Le Trong Cay Bo De

Viết về Cây Bồ Đề nhân Ngày Phật Thành Đạo

Cách đây gần 26 thế kỷ, một thanh niên rời bỏ cha già, vợ đẹp, con ngoan, xa lìa cuộc sống vương giả, địa vị cao cả uy quyền, để dấn thân vào rừng sâu núi thẳm, nước độc khí thiêng, để mong tìm con đường giải thoát muôn linh ra khỏi khổ đau, sanh, già, bệnh, chết. Một ngày kia, bậc người cao tột ấy đến bên bờ sông Ni Liên, dưới cội Bồ Đề, lấy cỏ kushi (Trung Hoa dịch là cỏ kiết tường) trải làm tọa cụ, yên lặng ngồi nhập định và Thành Đạo Chánh Đẳng Chánh Giác.

Đã có rất nhiều văn, thơ, nhạc, họa, viết về Đức Bổn Sư Từ Phụ, nay nhân Ngày Thành Đạo, con xin trích dịch bài kinh về Cây Bồ Đề, Bodhi Vandana (Salutation to the Bodhi Tree), trong quyển “Daily Buddhist Devotions” do Ngài Venerable K. Sri Dhammananda biên soạn, xuất bản năm 1991 tại Kuala Lumpur, Malaysia. Ngài đã dẫn giải ý nghĩa Lễ kính Cây Bồ Đề và dịch ra tiếng Anh hai bài kinh về Cây Bồ Đề bằng tiếng Pali.

Bodhi Vandana

(Salutation to the Bodhi Tree)

The Bodhi Tree, under which the Buddha gained Enlightenment, is an object of veneration to Buddhists. It is commonly known as “Pipphal” tree and its botanical name is Ficus religiosa. Even before the Buddha’s Enlightenment, this tree was long regarded as a holy tree in India.

After His Enlightenment, the Buddha showed His gratitude to this tree by gazing at it fondly and fixedly from a distance for one whole week upon getting up from His seat of Enlightenment. On another occasion, the Buddha advised His followers to plant a Bodhi Tree to represent Him during His absence.

Ever since, the Buddhist world has been venerating this sacred tree which represents the Enlightenment of the Master. A firm belief prevails among Buddhists that certain Devas protect and influence the vicinity wherever a Bodhi tree is situated and venerated. Those who fail to grasp the symbolism of such veneration criticise the Buddhist community for being tree worshippers.

Phật tử thờ kính Cây Bồ Đề là nơi Đức Phật Thành Đạo. Thông thường được biết đến như một cây thuốc và tên khoa học là Ficus religiosa. Ngay cả trước khi Đức Phật Thành Đạo, cây Bồ Đề đã được xem là một cây linh thiêng tại Ấn Độ.

Sau khi Thành Đạo, Đức Phật đã tỏ lòng biết ơn cây Bồ Đề bằng cách nhìn thân mến và chăm chú cây này từ xa trọn một tuần lễ sau khi rời khỏi tòa Giác Ngộ. Vào một dịp khác, Đức Phật có khuyên đệ tử nên trồng Cây Bồ Đề để tưởng nhớ đến Ngài khi Ngài đi vắng.

Từ đó, giới Phật tử cung kính cây Bồ Đề linh thiêng này tượng trưng Chánh Giác của Đấng Đạo Sư. Giới Phật tử cũng tin tưởng vững chắc rằng chư Thiên bảo hộ và gia bị những nơi có trồng và kính lễ cây Bồ Đề. Những ai không hiểu được ý nghĩa sâu xa mầu nhiệm của sự tôn kính cây Bồ Đế có thể chỉ trích Phật giáo đồ thờ cây cỏ.

Sau đây là bài kinh thứ nhất về Cây Bồ Đề bằng tiếng Pali:

Yassa mule nisinnova

Sabbari vijayam aka

Patto sabbannu-tam sattha

Vande tam Bodhi padapam

Seated at whose base the Teacher overcame all foes, attaining Omniscience, that very Bodhi-Tree do I venerate.

Con xin tạm dịch là:

Tại Bồ Đề thọ hạ

Đạo Sư đắc Phật quả

Đại thắng chư nghịch chướng

Chúng đẳng thành kính lễ

Năm xưa dưới cội Bồ Đề

Bổn Sư tìm được lối về Chơn Như

Tà ma nghịch chướng tận trừ

Con xin kính lễ khoan thư tâm thành

Bài kinh thứ hai, cũng bằng tiếng Pali:

Ime ete maha Bodhi

Loka nathena pujita

Ahampi te namassami

Bodhi Raja namatthu te

This great Tree of Enlightenment, the Lord of the world reverenced, I too shall salute you. May there be homage to you, O great Bodhi.

Con xin tạm dịch là:

Dĩ thử Đại Giác Thọ

Thiên Nhân Sư chiêm ngưỡng

Ngã nguyện đương lễ kính

Cúng dường Đại Bồ Đề

Chính Cây Đại Giác này đây

Ngày xưa đã được Bậc Thầy quý thương

Con nay cung kính cúng dường

Bồ Đề là chỗ con nương trở về

o0o

Không thể không nhắc đến hai bài kệ nổi tiếng của hai Ngài Thần Tú và Huệ Năng về Cây Bồ Đề. Nhưng ý nghĩa thâm huyền của câu “Bồ Đề bổn vô thọ” vượt ra ngoài giới hạn của bài viết này, nên con chỉ xin nhắc đến một giai thoại trong lịch sử truyền thừa Phật Pháp mà thôi.

o0o

Ngày nay, người con Phật, xuất gia cũng như tại gia, muốn nhiếp tâm gìn giữ chánh niệm thì mỗi mỗi cử động đều nhớ một bài kệ và một câu chú. Đây là bài kệ và câu chú khi chuẩn bị ngồi thiền, nhắc đến tòa Bồ Đề là nơi Đức Phật Thành Đạo:

Phu đơn tọa thiền

Nhược phu sàng tọa

Đương nguyện chúng sanh

Khai phu thiện pháp

Kiến chân thật tướng

Chánh thân đoan tọa

Đương nguyện chúng sanh

Tọa bồ đề tòa

Tâm vô sở trước

Án phạ tắc ra, a ni bát ra ni, ấp đa da sa ha (3 lần).

Bày đơn ngồi thiền

Bày giường ghế ra

Nên nguyện chúng sanh

Mở bày thiện pháp

Thấy được thật tướng.

Thẳng mình ngồi ngay

Nên nguyện chúng sanh

Ngồi tòa bồ đề

Tâm không vướng mắc.

Án phạ tắc ra, a ni bát ra ni, ấp đa da sa ha (3 lần).

Vì những ý nghĩa thâm thuý này nên hầu như trong tất cả các ngôi chùa đều có trồng Cây Bồ Đề để nhớ lại nơi Đức Bổn Sư đã Thành Đạo và nhắc hàng Phật tử chúng con luôn giữ Tâm an lạc, kiên cố Tâm Bồ Đề, cần cầu Chánh Pháp và vững bước đi trên con đường Giác Ngộ theo gương Phật Tổ cho đến ngày viên mãn chí nguyện Như Lai.

Tâm Quang

Brisbane 2008

3 of 3