Trong
những ngày gần đây, Phật sự ngày càng nhiều, công việc dịch thuật và
hiệu đích Kinh tạng và phiên dịch Luận tạng cho Đại Tạng Kinh Việt Nam
càng trở nên cấp bách. Do đó, mỗi khi được hầu Thầy, huynh đệ xa gần
không khỏi suy nghĩ về sức khỏe của Thầy! Chính vì vậy mà những lời dạy
của Thầy lại càng trở nên thân thiết và quí báu hơn bao giờ hết.
Năm
nay, chúng tôi có dịp trở về Chùa thăm Thầy. Sư đệ Nguyên Anh đã cho một
số băng ghi về Kinh Pháp Hoa mà Thầy đã giảng ở Nha Trang, Già Lam và Từ
Đàm Huế. Sau khi trao đổi với chư huynh đệ, chúng tôi quyết định tuyển
thành tập: Trí Đức Văn Lục tập 4.
Mong
rằng đây là món quà tinh thần đầu xuân Đinh Sửu-1997, xin gởi đến chư
huynh đệ xa gần đúng như tinh thần mà đức Phật đã dạy: "Các con hãy là
người Thừa tự Pháp không nên Thừa tự tài vật (Trung Bộ Kinh)".
Xuân Đinh
Sửu-1997
Nguyên Vương-Nguyên
Anh
LỜI GIỚI THIỆU
Trong
tập sách nầy gồm các bài giảng về giáo lý kinh Pháp Hoa cùng phân tích
phẩm Tựa và phẩm Phương Tiện của kinh.
Đây
là kết mấy lần tôi giảng cho Tăng Ni Phật tử khi hội đủ cơ duyên.
Pháp
Hoa là kinh được phổ biến rộng rải cả về mặt đọc tụng, lý giải, hành trì
tại Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam xưa nay. Tuy nhiên cũng không tránh
khỏi như xưa, sư Pháp Đạt đã tụng kinh Pháp Hoa đến ba ngàn bộ mà còn bị
Tổ Huệ Năng quở:
Một
hôm, sư Pháp đạt đến đảnh lễ Tổ Huệ Năng mà đầu không sát đất. Tổ quở:
"Đảnh lễ là cốt để dẹp tánh kiêu mạn, vậy mà nay ông đảnh lễ đầu không
sát đất, chắc trong lòng còn chứa điều gì?
Pháp
Đạt thưa:
-Đã
tụng ba ngàn bộ Pháp Hoa.
Tổ
nói:
-Tụng
Pháp Hoa mà có hành trì thì sẽ cùng ta sánh vai mà đi, còn không thì đâu
có ích chi.
Pháp
Đạt nói:
-Nếu
vậy thì từ nay tôi không tụng nữa.
Tổ
nói:
-Kinh
có lỗi gì mà không tụng.
Như
vậy ngày nay chúng ta nên tụng kinh như thế nào đây cho khỏi bị quở?
Để
giúp giải tỏa một phần nào băn khoăn ấy, tôi xin gởi đến quý Phật tử tập
"Lược Giải Kinh Pháp Hoa" nầy do công của thầy Trung Hậu, Hải Ấn, Minh
Thông sưu tầm tập họp lại, đưa cho tôi sữa chữa lại trước khi in.
Từ Đàm, Hạ 1997
THÍCH THIỆN SIÊU
ĐẠI CƯƠNG KINH PHÁP HOA
Trong kho tàng kinh
điển Đại thừa, kinh Diệu Pháp Liên Hoa là bộ kinh được truyền bá rất
sớm và rất rộng rãi, đã từng là bộ kinh cơ bản cho tông Thiên thai tại
Trung Hoa và tông Nhật Liên tại Nhật Bản. Các vị thiền sư Việt Nam đời
Lý, Trần cũng thường chú trọng trì tụng, giảng dạy kinh Pháp Hoa song
song với kinh Viên Giác, Kim Cang. Hai thiền sư Bảo Tính và Minh Tâm
dưới đời Lý (khoảng 1034) suốt 15 năm trì tụng kinh Pháp Hoa chưa từng
trễ nãi. thiền sư Thông Biện, vị thiền sư thông thái đời Lý Thánh
Tông, từng trả lời Phù Thánh Cẩm Linh Nhân Hoàng Thái Hậu về các câu
hỏi liên quan lịch sử truyền bá Phật giáo tại Việt Nam. Ngài thường
dùng kinh Pháp Hoa dạy người sửa mình, nên người thời bấy giờ gọi Ngài
là Ngộ Pháp Hoa. Thiền sư Chân Không (tịch năm 1100) lúc 18 tuổi, tầm
sư học đạo, nhân đến hội giảng của Thảo Nhất tại chùa Tĩnh Lự núi Đông
Cứu nghe giảng kinh Pháp Hoa, bỗng nhiên tỏ ngộ. Sau đó, Ngài được vua
Lý Nhân Tông mời vào đại hội giảng kinh Pháp Hoa. Bấy giờ Thái úy
Nguyễn Thường Kiệt (tức Lý Thường Kiệt) và thứ sử Lang Châu là tướng
quốc Thân châu càng thêm kính trọng. Và ngày nay, trong hiện tại việc
trì tụng kinh Pháp Hoa rất lan rộng trong giới Phật tử, giúp họ rất
nhiều trên bước tu tâm hành thiện theo đạo giác ngộ. Trong kinh Pháp
Hoa có một câu dạy rất đặc biệt, nêu lên mục đích ra đời của mười
phương chư Phật, câu đó là "Các đức Phật chỉ vì một việc trọng đại duy
nhất mà ra đời, đó là vì khai thị cho chúng sanh ngộ nhập tri kiến
Phật."
Như vậy kinh Pháp Hoa
chính là kinh nêu rõ mục đích ra đời của chư Phật, mà dưới đây là đại
cương của kinh.
Thiên kinh vạn quyển
mà đức Phật nói ra cùng với những pháp môn tu hành, trong đó có những
pháp môn như: Quán Sổ tức, quán Bất tịnh, Tham thiền, Trì trai giới,
An cư kiết hạ... đều đưa đến mục đích làm Phật. Có kinh đức Phật nói
rộng, mà cũng có kinh Ngài nói đơn giản, nhưng tựu trung chẳng có pháp
môn nào dễ dàng tu thành Phật ngay được cả. Pháp môn nào cũng khó vì
phải dụng công nhiều. quán Bất tịnh phải quán thật sâu xa, kỸ càng chứ
không phải quán qua loa mà thành được. Quán Sổ tức cũng không phải dễ,
không cứ chi thở vô thở ra vài hơi là xong. Tham thiền, Trì trai
giới...các môn tu khác cũng đều khó như vậy cả. Vậy mà theo kinh Pháp
Hoa, thì việc thành Phật quá dễ.
"Nhược nhơn tán loạn tâm,
Nhập ư tháp miếu trung,
Nhất xưng Nam mô Phật,
Giai dĩ thành Phật đạo."
Nghĩa là:
"Hoặc người tâm tán loạn,
Đi vào trong tháp Phật,
Niệm một lần Mô Phật,
Đều đã thành Phật đạo."
Hoặc chỉ chấp tay hay
cúi đầu trước tượng Phật, cho đến trẻ con chơi lấy cát đắp thành tháp
Phật mà cũng thành Phật được. Một quyển kinh Đại thừa cao nhất là Pháp
Hoa, rốt cục dạy một chuyện dễ dàng như vậy, thì hà tất phải Tham
thiền, giữ Giới, Kiết hạ, An cư...? Cho nên Ngài Thường Bất Khinh đã
chọn một cách đó để làm Phật. Ngài không quán Sổ tức, không nhập Định,
không quét nhà, làm đường, mà chỉ đi gặp ai cũng nói câu: "Tôi không
dám khinh ngài, vì ngài hành Bồ Tát đạo, ngài sẽ thành Phật." ngài
Thường Bất Khinh là một Bồ Tát Tỳ kheo, sống giữa chúng Tỳ kheo tăng
thượng mạn có thế lực dưới thời tượng pháp của đức Phật Oai Âm Vương
trong quá khứ. Ngài chỉ làm mỗi một việc là đến nơi mọi người, chấp
tay cung kính xướng câu: "Tôi không dám khinh ngài,...vì ngài sẽ thành
Phật." Tuy nhiên trong việc làm đơn giản đó, cần phải có một lòng tin
mãnh liệt rằng: "Tất cả chúng sanh đều là Phật" thì mới làm nổi. Lòng
tin ấy nếu không có trí tuệ của Bồ tát thì không thể có được, đó là
Bát nhã Ba la mật. Và Ngài làm việc ấy không phải một hai lần mà làm
thường xuyên, không phải đối với một hai người mà đối với tất cả mọi
người, đó là Tinh tấn Ba la mật. Trong khi Ngài làm như vậy, có người
thì hoan hỶ, vì cho đó là một lời chúc tụng giá trị nhất, chúc làm Vua
cũng không bằng. Nhưng cũng có người dững dưng vì không hiểu Ngài muốn
nói gì, rồi cũng có người nổi sân, vì cho Ngài chọc tức mình, nên xua
đuổi, đánh đập. Vậy mà Ngài vẫn giữ một thái độ bình thản đối với cả
ba hạng người ấy, đó là Nhẫn nhục Ba la mật. Và mỗi khi đối trước ai
ngài cũng nói lên câu: "Tôi không dám khinh ngài..." là nói với một
lòng kính cẩn tập trung chứ không phải loạn tâm, hời hợt, đó là Thiền
định Ba la mật. Như vậy, chúng ta thấy một việc làm ngó đơn giản, song
đã gồm đủ ý nghĩa của Bồ tát hạnh và sức mạnh của một lòng tin kiên
cố; tin mình là Phật và tất cả chúng sanh đều là Phật. Chúng ta đã có
ai dám tự tin mình là Phật chưa, huống nữa tin người khác là Phật?
Thật khó mà tin nỗi một kẻ vừa nói láo vừa mắng chưởi cộc cằn kia là
Phật được! Phải như một vị đại lương y, đứng trước cơn bệnh có những
triệu chứng ghê gớm như thổ tả, mê sảng, sốt cao mặt đỏ gay...Nhưng
khi bắt mạch thấy rõ tim mạch nhảy đều mà biết được tánh mạng chưa hề
gì, và bảo con bệnh: "Ông không chết đâu." Sự quả quyết của lương y
tạo cho người bệnh một lòng tin tưởng, một sức mạnh, một niềm hy vọng
phấn khởi để vươn lên mà sống. Ngài Thường Bất Khinh nói với chúng
sanh: "Các Ngài là Phật" cũng trong ý nghĩa đó. Chúng sanh vì tự thấy
mình là chúng sanh, cam phận chúng sanh, nên cứ mặc tình trầm luân tạo
nghiệp. Vì đã là chúng sanh vô phương cứu chữa, thì tội gì mà không
trầm luân, tội gì mà không lăn lóc trụy lạc: "Thân lươn bao quản lấm
đầu!" (Đã làm thân con lươn thì có ngại gì cái đầu bị lấm bùn lầy), đã
thấy mình thấp thỏi tầm thường thì không còn việc gì không làm, vì con
người như thế, không tin rằng còn chút phẩm giá nào để vươn lên toàn
giác toàn thiện được. Bây giờ, khi nghe nói rằng mình là Phật, thì trừ
phi những người vô tâm, ai cũng phải mừng rỡ, khi đó những thói xấu
xa, cống cao, ngã mạn, nhỏ nhen, tầm thường... khó mà nỗi lên được. Có
bao giờ một người, khi tự thấy mình là Phật, mà lại nhắm mắt sống theo
thói ăn cắp, nói láo, kiêu mạn, tật đố, sân si...? Cho nên tự tin mình
là Phật thì ngay khi đó mình là Phật. Quán Kinh dạy: "Thị tâm thị
Phật, thị tâm tác Phật." (Tâm đó là Phật, tâm đó làm Phật) không có
tâm nào khác hơn. Ngài Thường Bất Khinh thấu hiểu lý ấy trong kinh
Pháp Hoa, nên Ngài chỉ hành Pháp Hoa mỗi một cái hạnh "Bất khinh" ấy,
tức không khinh người và không tự khinh mình.
Lòng tin "Tất cả chúng
sanh là Phật" đó dễ kết hợp mọi người lại với nhau như nước tìm đến
nước. Trong tự nhiên nước với lửa mới chống trái nhau, còn nước với
nước thì dù ở bất cứ nơi nào, sông ngòi, ao hồ...dù trong, đục, sạch,
nhơ, đều tìm về bể cả. Tất cả mọi người có được lòng tin mình là Phật
cũng thế, cũng tìm về với nhau trong bể cả Đại giác. Đó là điểm chính,
là cốt tủy, cho nên trong kinh Pháp Hoa, Phật thọ ký cho tất cả hàng
Thanh Văn đều thành Phật là vậy. Trước đó đối với hàng Thanh Văn, Phật
chỉ nói pháp Thanh Văn như Tứ đế, 12 Nhân duyên. Đến hội Pháp Hoa,
Phật mới thọ ký cho hàng Thanh Văn thành Phật. Đây là điềm đặc biệt
của hội Pháp Hoa. Mặc dù có rất nhiều kinh điển khác cũng nói đến Phật
tánh, nói đến trí tuệ và mục đích ra đời của đức Phật, nhưng chỉ nói
chung chung, thọ ký chung chung: Như trong kinh Hoa Nghiêm, Bát Nhã,
đức Phật chỉ thọ ký cho hàng Bồ Tát, còn đối với hàng Thanh văn thì
dạy cho các pháp tu để chứng quả vị Bích Chi, La Hán, chứng nhập Niết
bàn. Những người này tu theo các pháp môn đức Phật dạy, được chứng quả
Thanh Văn liền cho rằng đã viên mãn, nên đến hội Pháp Hoa, khi đức
Phật sắp sửa nói thì Ngài lại muốn thôi, chính vì nghĩ đến hạng tăng
thượng mạn này: "Chỉ chỉ bất tu thuyết, Ngã pháp diệu nan tư, chư tăng
thượng mạn giả, văn tất bất kính tin." (Thôi thôi chẳng nên nói, pháp
Ta vi diệu khó lường, những kẻ tăng thượng mạn nghe sẽ không kính
tin.) Tôn giả Xá Lợi Phất phải năn nỉ cầu xin đến lần thứ ba đức Phật
mới dạy rằng: "ông đã ba phen cầu thỉnh chẳng lẽ Như Lai không nói".
Khi ngài sắp sửa nói thì 5000 Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, nam nữ cư sĩ đảnh
lễ đức Phật mà lui ra, vì cho rằng tất cả pháp đức Phật mình đã tu đã
đắc cả rồi, còn gì để nói, còn gì để nghe nữa? Sau khi những người này
bỏ đi, đức Phật dạy: "Lui ra cũng tốt" (Thối diệu giai hỶ). Câu nói
của đức Phật nghe tuồng như phủ phàng, tuồng như đối với 5000 người
này lòng từ bi của Ngài không phổ cập đến. Trong khi ở hội Hoa Nghiêm
chỉ có hàng Bồ Tát lãnh hội được ý chỉ của đức Phật dạy, còn hàng
Thanh Văn ngồi đó mà như đui như điếc; vậy mà đức Phật không đuổi ra,
họ cũng không bỏ ra đi. Ở hội Pháp Hoa thì đức Phật nói: "Lui ra cũng
tốt" có phải phủ phàng xua đuổi không? Không phải, bởi vì ở hội Hoa
Nghiêm những vị Thanh Văn tuy không hiểu mà không có lòng tăng thượng
mạn, không cho mình đã chứng đắc, nên cứ ngồi đó. Ngồi mà không kinh,
không khiếp, không sợ. Còn ở hội Pháp Hoa, những vị Thanh Văn, này lại
tăng thượng mạn, chưa chứng đắc viên mãn mà tự cho đã chứng đắc viên
mãn. Có tâm tăng thượng mạn như thế, mà cứ ngồi lì như thế, đức Phật
bảo "cứ ngồi đó đi" thì thật không ích gì cho chính bản thân họ, mà
còn gây chướng ngại cho những người nghe Pháp. Và sở dĩ những người
này tăng thượng mạn là vì họ chưa tin nổi rằng: "Tất cả chúng sanh đều
là Phật", họ chỉ tin rằng mình đã đắc quả A La Hán và chẳng những
không tin chúng sanh là Phật, họ còn không tin nổi chính mình là Phật,
do đó mà họ đã bỏ đi ra, và đức Phật dạy rằng: "Họ lui ra cũng tốt."
Thành thử kinh Pháp
Hoa có nghĩa "Hội tam qui nhất, thọ ký thành Phật". Trước kinh Pháp
Hoa, đức Phật dạy nhiều pháp môn, mỗi pháp môn chứng một quả vị khác
nhau, như tu pháp Tứ đế đắc quả A La Hán, tu 12 Nhân duyên đắc quả
Bích chi, tu Lục độ làm Bồ tát...Đến hội Pháp Hoa khi sắp nhập Niết
bàn, đức Phật mới dạy bấy lâu chỉ là những phương tiện để bước lên quả
vị Nhất thừa. Trước kia Thanh Văn đã cho đó là pháp thật, quả thật,
nên chăm chỉ tu, chứng và chấp thủ các quả vị đã chứng. Bây giờ, đức
Phật mới nói rằng quả Nhị thừa, Tam thừa đều không thật, đều là phương
tiện, chỉ có quả Nhất thừa mới là thật, mới là cứu cánh.
Ngài Thiên Thai Trí
Giả cho đó là "Khai quyền hiển thật, khai cận hiển viển", mở phương
tiện ba thừa để hiển bày cái chân thật là Nhất thừa Phật đạo. "Khai
quyền" là chỉ rõ tất cả các pháp môn, mà đức Phật nói trước kinh Pháp
Hoa, đều chỉ là phương tiện để đi đến giáo lý Thật của Pháp Hoa rằng:
"Tất cả chúng sanh đều là Phật". Điều mà mười phương chư Phật đều làm
là: "Xuất hiện ra ở đời để khai thị cho chúng sanh ngộ nhập Phật tri
kiến". Điều ấy, đức Thích Ca Bổn sư cũng không làm khác với chư Phật
mười phương. Một mặt vì tất cả chúng sanh đều là Phật, một mặt vì bản
hoài của tất cả chư Phật ra đời chỉ vì một mục đích duy nhất là khai
thị ngộ nhập Phật tri kiến, một mặt vì trí tuệ chư Phật thậm thâm đủ
cả hai mặt căn bản trí và quyền trí, thấu hiểu cùng tận được thật
tướng các pháp, nên mới khai quyền hiển thật được. Thật tướng đó là
mười Như: "Như thị tướng, như thị tánh, như thị thể, như thị lực, như
thị tác, như thị nhân, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như
thị bản mạt cứu cánh" 2. Mười Như này là tướng sai biệt của thật tướng
các pháp. Ngài Thiên Thai lấy 10 Như đó phối hợp với 10 giới (gọi là
thập pháp giới), với năm ấm, hữu tình thế gian và khí thế gian mà làm
thành "Bách Như" "Thiên Như"... Thiên Thai tông có danh từ "Tam thiên
nhất niệm, nhất niệm tam thiên" là để chỉ cái lý chân thật mà chư Phật
đồng chứng như nhau, đó là ba điểm sau đây:
1. Thật trí, Quyền trí chư Phật đồng nhất.
2. Phật tánh, chúng sanh cũng đồng nhất.
3. Bản hoài chư Phật cũng đồng nhất.
Tóm lại đức Phật chỉ
dạy là mỗi một đạo lý duy nhất, đó là đạo Nhất thừa.
Nhưng trước khi khai
thị để đưa chúng sanh về Nhất thừa, đức Phật phải nói tuần tự từng
Pháp môn phương tiện, để đến Pháp Hoa, Ngài mới nói rõ bản hoài của
chư Phật. Do đó kinh Pháp Hoa là cao điểm của giáo lý Phật đà, nên mới
gọi là Diệu Pháp. Ngài Thiên Thai chia hai thứ "diệu" là tương đối
diệu và tuyệt đối diệu. Những pháp môn đức Phật dạy trước đấy tuy diệu
nhưng chưa tuyệt đối, như khi phân thành Thanh Văn thừa, Duyên Giác
thừa và Đại thừa, thì Đại thừa là diệu, nhưng chỉ diệu tương đối đối
với Thanh Văn, Duyên Giác nên chưa phải diệu thật sự tuyệt đối. Đến
hội Pháp Hoa thì không còn đối đãi với Thanh Văn, Duyên Giác mà gồm
chung Tam thừa vào Nhất thừa, nên mới thật là Diệu Pháp. Pháp Hoa nói
thật tướng các pháp, thật tướng đó là: "Tất cả pháp đều là Phật pháp,
tướng tánh bất nhị, thế gian tướng thường trú". Tất cả pháp, bởi thế,
đều là diệu pháp (nhứt sắc nhứt hương vô phi trung đạo). Diệu pháp đó
ví như hoa sen với những điểm:
1. Sanh ra trong bùn
mà không nhiễm mùi bùn.
2. Khi hoa nở thì tỏa
hương thanh khiết, nhẹ nhàng.
Nghĩa là những pháp mà
đức Phật nói ở trong Diệu Pháp Liên Hoa cũng phát xuất từ tam thừa
pháp, ví như hoa sen vẫn sinh từ bùn. Cái hoa diệu pháp từ trước bị
vùi lấp trong bùn kiến chấp của tam thừa, đến hội Pháp Hoa thì hoa sen
từ bùn nở ra mà không dính bùn, lại tỏa hương vi diệu.
Đạo Phật quả là đạo
Hoa sen. Đức Phật ra đời đi bảy bước cũng đi trên bảy hoa sen.
Khi Thành Đạo, Ngài
quán sát căn cơ chúng sanh cũng bằng hình ảnh những hoa sen trong hồ:
Có hoa đã vươn lên khỏi mặt nước, có hoa còn chìm, có hoa chưa ra khỏi
bùn, nhưng tất cả đều là hoa sen và đều sẽ lên khỏi mặt nước tỏa hương
khi gặp ánh sáng mặt trời. Chúng sanh cũng vậy, ở trong đống bùn phiền
não mà cũng không dính bùn, vì chưa ra khỏi phiền não nên gọi là chúng
sanh, đến khi gặp được mặt trời diệu pháp của đức Phật soi đến thì
cũng đều nở. Ngài Huyền Trang đi thỉnh kinh, trong lúc chờ đợi cấp
giấy đi đường, một đêm mộng thấy một ngọn Linh sơn giữa bể, Ngài nhảy
xuống bể liền có hoa sen đỡ, đưa Ngài lên núi. Và trước khi thị tịch,
Ngài cũng mộng thấy hoa sen. Nhưng đó là sen trong nước, còn thứ sen
trong lửa của Thiền sư Ngộ Ấn (1020-1088, Việt Nam) thì:
"Diệu tánh hư vô bất khả phân
Hư vô tâm ngộ đắc hà nan
Ngọc phần sơn thượng sắc thường nhuận
Liên phát lô trung thấp vị càn."
Tạm dịch:
"Diệu tánh rỗng không chẳng thể bâu (bám)
Rỗng không tâm ngộ khó gì đâu
Trên non ngọc đốt màu thường đẹp
Sen nở trong lò ước chửa khô"
(TUTA, Lê Mạnh Thát dịch)
Hay của Động Sơn Lương
Giới, Sơ Tổ phái Tào Động thì:
"Lưỡng kiếm giao phong bất tu tị
Hảo thủ do như hỏa lý liên."
Tam dịch:
Hai kiếm giao nhau không cần tránh,
Tay tài giống hệt sen trong lửa.
Ý nghĩa hai câu thơ
trên ám chỉ rằng ở trong cái thân Ngũ uẩn uế trược đầy lửa phiền não
của chúng sanh, hoa sen Phật tánh vẫn tươi như thường.
Chân Nguyên thiền sư (Việt Nam) cũng có câu:
"Trần trần sát sát Như Lai,
Chúng sanh mỗi người mỗi có hoa sen.
Hoa là bản tánh trạm viên,
Bao hàm trời đất dưới trên cùng bằng.
Hậu học có biết hay chăng?
Tâm hoa ứng miệng nói năng mọi lời."
Kinh Pháp Hoa lấy dụ
Hoa sen làm biểu tượng là vậy.
NỘI DUNG 28 PHẨM KINH PHÁP
HOA
Mỗi lần đức Phật định
nói pháp gì trước hết đều có nguyên do nên có phẩm Tựa mở đầu (p1). Kế
phần Tựa là phần Chánh tông, nói ra chánh pháp mà Ngài định nói và
pháp định nói ở đây là: "Khai quyền hiển thật" nên có phẩm Phương tiện
(sự khéo léo) (p2). Nhưng đối với Chánh pháp này chỉ có hàng thượng
căn như Tôn giả Xá-lợi-phất hiểu và được Phật thọ ký. Còn hàng trung
căn chưa thể vong ngôn hội pháp, họ cần nghe thêm thí dụ mới hiểu, nên
có phẩm Thí dụ (p3). Ví dụ nhàn lửa ba xe, hàng trung căn nghe thí dụ
liền tin nên có phẩm Tín giải (niềm tin vững chắc) (p4) và thuật lại
với đức Phật cái ví dụ "Cùng tử trốn cha" để trình bày chỗ tín giải
của mình, được đức Phật ấn chứng và Ngài nói tiếp thí dụ "Một trận mưa
khắp cây cỏ đều nhờ" nên có phẩm Dược thảo dụ (thí dụ về cây thuốc)
(p5). Đến đây hàng trung căn được thọ ký, nên có phẩm Thọ ký (chứng
thực) (p6). Nhưng còn hàng hạ căn thì vẫn chưa ngộ phải chờ đức Phật
kể lại nhân duyên quá khứ cho họ nhớ với thí dụ Hóa thành, nên có phẩm
Hóa thành dụ (thí dụ về thành phố ảo hóa) (p7). Hàng hạ căn được ngộ
và được đức Phật thọ ký, nên có phẩm Ngũ bách đệ tử thọ ký (500 đệ tử
thọ nhận lời chứng thực) (p8) cho năm trăm vị thuộc hàng vô học hiển
danh, và phẩm Thọ học, Vô học nhân ký (lời chứng thực cho những người
còn cần phải học và những người không cần phải học) (p9) cho 2000 vị
thuộc hàng học và vô học mật hạnh vô danh khác. Như vậy qua ba lần
thuyết là Pháp thuyết, Dụ thuyết, Nhân duyên thuyết (hay gọi là tam
châu thuyết pháp) thì ba hạng căn cơ thượng, trung, hạ có túc căn thâm
hậu được đức Phật hiện tiền thọ ký. Còn bao nhiêu chúng sanh ít phước
ở nơi khác thời khác không được gặp đức Phật thì ai thọ ký cho? Nên
biết hết thảy chúng sanh bất luận ở đâu thời nào dù không gặp đức Phật
mà gặp kinh và thọ trì giải nói kinh Pháp Hoa cũng đều được thọ ký,
nên có phẩm Pháp sư (vị thầy dạy pháp) (p10) mà nội dung là tán thán
công đức Pháp Hoa và người trì kinh cùng phương pháp cho người muốn
nói kinh Pháp Hoa đem lại nhiều lợi ích.
Từ phẩm Tựa đến phẩm
Pháp sư cọng là 10 phẩm, trừ phẩm Tựa, 8 phẩm giữa là phần Khai quyền
hiển thật, phẩm Pháp Sư là để tán thán công đức Pháp Hoa và người thọ
trì đọc tụng hầu cho những chúng sanh vị lai vẫn được thọ ký.
Đạo lý khai quyền hiển
thật là thâm diệu lớn lao mà nay được đức Thích Tôn đã giảng nói, đức
Phật Đa Bảo trong quá khứ từng phát nguyện: Hễ ở đâu có nói kinh Pháp
Hoa, thì Ngài sẽ hiện đến, do đó tháp Đa Bảo từ lòng đất vọt lên, được
kể trong phẩm Hiện Bảo tháp (hóa hiện tháp báu) (p11), trước là để xác
chứng lời đức Thích Ca nói là không hư dối, sau để làm duyên khởi cho
việc khai cận hiển viễn sắp được nói đến ở phần sau. Nhưng sự xác
chứng rõ ràng mật thiết nhất chính là đức Thích Ca tự kể lại: Xưa kia
Ngài từng cần cầu nghe kinh Pháp Hoa và từng được Đề-bà-đạt-đa nói cho
nghe nhờ đó Ngài được thành Phật. Còn Đề-bà được thọ ký sẽ thành Phật,
cho đến Long nữ cũng nhờ Pháp Hoa được thành Phật rất mau lẹ nên có
phẩm Đề-bà-đạt-đa (Devadatta) (p12). Sau khi nghe lời tán thán công
đức và khuyến khích trì kinh của đức Thích Ca và đức Đa Bảo như vậy,
các Bồ-Tát, Thanh Văn liền vâng mệnh thọ trì, nên có phẩm Trì (nắm giữ
chắc chắn) (p13). Song thọ trì giảng nói trong đời ngũ trược ác thế
làm sao tránh khỏi nguy nan nên có phẩm An lạc hạnh (p14), chỉ bày
phương pháp hoằng kinh được an lạc khi nhân hạnh đã đầy đủ thì diệu
quả ắt có. Các Bồ-tát từ lòng đất vọt lên nói trong phẩm Tùng địa dũng
xuất (từ đất nhảy ra) (p15) chứng minh điều đó để khai cận hiển viễn,
hiển bày cho thấy đức Phật đã thành Phật trãi vô lượng kiếp nói trong
phẩm Như Lai thọ lượng (tuổi thọ của đức Như Lai) (p16). Phẩm Như Lai
thọ lượng này nói hễ ai nghe được thì công đức vô lượng, nên có phẩm
Phân biệt công đức (p17). Tuy chỉ tùy hỶ nghe và tùy hỶ người khác
nghe vẫn được phước đức vô lượng, nên có phẩm Tùy hỶ công đức (công
đức về sự vui nhận) (p18), đó là hạ phẩm công đức. Nếu nghe, thọ trì,
đọc tụng, viết chép, giảng giải, nói cho người nghe, thành tựu 6 căn
công đức như phẩm Pháp sư công đức (các công đức của vị pháp sư) (19)
với năm hạng Pháp sư, đó là trung phẩm công đức. Nếu thực hành Pháp
Hoa Hạnh, thanh tịnh sáu căn như Bồ-tát Thường Bất Khinh trong phẩm
Thường Bất Khinh (p20) thì thuộc thượng phẩm công đức. Mười phương chư
Phật thấy chúng sanh trong quá khứ hay trong vị lai nghe Pháp Hoa mà
sanh tâm hoan hỶ thọ trì như vậy thì các Ngài càng rất hoan hỶ nên
hiện thần lực để tán dương hỗ trợ cho lòng tin và thực hành thêm vững
mạnh nên có phẩm Như Lai thần lực (thần lực của đức Như Lai) (p21).
Trên kia đức Phật đã
tán thán kinh và người trì kinh, đến đây đức Phật phó chúc thọ trì,
nên có phẩm Chúc lụy (dặn dò) (p22).
Dược Vương Bồ-tát nhờ
lãnh thọ kinh giáo được lợi ích nên đã chịu khổ hạnh bằng cách thí xả
thân mạng tài sản để cúng dường báo ân, nêu ra một mô phạm cho sự
phụng mệnh hoằng kinh mà bản duyên này của Dược Vương được kể rõ trong
phẩm Dược Vương Bồ-tát bổn sự (chuyện về Bồ-tát Dược Vương) (p23).
Nhưng ở Dược Vương chưa nói rõ cách truyền thông Kinh Pháp. Đến phẩm
Diệu Âm Bồ-tát (24) mới nói rõ việc phân thân trong sáu đường để hoằng
Kinh lợi vật. Về phần chúng sanh những người muốn tín thọ thường gặp
trở nạn cần phải nhờ đức từ bi cứu tế mới vượt khỏi, nên có phẩm Quán
Thế Âm Bồ-tát (p25), và nhờ thần chú gia hộ nên có phẩm Đà-la-ni (mật
chú) (p26).
Người hoằng Kinh lợi
vật là chơn thiện tri thức của chúng sanh, dù ở trong nghịch cảnh nào
họ cũng chuyển được người bỏ tà về chánh, nên có phẩm Diệu Trang
Nghiêm Vương bổn sự (chuyện về Vua Diệu Trang Nghiêm) (p27). Tu hạnh
Nhất thừa Pháp Hoa, truyền trì Pháp Hoa tức là tu hạnh Phổ Hiền, tức
nhiên Phổ Hiền từ phương xa đến ủng hộ khuyến khích, phát khởi nên có
phẩm Phổ Hiền Bồ-tát khuyến phát (sự khuyến khích của Bồ-tát Phổ Hiền)
(p28). Đó là hết hai mươi tám phẩm kinh.
Nói tóm tắt, 14 phẩm
đầu kinh là thuộc phần Tích môn (cũng gọi là phần khai quyền hiển
thật, khai tam hiển nhất, hội tam quy nhất, thừa phương tiện, thừa
chân thật, thừa quyền, thừa thật, tích môn tích hóa hay thùy tích). 14
phẩm sau là thuộc phần Bản môn (cũng gọi là khai cận hiển viễn, khai
tích hiển bổn, hội tích quy bổn, thân phương tiện, thân chân thật,
thân quyền thân thật, bản môn bản hóa hay bản địa).
Chữ Môn ở đây không có
nghĩa là một bộ phận hay nơi chốn biệt lập, nó chỉ có nghĩa là "hoạt
động của đức Phật ở trong bản vị nguyên thủy" (bản địa hay bản môn bản
hóa) và hoạt động của đức Phật có biểu lộ lưu dấu tích (tích môn tích
hóa, thùy tích).
Phần Tích môn thì quy
chiếu vào giáo pháp của đức Phật, tức là chỉ vào pháp. Phần Bản môn
thì quy chiếu vào nhân cách của đức Phật, tức là chỉ vào người nói
pháp.
Các đức Phật 10 phương
chỉ có Nhất thừa đạo và chư Phật ra đời đều duy nhất chỉ muốn dạy cho
chúng sanh Nhất thừa đạo chứ không có hai ba thừa, nhưng căn cơ chúng
sanh không thể một sớm một chiều lãnh hội được, nên đức Phật phải
quyền khai phương tiện để dẫn dắt.
Chữ "khai", "hiển"
trong "khai quyền hiển thật" ở đây có hai nghĩa:
1. Nếu đức Phật chỉ
một mực dạy thẳng đạo Nhất thừa thì không bao giờ chúng sanh lãnh ngộ
được. Như vậy đạo Nhất thừa chỉ ẩn lấp ở nơi đức Phật chứ không hiển
bày ra cho chúng sanh, nên đức Phật phải quyền khai ba thừa thì mới
hiển lộ được Nhất thừa.
2. Nhưng khi chúng
sanh tiếp nhận giáo lý ba thừa, họ lại tin chắc đó là thật mà không
hiểu đó là đức Phật chỉ quyền khai và như vậy thì đạo Nhất thừa vẫn bị
khuất lấp trong ba thừa không hiển lộ ra được. Đến khi đức Phật khai
mỡ ra chỗ khuất lấp đó bằng cách nói rằng "Ba thừa kia chỉ là phương
tiện, là quyền, chỉ có Nhất thừa mới là thật", như ở hội Pháp Hoa này
thì chúng sanh mới rời bỏ chấp tam thừa mà hướng đến nhất thừa. Nghĩa
khai cận hiển viễn cũng tương tợ như vậy.
Trong 14 phẩm thuộc
Tích môn, thì phẩm Tựa là phẩm mở đầu duyên khởi, còn chủ yếu chính là
phẩm Phương tiện với sự trình bày Thật trí, Quyền trí của chư Phật là
đồng nhất, thật tướng các pháp mà chư Phật chứng ngộ là đồng nhất và
bản hoài chư Phật ra đời độ sanh cũng đồng nhất. Những đồng nhất này
gọi chung là Phật tri kiến, và Phật tri kiến này mọi chúng sanh đều
có, chỉ vì bị vô minh, tham ái che lấp mà không hiển lộ ra được, nên
nhân duyên chư Phật ra đời là chỉ nhằm một đại sự duy nhất tức "khai
thị chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến", chứng Nhất thừa đạo chứ không
vì gì khác. Vì vậy dù trước đức Phật có quyền khai ba thừa, cuối cùng
đức Phật cũng chỉ dạy Nhất thừa.
Trong 14 phẩm thuộc
Bản môn, mở đầu duyên khởi là phẩm Tùng địa dũng xuất, nhưng chủ yếu
chính là phẩm Như Lai thọ lượng, khai thị cho thấy đức Thích Ca chỉ là
thân ứng hóa có sanh có diệt theo cơ cảm của chúng sanh trong đời ngũ
trược ác thế, mà đã là thân ứng hóa tức nhiên phải xuất từ thân Phật
bản hữu vốn đã thành Phật vô lượng vô biên kiếp.
Ngoài hai phẩm ở Tích
môn và hai phẩm ở Bản môn vừa nói trên đây, các phẩm còn lại, hoặc để
quảng diễn bổ túc, hoặc tán thán khuyến khích thọ trì, giảng nói, hoặc
nêu sự hoạt dụng của Pháp Hoa, để làm trọn vẹn lý nghĩa Quyền, Thật,
Tích, Bản, vạn thiện đồng quy bình đẳng đại huệ và chúng sanh đều
thành Phật mà trong hội Pháp Hoa chủ tâm nói đến vậy.
ĐẠI THỪA DIỆU PHÁP LIÊN HOA KINH
I. Ý NIỆM VỀ ĐẠI THỪA
Theo định nghĩa thông
thường của các nhà chú giải kinh điển Bắc tạng thì Đại thừa được hiểu
như là một cổ xe lớn. Cổ xe đó có khả năng đưa chúng sanh từ chốn đau
khổ đến nơi an lạc, từ chỗ ác đến chỗ lành, từ bến mê lầm đến bờ giác
ngộ. Giáo pháp đó, vừa lợi mình vừa lợi người. Người tu theo giáo pháp
này cũng không khác nào vừa độ được mình và vừa độ người khác cùng
thoát khổ để đến chỗ an vui. Đó là pháp Đại thừa. Phật tử tu tập theo
pháp này gọi là tu theo Đại thừa giáo.
Trong kinh đức Phật
dạy, người tu về Đại thừa giáo thì phải phát tâm rộng lớn, như phát
bốn lời nguyện:
"Chúng sanh vô biên, thệ nguyện độ,
Phiền não vô tận, thệ nguyện đoạn,
Pháp môn vô lượng, thệ nguyện học
Phật đạo vô thượng,
thệ nguyện thành".
Nghĩa là: - Chúng sanh
nhiều vô biên, con thề nguyện độ hết. - Phiền não nhiều lắm, vô lượng,
không cùng tận, con thề nguyện dứt sạch. - Pháp môn thậm thâm vi diệu
của Phật nhiều vô lượng, con thề nguyện học hết. - Đạo quả của Phật vô
thượng cao cả giải thoát, con thề nguyện thành. Hoặc phát lời nguyện
khác:
"Nguyện đem công đức này,
Hướng về khắp tất cả,
Đệ tử và chúng sanh,
Đều trọn thành Phật đạo".
Lời nguyện đó, không
chỉ độ cho riêng mình, mà còn nguyện độ cho các chúng sanh khác nữa.
Pháp môn bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ
gọi là sáu Ba-la-mật. Nếu ai tu theo sáu Ba-la-mật thì cũng có thể độ
được mình và độ cho người khác nữa. Đó là pháp tu tập theo Đại thừa
giáo.
Giáo, lý, hạnh, quả
đều đại, nên gọi là Đại thừa. Giáo đại là các kinh Hoa Nghiêm, Bát
Nhã, Pháp Hoa, Niết Bàn, Lăng Già, Viên Giác v.v... và các luận Đại
Trí Độ, Thành Duy Thức, Thập Nhị Môn Luận... Lý đại là như lý Bát Nhã
Chơn Không, Chơn Như, Như Lai Tạng, Phật Tánh, Pháp Giới, Pháp Tánh,
A-lại-gia thức, Ngã không Pháp không... Quả đại là Tam Hiền, Thập Đại,
Đẳng Giác, Diệu Giác. Lý hạnh quả đại được nói trong giáo đại. Hoặc
theo Đại Trang Nghiêm Kinh Luận nêu bảy ý nghĩa đại:
1. Duyên đại: Bồ-tát
tu hành lấy pháp nghĩa quảng đại của vô lượng kinh làm duyên.
2. Hạnh đại: Bồ-tát tu
hành đã được tự lợi còn thực hành hạnh lợi tha, tự lợi lợi tha, diệu
hạnh đầy đủ.
3. Trí đại: Bồ-tát
thường lấy trí tuệ quán sát biết rõ nhân và pháp đều vô ngã, khéo phân
biệt được hết mọi cảnh.
4. Cần đại: Bồ-tát
trải nhiều kiếp lâu xa, phát tâm quảng đại, tinh tu không gián đoạn.
5. Xão đại: Bồ-tát do
phương tiện khéo léo, tự tại ở trong sanh tử mà hóa độ chúng sanh.
6. Úy đại: Úy tức vô
sở úy. Bồ-tát có trí tuệ sung mãn, rõ biết chắc chắn, ở giữa đại chúng
tuyên nói pháp nghĩa không sai lầm, không e sợ.
7. Sự đại: Bồ-tát vì
muốn khiến chúng sanh quyết rõ đại sự nhân duyên cho nên thường thường
thị hiện ở giữa thế gian diễn nói diệu pháp, vào đại Niết-bàn.
Trong kinh Pháp Hoa có
tên Đại Thừa Diệu Pháp Liên Hoa Kinh là vì ý nghĩa đó.
Nội dung kinh Đại thừa
là thể hiện những lời Phật khuyến bảo, răn dạy cho chúng sinh mở rộng
lòng từ bi, mở rộng trí tuệ để nhìn thấy sự khổ của mình, của mọi
người mà phát tâm rộng lớn, nguyện độ mình và độ người, chứ không
nguyện độ cho riêng mình mà thôi. Cho nên kinh này được gọi là kinh
Đại thừa. Nói rộng ra, những lời dạy nào mang ý nghĩa tự lợi và lợi
tha, vì giác ngộ cho mình và giác ngộ cho người thì những lời dạy đó,
những kinh đó cũng đều gọi là kinh Đại thừa.
Phật tử Việt Nam hiện
nay, hàng ngày đều tu cả hai pháp tự lợi và lợi tha. Khi chúng ta
tưởng nhớ đến đức Phật, niệm danh hiệu Phật, cầu nguyện sau khi chết
được vãng sanh Tịnh độ, hoặc quán pháp bất tịnh, nguyện cho mình bỏ
bớt tham dục, vì nghĩ rằng pháp đó có lợi cho chúng ta thì trong đạo
Phật gọi pháp tu đó là pháp tu tự độ. Ngược lại, trong khi tu để cầu
an lạc cho mình, chúng ta mở rộng lòng thương đến các loài khác như
thương vật, bố thí, giúp ích cho người khác hoặc về vật chất hoặc về
tinh thần, đem lại sự an vui cho người khác, lối tu đó gọi là tu theo
pháp tự độ và độ tha.
Riêng kinh Pháp Hoa
nhằm về Đại thừa giáo, chỉ cho chúng ta cách tu lợi mình lợi người hơn
hẳn nên gọi là kinh Đại thừa. Vì bản thân Đại Thừa là Chúng sanh Tâm.
Cái Tâm ấy lớn bao nhiêu thì cỗ xe ấy lớn bấy nhiêu.
II.
DIỆU PHÁP
Diệu pháp là pháp môn
diệu mầu. Pháp nghĩa là tất cả các sự vật hiện hữu trong vũ trụ, và
tất cả các sự vật xảy ra trên thế giới. Pháp là một chân lý duy nhất
thâm nhập vào tất cả các sự vật. Pháp là quy luật như một luật tắc
được thiết lập khi chân lý xuất hiện như là một hiện tượng mà chúng ta
có thể nhìn thấy được bằng mắt và nghe bằng tai. Pháp là lời dạy của
đức Phật. Lời dạy đó là khuôn pháp, mẫu mực cho đệ tử noi theo. Pháp
của đức Phật dạy có năng lực diệt trừ tham, sân, si, phiền não cho
chúng sanh và có khả năng đưa chúng sanh đến bờ giác ngộ, nên gọi là
pháp mầu. Pháp này có thể làm cho chúng sanh phá trừ được ngã chấp hẹp
hòi, nhỏ mọn nên gọi là pháp mầu. Pháp này có thể làm cho chúng sanh
hiểu rõ được cái tánh duyên khởi vô tánh, hiểu được sự vật giữa đời
này, tất cả đều do nhân duyên hòa hợp giả tạo, không có một cái gì
thật có bền vững lâu dài được, nên gọi là pháp mầu. Pháp này là cho
chúng sanh thấy được tự bản tâm mình, có một sự giác ngộ trong đó, mỗi
chúng sanh là mỗi vị Phật sắp thành, nên gọi là pháp mầu.
Những pháp này chỉ có
đức Phật nói ra, còn tất cả các nền giáo lý của các tôn giáo khác
không hề nói tới, cho nên gọi là pháp mầu.
Tóm lại, Diệu Pháp là
pháp nhiệm mầu. Chữ này có ba nghĩa:
1. Thật tướng bình đẳng.
2. Đại huệ bình đẳng.
3. Phương tiện khai quyền hiển thật, hội tam quy nhất.
a. Thật tướng bình
đẳng: Là tướng chân thật của tất cả vạn pháp. Tướng này không dơ,
không sạch, không thêm, không bớt, không sanh, không diệt, không
thường, không đoạn. Thật tướng đó là vô tướng. Và cũng vì lẽ vô tướng
nên nó hình thành tất cả tướng. Như nước vốn không có tướng vuông,
tròn, dài, ngắn... nên gọi là vô tướng. Do vô tướng nên nó mới thành
đủ các tướng: Tướng vuông ở trong thùng vuông, tướng tròn ở trong bình
tròn, tướng dài ở trong ống. Nếu nước không có sẵn tướng tròn hay
vuông nhất định thì không thành ra các tướng khác. Nhưng nhờ nó vốn vô
tướng mới thành các tướng khác được. Dù có khác tướng mà nước vẫn vô
tướng, mà đã là vô tướng thì nhất như bình đẳng. Duy Thức gọi đó là
Tánh cảnh. Nếu đối với sắc, thanh, hương... mà ta rút lại những phần
phân biệt của từng người, từng căn cơ, từng chúng sanh, thì như vậy
sắc chỉ là sắc, thanh chỉ là thanh, hương chỉ là hương... không có sắc
tốt, sắc xấu, sắc trắng, sắc đen... gì hết, thì tánh cảnh đó đối với
tất cả chúng sanh đều như nhau: Nhất như bình đẳng. Sắc đối với ta
cũng như sắc đối với con vật chẳng khác gì nhau, chỉ khác chăng là
khác ở mức độ thấy rõ hay không rõ, khác ở chỗ nhận thức phân biệt sắc
đó là sắc gì. Còn về phương diện sắc đối với nhãn thức vô tánh bình
đẳng không khác. Thí dụ: Ta đưa một viên phấn rồi hỏi cái này dài hay
ngắn ? Chắc chắn không ai trả lời được. Nếu đưa thêm một cái thước,
bây giờ ta sẽ nói chắc rằng, cái thước dài, viên phấn ngắn. Nếu ta đưa
một lóng tay thì sẽ nói viên phấn dài, lóng tay ngắn. Vậy nên biết dài
ngắn đó chẳng qua chỉ là do sự phân biệt, so sánh của ý thức mà nói
dài nói ngắn chứ tánh viên phấn vốn không dài không ngắn: Đặt nó đứng
bên cạnh cái thước nó không ngắn bớt đi, đứng bên lóng tay nó không
dài thêm ra, dù ta có nhọc sức cải nhau dài ngắn về nó, tánh nó vốn
nhất như bình đẳng, cái trước cái sau bình đẳng, bình đẳng đó nó phổ
biến khắp tất cả, bình đẳng đó không bao giờ sanh diệt. Khi ta nói dài
ngắn tự nhiên ta thấy nó có tướng dài ngắn thay đổi theo nhận thức của
ta, nhưng cái tướng vô tướng của chính nó thì không thay đổi, ở đâu
cũng vậy, thời gian không gian nào cũng vậy, nhất như bình đẳng. Sở dĩ
chúng ta thấy nó có tướng là do biến kế phân biệt, biến kế sở chấp của
chúng ta mà nó hình thành ra tướng nọ tướng kia, nên trong kinh nói:
"Nhất nhơn phát chơn quy nguyên,
"Thập phương thế giới tận thành tiêu vẫn".
Một người phát tâm trở
về bản tánh chơn thật thì cảnh giới của họ, cảnh giới do biến kế sở
chấp phân biệt vọng tưởng hiện ra đó, tiêu mất không còn tồn tại.
Giống như khi ta nằm mộng thấy vạn cảnh (thập phương thế giới) nhưng
khi ta tỉnh thức thì thập phương thế giới rơi rụng hết (tận thành tiêu
vẫn). Thành thử cảnh giới đó, thật tướng đó bình đẳng, nó không tùy
thuộc ai hết, không tùy thuộc không gian, thời gian, vô thỉ vô chung,
vô biến vô trung.
b. Đại huệ bình đẳng:
Nhận thức được, ngộ nhập được thật tướng bình đẳng vô tướng đó, gọi là
bình đẳng đại huệ. Đại huệ bình đẳng hay gọi một cách khác là Phật
tánh, Phật tri kiến (thấy biết của Phật), cái đó tất cả chúng sanh đều
có, tức là cái linh giác linh tri.
Như trước đã ví dụ:
Tánh cảnh sắc là bình đẳng. Sắc đó đối với người cũng như đối với vật,
đối với lớn cũng như đối với nhỏ, nhất như bình đẳng, nó không riêng
cho ai, vậy cái trí thấy được sắc đó bằng hiện lượng tánh thì cái trí
đó cũng bình đẳng. Nếu ta dẹp hết tất cả biến kế phân biệt, nào là sắc
xanh, sắc vàng... thì bây giờ chỉ còn hiện lượng thấy sắc là sắc, cũng
như gương chiếu nơi sắc, nó cũng bình đẳng. Sắc nào đến nó cũng chiếu,
nó không phân biệt sắc này tốt nó chiếu, sắc kia xấu nó không chiếu.
Tánh tri giác của ta từ nơi căn bản nhất như bình đẳng cũng như thế,
nên trong kinh Lăng Nghiêm đức Phật dạy: "Mở mắt thấy sáng cũng gọi là
thấy, nhắm mắt thấy tối cũng gọi là thấy". Sáng tối tuy khác nhau
nhưng cái thấy vẫn là một.
Có người hỏi: Bây giờ
bình đẳng nhưng nếu chích vào một ống thuốc sẽ làm đảo lộn tinh thần
hết, chuyện phải sẽ nói trái, chuyện trái nói phải... không còn bình
tỉnh nữa và như vậy nên biết, tinh thần là tánh hậu sanh.
Đó chỉ là tánh sai
biệt của tinh thần thôi, chứ từ căn bản cái biết đúng cũng là biết,
biết sai cũng là biết, mặc dù khi tỉnh biết khác khi mê biết khác.
Tỉnh và mê, đúng và sai tuy khác nhưng tánh biết vẫn là một mà thôi.
Tánh biết đó nhất như bình đẳng, bản lai thanh tịnh.
Trong kinh Lăng
Nghiêm, Phật hỏi vua Ba-tư-nặc thấy sông Hằng lúc nào ? Vua Ba-tư-nặc
đáp: Khi ba tuổi mẹ dắt đi lễ thần Kỳ-bà có thấy sông Hằng, lúc 20
tuổi cũng có thấy sông Hằng và lúc 60 tuổi cũng có thấy sông Hằng. Lúc
nhỏ thấy sông Hằng to lớn đẹp xinh, đến lúc lớn thấy sông Hằng có vẻ
hùng vĩ, nhưng khi già thấy nó có vẻ đìu hiu buồn tẻ. Sự thấy đó tướng
trạng diễn dịch mỗi lúc mỗi khác nhau, nhưng thấy lúc nhỏ, lúc 20
tuổi, lúc 60 tuổi vẫn là thấy. Chúng ta nên gạn lọc tánh sai biệt ra
để chỉ còn một tánh thấy thôi thì thấy đó sẽ "nhất như bình đẳng".
Thành thử, thấy đó không lệ thuộc vào xác thân, xác thân có lúc trẻ
lúc già, tánh thấy bất di bất dịch.
Có người hỏi, khi trẻ
tôi thấy rõ ràng, bây giờ mang gương mà còn thấy con gà hóa ra con
quạ, làm sao nói nhất như bình đẳng? Thấy gà ra quạ, đó là do mức độ
thấy khác nhau, chứ căn bản của sự thấy gà và quạ cũng là thấy mà
thôi, không khác. Đó gọi là bình đẳng đại huệ, bình đẳng đại huệ đó
ngộ nhập bình đẳng thật tướng của tất cả vạn pháp, mà ngộ nhập bình
đẳng thật tướng vạn pháp tức sẽ thành Phật. Bình đẳng đại huệ ấy chúng
sanh đều có, bình đẳng thật tướng đó chúng sanh cũng có. Như vậy, tất
cả chúng sanh đều có thể thành Phật.
Nhưng đạo lý tất cả
chúng sanh đều có thể thành Phật, các kinh khác chỉ nói một phần, còn
có sự phân biệt hàng định tánh Thanh Văn, định tánh Duyên Giác, hàng
Bồ-tát, hàng bất định tánh và vô tánh xiển đề. Hàng định tánh Thanh
Văn thì không thành Phật, mặc dù cũng nói tới lý tất cả chúng sanh đều
thành Phật, nhưng đứng về mặt nhơn sự còn có sự phân biệt hàng định
tánh Thanh Văn, hàng nhất xiển đề... không thành Phật, chỉ có hàng
Bồ-tát, đại Bồ-tát mới thành Phật.
Đến hội Pháp Hoa, Phật
quy hết tất cả các việc thiện dù là một việc thiện rất nhỏ cũng đều
hướng về nhất thừa Phật đạo bình đẳng, nên đặc biệt kinh Pháp Hoa là
quy tất cả hàng Nhị thừa đều có thể thành Phật đạo (Hội tam quy nhất)
và tất cả chúng sanh dù phát tâm tùy hỶ nghe kinh Pháp Hoa cũng thành
Phật đạo, bởi công đức đó cũng phát từ bình đẳng Đại huệ. Từ gốc bình
đẳng, từ gốc cứu cánh, cho nên công đức đó dù nhỏ tới đâu nó cũng đạt
tới cứu cánh được. Đã là giống cơm thì nấu sẽ thành cơm, dù một hột
nhỏ nấu cũng sẽ thành cơm, bởi vì dù nhỏ nhưng gốc của nó là cơm. Việc
thiện cũng thế, dù là việc thiện nhỏ nhưng gốc của nó từ đại huệ bình
đẳng, cho nên việc thiện ấy cũng đều đưa đến Phật quả. Đó là lý nghĩa
trong kinh Pháp Hoa, vì thế nên gọi là Diệu Pháp.
Đại huệ bình đẳng
chúng sanh đều có, nó nhiệm mầu nên gọi là Diệu Pháp: "Ngã pháp diệu
nan tư". Thật tướng của vạn pháp bình đẳng nhiệm mầu nên gọi Diệu
Pháp: "Thậm thâm vi diệu pháp".
Diệu pháp đó nếu chúng
sanh biết dùng, biết khai triển thì đem đại huệ bình đẳng ngộ nhập
thật tướng bình đẳng, tức là thành Phật. Cho nên cách thức ứng dụng đó
gọi là Diệu Pháp.
c. Khai quyền hiển
thật, hội tam qui nhất: Trong hội Pháp Hoa, Phật khai quyền hiển thật,
hội tam quy nhất mà đưa những pháp môn từ trước (trước hội Pháp Hoa)
đồng về nhất thừa, vì trước đó Ngài phân ra pháp môn của Thanh Văn,
Duyên Giác, Bồ-tát, đến hội Pháp Hoa, Phật nói đó chỉ là phương tiện,
"Thập phương Phật độ trung, duy hữu nhất thừa pháp, vô nhị diệc vô
tam, trừ Phật phương tiện thuyết". Đã là duy nhất Phật thừa thì tất cả
chúng sanh cùng nương trên "Thừa" đó là đến quả Phật. Bởi chư Phật ra
đời chỉ vì một đại sự nhân duyên duy nhất ấy là khai thị cho chúng
sanh ngộ nhập Phật tri kiến. Hễ ngộ được Phật tri kiến thì lên Phật
địa cho nên gọi là nhất thừa. Và chư Phật chỉ nói đến nhất thừa đó,
mặc dù có khi Ngài nói ba thừa thì đó cũng chỉ phương tiện đưa đến
nhất thừa. Lý nghĩa đó trong kinh Pháp Hoa mới khai triển rõ ràng cho
nên gọi Pháp Hoa là Diệu Pháp. Đã là Diệu pháp thì không những toàn
kinh là Diệu Pháp mà một câu một chữ cũng là Diệu Pháp, bởi tất cả chữ
trong kinh Pháp Hoa đều có tánh cách nhiệm mầu để bồi bổ, xây dựng lên
đạo lý "Tất cả chúng sanh đều thành Phật" và tất cả sự tu hành về việc
thiện của chúng sanh đều đưa đến Phật quả nên gọi là Diệu Pháp.
Trong kinh Pháp Hoa
phần nhiều là nói những điều như thế nên gọi là Diệu Pháp hay Pháp
mầu. Pháp mầu này không thể diễn tả đầy đủ được, chỉ có thể lấy hoa
sen làm biểu tượng để diễn tả Pháp mầu ấy.
III. LIÊN HOA: (Hoa Sen)
Liên hoa (pundarika)
nghĩa là hoa sen. Ở Ấn Độ hoa sen được xem là đẹp nhất trên đời vì sen
mọc rễ trong bùn nhưng lại nở thành hoa tinh khiết, không bị nhiễm
bùn. Cho nên kinh Diệu Pháp Liên Hoa lấy hoa sen làm biểu tượng vì hoa
sen có nhiều đặc điểm: Hoa sen ở trong bùn, sinh từ trong bùn, lớn lên
trong bùn, nở ra trong bùn, lên khỏi bùn tỏa hương thơm khắp nơi,
nhưng không dính mùi bùn.
Diệu Pháp ở trong luân
hồi sanh tử biến chuyển mà không bị luân hồi sanh tử biến chuyển, ở
trong vạn pháp sanh diệt mà không bị sanh diệt. Đại huệ bình đẳng,
không bị luân hồi, không bị nhiễm ô.
Hoa sen lại có nghĩa
nữa là nhân quả bình đẳng, trong hoa đã có quả, khi chưa nở vốn đã có
quả rồi, gọi là hoa quả đồng thời. Khi hoa nở thì quả cũng hiển bày.
Như vậy, đại huệ bình đẳng, thật tướng bình đẳng từ trong nhơn đã có
quả, từ trong quả đã có nhơn, nhơn quả đồng thời, chỉ vì chúng sanh
không nhận thức được mà thôi.
Đức Phật sanh ra giữa
đời mà không nhiễm mùi đời, sanh ra giữa đời mà thoát lên tất cả những
gì ô nhiễm của đời. Ngài thoát lên và đem lại sự an lạc và độ thoát
cho chúng sanh. Ngài là hoa sen không nhiễm mùi bùn mà còn tỏa hương
cho đời. Đó là hoa sen trong bùn. Ngoài ra cũng có hoa sen trong lửa,
như Tuệ Trung Thượng Sĩ viết:
"Đi cũng thiền, ngồi cũng thiền,
Trong lò lửa rực nở cành sen".
Câu thơ trên phải hiểu
theo nghĩa Thiền, theo ngôn ngữ Thiền. "Đi cũng thiền" nghĩa là dù đi
mà tâm vẫn an bình, tự tại, không vướng mắc đâu cả, không bị triền
phược một cái gì cả, luôn luôn tĩnh giác, như thế gọi là "Đi cũng
thiền". "Ngồi cũng thiền" là ngồi mà tâm bình an, tự tại, tĩnh giác,
không vướng mắc điều gì, như thế gọi là "Ngồi cũng thiền". Khi một con
người mà đi cũng Thiền, ngồi cũng Thiền như thế chính là trong lò lửa
rực nở một cành sen. Trong lò lửa rực đây ám chỉ cho cuộc đời. Cuộc
đời thì ma chiết, trái ngang, đau khổ, xấu xa, hẹp hòi, nhỏ mọn, bẩn
thỉu, nghịch ngợm, phi nghĩa, ... Những điều vừa nêu đó bùng cháy nóng
bức như một lò lửa. Nhưng, giữa lò lửa ấy, nếu người nào biết điều
phục, đi, đứng, nằm, ngồi đều chánh niệm tĩnh giác thì người ấy là
cành sen nở trong lò lửa. Thành thử hoa sen không chỉ nở ở trong bùn
mà còn ở trong lửa nữa. Đời đỏ rực nhưng sen vẫn nở, bùn tanh hôi
nhưng sen vẫn ngát mùi hương, đó chính là ẩn dụ cho Thiền giữa cuộc
đời, như là một loại sen đặc biệt hướng chúng sanh đến sự giải thoát,
như Ngài Tuệ Trung vừa diễn tả.
Tóm lại, theo tinh
thần trong kinh Pháp Hoa thì dù nhân, dù quả, dù lý, dù trí đều gọi là
diệu pháp, bởi lý ở đây là thật tướng bình đẳng, trí là đại huệ bình
đẳng, nhơn là nhơn đưa đến Phật quả, quả là Nhất thừa Phật quả. Kinh
này được dụ cho hoa sen nên gọi chung là Diệu Pháp Liên Hoa. Vì sự đặc
biệt đó nên gọi là Diệu Pháp, sao lại chỉ có Pháp Hoa mới là Diệu
Pháp!
Lại nữa, trong đau khổ
của tam ác đạo, nhơn cũng khổ, quả cũng khổ nên ba ác đạo chẳng có chi
là Diệu Pháp. Như vậy, nhơn và quả của hàng nhơn thiên thừa so với tam
ác đạo thì nhơn thiên thừa là Diệu pháp, bởi quả của hàng nhơn thiên
vui hơn, nhưng tiến lên một bực nữa, nhơn thiên thừa cũng còn luân hồi
sanh tử, phải đến hàng Thanh Văn nhị thừa thoát ly sanh tử mới gọi là
Diệu pháp, nhưng Thanh Văn nhị thừa chỉ dứt trừ được phần đoạn sanh tử
chưa chứng được tam đức (Pháp thân, Bát nhã, Giải thoát), cho nên
Thanh Văn cũng chưa thật Diệu, Nhất thừa Phật quả mới là thật Diệu. Và
chính kinh Pháp Hoa nhằm đưa về cứu cánh Nhất thừa Phật quả, nên kinh
Pháp Hoa được gọi là Diệu Pháp Liên Hoa.
Tóm lại: Diệu Pháp
Liên Hoa là giáo pháp tối thượng dạy cho chúng ta có thể sống một cuộc
sống đúng đắn không bị điên đảo vì ảo tưởng trong khi sống trong thế
giới cấu uế này.
IV. KINH
Kinh chữ Phạn là
Sutra, Trung Hoa dịch là Tu-đa-la. Nguyên nghĩa là một sợi dây hay một
sợi chỉ dọc trong nghành dệt. Người Ấn cổ có thói quen trang điểm tóc
mình bằng những bông hoa đẹp xâu bằng một sợi dây. Đây cũng là giáo lý
Thánh diệu của đức Phật được góp nhặt lại thành những tác phẩm gọi là
Kinh. Như vậy khi áp dụng lời dạy trong Kinh thì phải khế lý và khế cơ
hay còn gọi là khế kinh. Khế kinh là những lời đức Phật nói ra phải
phù hợp với hai mặt. Một mặt khế hợp với chân lý và mặt thứ hai là khế
hợp căn cơ của chúng sanh. Lời Phật nói ra đúng với chân lý vì Ngài đã
ngộ chân lý đó, chứ không phải là đoán mò như chúng ta ức đoán. Vì ức
đoán thì có thể nói trật, nói sai. Ví dụ thấy sợi dây nói là con rắn,
ban đêm thấy bụi cây cho là ma quỉ, như vậy là sai. Cái thấy của Phật
là thấy như thật (giác ngộ). Ngài thấy con ma thì nói con ma, dây là
dây, rắn là rắn. Vì Ngài đã giác ngộ được cái tánh tướng của tất cả sự
vật, nên lời dạy của ngài luôn luôn đúng với chân lý. Đó là khế lý.
Nhưng dầu cho có khế lý, nhưng khi đem ra dạy cho chúng sanh, Ngài
cũng luôn luôn nghĩ tới căn cơ của chúng sanh mà dạy cho phù hợp để
đem lại lợi ích cho họ thì gọi là khế cơ. Nếu khế lý mà không khế cơ
thì không phải kinh Phật.
Có một lần đức Phật
tiếp hai người cư sĩ, một người làm nghề thợ giặt, một người thợ rèn.
Sau khi họ chào hỏi đức Phật xong, ngài hỏi về sự tu hành tại nhà của
họ. Cả hai trả lời đều có tu và có hành, nhưng tu mãi hành mãi mà
không có kết quả gì cả. Phật hỏi: Vậy hai ông tu và hành những pháp
môn gì và do ai dạy? Bạch Phật, có một vị tỳ-kheo dạy chúng con tu.
Phật hỏi ông thợ rèn rằng: Vậy thầy Tỳ-kheo dạy ông tu pháp môn gì?
Dạ, bạch Phật, thầy tỳ-kheo ấy dạy con tu pháp Quán bất tịnh. - Quán
bất tịnh nghĩa là quán cái thân thể con người toàn là xác thân ô uế,
không thanh tịnh gì cả. Thế còn bác thợ giặc, thầy Tỳ-kheo dạy tu pháp
gì? Dạ, thầy dạy con tu pháp Quán sổ tức-Quán sổ tức là quán niệm hơi
thở vô hơi thở ra... để tâm mình theo hơi thở vô hơi thở ra...cho
chuyên nhất, không tán loạn.- Phật hỏi: Vậy hai ông tu như vậy có kết
quả gì không? Dạ, con không thấy kết quả gì cả. Phật dạy: Thôi, được
rồi, để Ta thay đổi pháp tu cho các ông một chút thì các ông sẽ thấy
có hiệu quả ngay. Thế là Phật đem pháp Quán sổ tức dạy cho ông thợ
rèn. Pháp quán này mà dạy cho ông thợ rèn thì hợp cơ quá. Vì ông hàng
ngày thổi bệ có gió ra vào thì hợp với hơi thở vô ra nên chắc tu có
kết quả. Còn ông thợ giặt thì Ngài dạy tu pháp Quán bất tịnh, vì hàng
ngày ông tiếp xúc với đồ bất tịnh nên dễ sanh tâm nhàm chán.
Một thời gian sau cả
hai người đều tới hầu Phật và nói là, nhờ Ngài dạy cho chúng con hai
pháp môn đó, về tu mấy tuần mà nay tinh thần trở nên khỏe khoắn nhẹ
nhàng, an vui, chúng con thấy tu hai pháp này có kết quả. Vì sao? Vì
trước đây vị Tỳ-kheo tuy dạy cái pháp tu thì đúng, nhưng đúng pháp mà
không đúng cơ nên không ích lợi. Khế lý và khế cơ là những lời dạy của
đức Phật, nên sau này khi Phật nhập Niết-bàn, các vị đệ tử Phật kết
tập lại thành Kinh, nói cho đủ là khế kinh.
Như vậy, Đại thừa diệu
Pháp Liên Hoa Kinh là kinh Diệu Pháp Liên Hoa trong giáo lý Đại thừa
của Phật. Đây là giáo lý tối thượng dạy con người có thể sống một cuộc
sống đứng đắn không bị điên đảo vì ảo tưởng trong khi sống trong thế
giới cấu uế này. Nếu ai hành trì Kinh này thì sẽ đem lại lợi ích cho
mình, cho người và cho xã hội nhân quần vậy.
VỊ TRÍ KINH PHÁP HOA
Theo sự phán giáo của
ngài Thiên Thai và Cát Tạng (Thiên Thai tông và Tam Luận tông), có 5
thời kỳ thuyết pháp của đức Phật là Hoa Nghiêm, A Hàm, Bát Nhã, Phương
Đẳng và Pháp Hoa Niết Bàn. Trong đó lại chia ra 3 giai đoạn Chuyển
pháp luân (tam pháp luân) là:
1. Căn bản Pháp luân:
Kinh Hoa Nghiêm, khi đức Phật nói kinh này chỉ có một số rất ít người
hiểu, nên Ngài mới tùy phương tiện nói ra ba thừa đó là: Thanh Văn
thừa, Duyên Giác thừa, và Bồ-tát thừa.
2. Chi mạt Pháp luân:
Trước hết là thời A hàm, nhưng hàng Thanh Văn thiên chấp kinh này nên
đức Phật và Phương Đẳng để đưa lên Đại thừa. Nhưng ở Đại thừa này chưa
rốt ráo, vì mới chỉ thọ ký cho hàng Bồ-tát thành Phật, chứ chưa thọ ký
cho Thanh Văn. Do đó, giáo pháp ở các thời này vẫn còn là chi mạt
(cành ngọn). Đến giai đoạn thứ ba:
3. Nhiếp mạt quy bản
pháp luân: Đây mới là Pháp luân rốt ráo của đức Phật, đó là thời giáo
Pháp Hoa gồm những chi mạt về căn bản. Mở đầu là Hoa Nghiêm và kết
thúc là Pháp Hoa. Đây là thủy chung của một thời giáo hóa mang cùng
một ý nghĩa nhưng hai phương pháp khác nhau: Hoa Nghiêm thì nói thẳng
nên chỉ có một số Bồ-tát giác ngộ được mà thôi, còn Pháp Hoa thì dùng
nhiều cách nói để đưa người đến giác ngộ; tùy căn cơ chúng sanh mà đức
Phật đã nói những kinh khác, cho đến Pháp Hoa mà gồm đủ tất cả giáo lý
của đức Phật đã được nói trong 45 năm. Vì tánh cánh quan trọng đó của
kinh này mà ngài Trí Khải đã căn cứ vào đó để lập ra Thiên Thai tông
rất thịnh hành. Khi truyền qua Nhật Bản, đến vào năm 1222 có thiền sư
Nhật Liên dựa vào Pháp Hoa Huyền Nghĩa của Ngài Trí Khải mà lập ra
Nhật Liên tông, đến nay vẫn thạnh.
Đó là vị
trí kinh Pháp Hoa theo cách phán giáo của ngài Thiên Thai vậy.
KINH PHÁP HOA GIỮA CÁC KINH ĐẠI THỪA
Tinh thần của Đại thừa
giáo lấy Bồ-tát hạnh làm cao điểm. Trong Bồ-tát hạnh thì kinh Pháp Hoa
là kinh tiêu biểu, là kinh đúc kết, tóm thâu tinh thần thuyết giáo của
đức Phật trong 45 năm ở cõi Ta-bà.
Kinh Pháp Hoa diễn tả
một chân lý linh động qua các hạnh của các vị Bồ-tát, Đức Phật nhìn
tất cả chúng sanh đều có Phật tánh cho nên tất cả các việc làm thiện
dù là một việc thiện rất nhỏ cũng đều đưa đến Phật quả, như kinh có
câu:
"Nhược nhơn tán loạn tâm,
Nhập ư tháp miếu trung,
Nhứt xưng Nam mô Phật,
Giai dĩ thành Phật đạo."
Nghĩa là:
"Hoặc người tâm tán loạn,
Đi vào trong tháp Phật,
Niệm một lần Mô Phật,
Đều đã thành Phật đạo."
Hoặc: "Nãi chí đồng tử
hý, tụ sa vì Phật tháp, giai dĩ thành Phật đạo." (Cho đến trẻ con chơi
đùa, nhóm cát làm tháp Phật đều đã thành Phật đạo).
Đó là những điều mà
các thời giáo trước Ngài chưa nói, đợi đến khi nói kinh Pháp Hoa, đức
Phật mới đề cập đến, bởi lẽ những việc thiện dù rất nhỏ cũng xuất phát
từ Pháp tánh. Nếu như không có Phật tánh thì không thể có các việc
thiện, dù là việc thiện đó trong tán loạn tâm, việc thiện đó cũng đưa
đến kết quả thành Phật.
Những năm đầu tiên,
đức Phật thuyết giáo với giáo lý căn bản, Ngài muốn đưa tất cả chúng
sanh đến Phật quả, nhưng không thể đưa được-như trong kinh Hoa
Nghiêm-nên thuyết ra Tam thừa. Trong khi Ngài thuyết Tam thừa, mỗi
thừa đều có nhân riêng, quả riêng, hạnh riêng. Thanh Văn thì tu Thanh
Văn thừa, Duyên Giác thì tu Duyên Giác thừa, Bồ-tát thì tu Bồ-tát
thừa. Nhân của thừa nào thì chứng quả thừa ấy, mỗi thừa đều riêng biệt
không tương quan với nhau. Ngay như kinh Bát Nhã, Hoa Nghiêm đức Phật
cũng thọ ký cho hàng đệ tử thành Phật. Nhưng Bát Nhã, Hoa Nghiêm, Ngài
chỉ thọ ký cho Bồ-tát; như vậy là Bồ-tát riêng, Thanh Văn riêng, Nhị
thừa riêng, Tam thừa riêng. Đợi đến hội Pháp Hoa, Phật mới thọ ký cho
hàng Thanh Văn và đưa về Nhất thừa Phật quả. Đức Phật dạy rằng, tất cả
các pháp môn Ngài dạy từ trước như Thanh Văn thừa, Duyên Giác
thừa...đều là phương tiện để đưa đến Nhất thừa (Phật quả). Phương tiện
không có nghĩa là cái đó không có giá trị, mà giá trị đó chỉ trên bước
đường dẫn dắt để đưa đến Nhất thừa Phật quả, và chính đó mới là mục
đích cứu cánh, là tinh thần của kinh, hoài bảo của Phật vậy.
Đức Phật Thích Ca đản
sanh tại vườn Lâm-tỳ-ni, thành Đạo nơi cội Bồ đề và trải qua 45 năm
giáo hóa rồi thị tịch tại rừng Sa-la song thọ. Đức Phật đó là đức Phật
hóa thân. Vì muốn đem giáo pháp huyền vi dạy cho chúng sanh cho nên
Phật mới thị hiện ra đời. Hóa thân thị hiện đó là phương tiện, mà
những gì Ngài đạy trước hội Pháp Hoa cũng là phương tiện. Chỉ có Pháp
thân và pháp Nhất thừa Phật dạy trong hội Pháp Hoa mới là chân thật.
Chính điều đó ngày hôm nay trong hội Pháp Hoa đức Phật mới diễn nói rõ
ràng.
Theo ngài Thiên Thai
Trí Giả, kinh Pháp Hoa chia ra làm hai phần:
1. Khai quyền hiển
thật
2. Khai cận hiển viễn
Đó là hai phần chính
trong kinh Pháp Hoa.
Nói tóm lại, vì hai ý
nghĩa đó nên kinh Pháp Hoa là kinh tiêu biểu, kinh đúc kết giáo lý của
Phật trong 45 năm thuyết pháp độ sanh.
Và cũng theo ngài
Thiên Thai Trí Giả, Ngài chia giáo lý của Phật ra làm Năm thời:
1. Hoa Nghiêm: Cũng
gọi là thời "Nhật xuất tiên chiếu cao sơn"
2. A Hàm: Cũng gọi là
thời "Nhật thăng thứ chiếu hắc sơn"
3. Phương Đẳng: Cũng
gọi là thời "Nhật thăng chuyển chiếu cao nguyên"
4. Bát Nhã: Cũng gọi
là thời "Nhật thăng phổ chiếu đại địa"
5. Pháp Hoa Niết Bàn:
Cũng gọi là thời "Nhật một hoàn chiếu cao sơn".
Nói "Nhật xuất tiên
chiếu...", "Nhật một hoàn chiếu..." đó là ví giáo pháp Phật như mặt
trời. Giáo pháp Phật khi nói ra lần đầu tiên ví như mặt trời mới mọc.
Giáo pháp Phật nói đầu tiên đó là kinh Hoa Nghiêm. Phật nói kinh Hoa
Nghiêm ví như đỉnh núi cao, chỉ có hàng thượng căn thượng trí Bồ-tát,
đại Bồ-tát mới thấu hiểu, còn tất cả như câm như điếc, cho nên đức
Phật phương tiện nói Tam thừa như A Hàm. Thời này ví như ánh mặt trời
chuyển chiếu xuống núi thấp - Hắc Sơn - hàng hạ căn mới lãnh hội được.
Đến thời thứ ba là
thời Phương Đẳng. Phương Đẳng có 2 nghĩa:
1. Chỉ riêng cho thời
giáo thứ ba này như các kinh: Lăng Nghiêm, Lăng Già, Tư Ích, Duy Ma...
trừ hai thời trước là thời Hoa Nghiêm, A Hàm và hai thời sau là thời
Bát Nhã, Pháp Hoa Niết Bàn.
2. Bao trùm cả bốn
thời giáo trừ thời A Hàm.
Thời A Hàm phá ngã
nhưng còn pháp chấp, qua thời Phương Đẳng trừ hết cả ngã và pháp chấp.
Đến thời Bát Nhã đi về tinh thần cao nhất phá trừ luôn cả hữu sở đắc
(vô ngã khả đắc, vô pháp khả đắc) như "Nhật thăng phổ chiếu Đại địa"
(Mặt trời cao khắp chiếu mặt đất).
Tuy nhiên, còn có điểm
mà thời Bát Nhã chưa nói đến đó là chưa thật sự thọ ký cho tất cả
chúng sanh đều thành Phật, mặc dù về lý cũng đã có nói "Tất cả chúng
sanh đều có Phật tánh, tất cả chúng sanh đều thành Phật". Đến thời
Pháp Hoa, đức Phật mới đưa tất cả về Nhất thừa Phật quả. Bởi cho dù
Thanh Văn, Duyên Giác... và tất cả các việc thiện, dù là việc thiện
nhỏ như nhóm cát làm tháp Phật, không phân biệt hữu sở đắc, vô sở
đắc... cũng đều đưa đến Phật quả. Cho nên thời Pháp Hoa bao hàm hết
tinh thần chân lý, và hoài bảo của Phật ra đời thuyết pháp độ sanh,
nên gọi là "Nhật một hoàn chiếu cao sơn".
Khi "Nhật xuất tiên
chiếu cao sơn" cũng chiếu trên mọi căn cơ. Khi "Nhật một hoàn
chiếu..." cũng chiếu trên mọi căn cơ. Như vậy nên biết, thời Hoa
Nghiêm và thời Pháp Hoa Niết Bàn đều cũng là một chân lý tối thượng y
như nhau, nhưng trong thời Hoa Nghiêm đức Phật nói thẳng chân lý tối
thượng mà chưa có phương tiện. Khi nói thẳng như vậy chúng sanh không
hiểu, đức Phật mới phương tiện nói Tam thừa, sau đó Ngài nói lại chân
lý tối thượng để đưa tất cả phương tiện trở về giáo lý tuyệt đối. Như
vậy chân lý được nói trong Hoa Nghiêm và chân lý được nói trong Pháp
Hoa Niết Bàn là một, nhưng Hoa Nghiêm thì nói thẳng, trực chỉ chơn
tâm, còn Pháp Hoa thì phải trải qua các thời phương tiện dắt dẫn, đến
lúc thấy căn cơ và trình độ của chúng sanh đã thuần thục, đức Phật mới
nói Pháp Hoa, đó là giáo lý cao tột, đưa chúng sanh về Nhất thừa Phật
quả.
Trên đây là theo lối
phán giáo của ngài Thiên Thai, ngài là tổ của Thiên Thai tông và đã
chú thích kinh Pháp Hoa và dùng kinh này lập tông. Sự chú thích ấy
cũng ảnh hưởng đến ngài Nhật Liên. Ngài Nhật Liên cũng căn cứ vào phần
chú thích đó mà lập ra tông Nhật Liên ở Nhật Bản.
Và cũng nên biết,
trong lịch sử đã có ba tông phái đặt kinh này cao nhất: 1) Thiên Thai
tông, 2) Nhật Liên tông. Cả 2 tông này đều lấy kinh Pháp Hoa làm căn
bản và 3) Tam Luận tông, Tổ sư là ngài Cát Tạng, cũng đặt kinh Pháp
Hoa vào vị trí cao nhất. Theo ngài Cát Tạng, ngài chia giáo pháp ra
làm ba pháp luân:
1. Căn bản Pháp luân,
thời Hoa Nghiêm.
2. Chi mạt Pháp Luân,
thời A Hàm, Phương Đẳng, Bát Nhã.
3. Nhiếp mạt quy bản
Pháp luân, thời Pháp Hoa, Niết Bàn
Thời Hoa Nghiêm, theo
ngài Cát Tạng gọi là căn bản pháp luân. Thời giáo này đức Phật nói ra
mà chúng sanh không ngộ được nên Ngài phương tiện nói ba thừa. Những
thời này là phương tiện của căn bản nên gọi là Chi mạt pháp luân. Mặc
dù Bát Nhã là kinh rất cao nhưng Bát Nhã cũng chưa quy tất cả chúng
sanh đều thành Phật, nên Bát Nhã cũng còn là Chi mạt pháp luân. Đến
thời Pháp Hoa, Niết Bàn gọi là "Nhiếp mạt quy bản..." - trở về gốc -
đưa phương tiện về cứu cánh, đưa ngọn về gốc.
Chữ "chuyển pháp
luân": Dharma Cakka Pavatana.
Chuyển - Pavatana:
Chuyển động, xây dựng, củng cố.
Pháp - Dharma: Trí
tuệ, chân lý.
Luân - Cakka: Bánh xe,
vương quốc.
Do những định nghĩa
trên mà có người dịch là: Củng cố vương quốc trí tuệ, xây dựng vương
quốc trí tuệ, vương quốc chân lý chuyển bánh xe pháp.
Chữ "Luân" là bánh xe,
có nghĩa là lăn chuyển, lăn chuyển từ tâm người này đến tâm người
khác, giáo pháp từ chỗ chứng ngộ của Phật, Ngài truyền đến người khác,
cũng như bánh xe lăn từ chỗ này đến chỗ khác vậy.
Lại chữ "Luân" cũng có
nghĩa là dần ép, lăn đến đâu ép đến đó, những gì dơ bẩn, gồ ghề đều
được dằn ép. Giáo pháp Phật đến tâm chúng sanh thì tâm tham, sân, si,
phiền não, tà kiến, cũng bị dằn ép. Đó là ý nghĩa của chữ Chuyển Pháp
Luân.
Lại chuyển luân vương
có xa luân bảo là biểu hiện chính, để đi đến với muôn dân, đem lại sự
an bình thịnh vượng, còn Như Lai Pháp Vương thì có Pháp luân để đi đến
với chúng sanh, đem lại an lạc giải thoát.
Tóm lại ngài Cát Tạng
- Tổ sư của Tam luận tông - chia giáo pháp Phật ra làm 3 pháp luân,
mặc dù Tam Luận tông chú trọng về Bát Nhã, thiên về nghĩa chân không,
nhưng ngài đã để kinh Pháp Hoa trong địa vị Nhiếp mạt qui bản. Thế cho
biết vị trí Pháp Hoa trong kinh điển Đại thừa là một vị trí rất cao,
vị trí kết thúc biểu lộ bản hoài ra đời thuyết pháp của Phật, cốt đưa
tất cả chúng sanh về Nhất thừa Phật quả.
HÌNH TƯỢNG HOA SEN TRONG KINH PHÁP HOA
Pháp Hoa là nói tắt
của kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Bản gốc của kinh Diệu Pháp Liên Hoa được
viết bằng Phạn văn là Saddharmapundarika-sitra. Ngài La Thập
(Kumàrajiva) dịch là Diệu Pháp Liên Hoa. Diệu Pháp là pháp, Liên Hoa
là ví dụ. Kết hợp pháp và dụ thành Diệu Pháp Liên Hoa, vì thế khi nói
kinh Pháp Hoa thì cũng phải hiểu là Diệu Pháp Liên Hoa.
Kinh Pháp Hoa lấy hoa
sen làm biểu tượng. Vì sao vậy? Vì Hoa sen không những thường được
nhắc đến trong kinh điển mà thế gian cũng rất được ưu thích như Ca dao
đã nhắc:
"Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Lá xanh bông trắng lại chen nhụy vàng
Nhụy vàng bông trắng lá xanh,
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn"
Hoa sen là một loài
hoa rất đặc biệt, bản chất thanh cao của nó hơn hẳn các loài hoa khác.
Cuộc đời của đức Phật từ khi Ngài đản sanh cho đến khi nhập diệt, luôn
luôn gắn liền với hoa sen. Vì vậy, hoa sen là biểu tượng cho sự giải
thoát trong Phật giáo (Chín phẩm sen vàng lên giải thoát). Khi đức
Phật giáng sanh, Ngài đi trên hoa sen bảy bước. Khi đức Phật truyền
pháp cho Tôn giả Ca Diếp, ngài cũng cầm hoa sen. Vì vậy đức Phật luôn
luôn được tôn trí ngồi trên hoa sen.
Có lần ngoại đạo Dona
hỏi: Vậy Ngài phải được hiểu như thế nào? Ngài điềm tĩnh trả lời: Cũng
giống như hoa sen, Ta sinh ra trong đời, lớn lên trong đời mà không bị
đời làm ô nhiễm. Như vậy Ta là Phật, Như Lai.
Hoa sen ấy cao quí vô
cùng. Nó từ dưới bùn mọc lên, nhưng không dính mùi bùn. Hoa sen có hoa
mọc trước hoa mọc sau, nhưng khi có cơ hội mọc lên gặp ánh sáng mặt
trời, tất cả đều nở ra, tỏa mùi thơm ngát như nhau. Các loài hoa khác
khi mọc lên, một thời gian hoa rụng mới có quả ; còn hoa sen vừa búp
đã có quả, quả bọc trong gương sen. Hoa sen to chừng nào thì quả và
gương sen to chừng ấy. Hoa quả đồng thời. Hoa sen có cái đặc biệt là
bướm không đậu, sâu không ăn, người ta không lấy để trang sức trên
đầu.
Khi đức Phật mới vừa
Thành Đạo dưới cội Bồ-đề, Ngài liền suy nghĩ: "Giáo lý mà Ta chứng ngộ
quá siêu việt, siêu lý luận, siêu ngôn ngữ, thậm thâm vi diệu. Còn
chúng sanh ở giữa đời này thường ham thích ái dục, khoái ái dục thì
làm sao hiểu cho thấu". Cho nên Ngài chần chừ, ngần ngại chưa muốn
thuyết pháp. Hàng chư thiên biết rõ tâm ý của Phật không muốn thuyết
pháp, cho nên mới đến thỉnh cầu Ngài thuyết pháp. Đức Phật nhìn giữa
hồ sen, thấy các hoa sen, có thứ đã ngoi lên khỏi bùn mà chưa khỏi
nước, có thứ mọc lên giữa nước mà chưa lên khỏi mặt nước, có thứ mọc
lên khỏi mặt nước mà chưa nở, có thứ sắp sửa nở đang đợi ánh sáng mặt
trời mới tỏa bông ra.
Đức Phật nghĩ rằng:
"Tất cả chúng sanh ở thế giới này cũng đều như thế. Có hạng căn cơ
thấp, có hạng căn cơ vừa, có hạng căn cơ cao, nhưng nếu các hạng căn
cơ đó được gặp ánh sáng, được gặp giáo lý của đức Phật cũng sẽ được
giải thoát và giác ngộ". Do đó nên Ngài quyết định Chuyển pháp luân,
thuyết pháp độ sanh.
Lại nữa, hoa sen còn
có một tính cách rất đặc biệt nữa, vì tính cách đặc biệt đó mà Phật đã
lấy nó để ví dụ cho Diệu Pháp của Ngài. Vậy Diệu Pháp đó là gì ? Đó là
cái Phật tính, tri kiến Phật. Thấy biết như thế nào gọi là thấy biết
Phật ? Thấy biết như thế nào là thấy biết chúng sanh ? Phải mà thấy
trái, là thấy biết chúng sanh. Thấy đúng sự thật là thấy biết Phật.
Giả mà thấy thật là thấy biết của chúng sanh. Thấy đúng sự thật là
thấy biết Phật. Vô thường mà thấy là thường, vô ngã mà thấy là ngã, là
thấy biết chúng sanh. Trái lại vô thường thấy là vô thường, vô ngã
thấy là vô ngã, là thấy biết Phật... Thành thử thấy biết Phật là cái
thấy biết đúng chân lý, đúng tánh tướng của sự vật. Đó là cái thấy
biết thoát ra ngoài có, không, thường, đoạn, nhị biên theo thiên kiến
của chúng sanh. Thấy biết Phật đó nó bao hàm cả tính từ bi, hỶ xả, trí
tuệ, giải thoát, nên cái thấy biết đó cao quí vô cùng, ví như hoa sen
ở trong bùn mà không hôi tanh mùi bùn. Hoa sen mọc ở trong bùn là bùn
gì ? Phật giáo ví dụ bùn đó là phiền não của chúng sanh. Phiền não đó
nó làm cho cái thấy biết Phật bị khuất lắp, không hiện và không mọc
lên được, cũng như bùn khuất lắp hoa sen. Nhưng khi thứ bùn đó được
vạch ra, hoa tất sẽ mọc lên. Hoa mọc lên từ trong bùn cũng như cái
thấy biết Phật mọc lên từ trong tâm phiền não của chúng sanh. Vì thế
Thiền sư Chân Nguyên của Việt Nam chúng ta đã diễn tả:
"Trần trần sát sát Như Lai,
Chúng sanh mỗi người mỗi có hoa sen.
Hoa là bản tánh trạm viên,
Bao hàm trời đất dưới trên cùng bằng.
Hậu học có biết hay chăng ?
Tâm hoa ứng miệng, nói năng mọi lời"
Trần trần sát sát Như Lai:
Trần trần sát sát...
nghĩa là cõi Phật nhiều vô cùng, vô tận như bụi trần không ai mà đếm
hết. Thế giới của chúng sanh, thế giới của Phật cũng nhiều như thế,
hằng hà sa số thế giới. Nếu chúng ta thay thế chữ trần trần sát sát
bằng hằng hà sa số thế giới thì thế giới nào hễ có chúng sanh tức
nhiên thế giới đó có Phật. Cho nên trần trần sát thế giới đều có trần
trần sát sát Phật, trần trần sát sát chúng sanh.
Chúng sanh mỗi người
mỗi có hoa sen:
Mỗi người chúng ta gọi
là chúng sanh dầu có trí, không trí, giàu sang, nghèo khổ, thông minh,
ngu đần, chí đến hạng hung dữ cũng đều có hoa sen. Họ hung dữ ngày nay
nhưng ngày mai hết hung dữ, chẳng lẽ họ cứ hung dữ đời đời kiếp kiếp
mà không lúc nào có một chút từ tâm hay sao ? Dầu họ u tối tới mức nào
thì trong họ cũng có một chút sáng suốt. Xét cho cùng, những hạng
người như vậy họ cũng có tình thương chứ không phải hung dữ hoàn toàn.
Thế thì chính nơi người ấy, cũng có một đốm lửa sáng hay có một chút
hoa sen tức là mỗi người có một hoa sen như Ngộ Ấn Thiền sư người Việt
Nam đã nói:
"Diệu tánh rỗng không chẳng thể bâu, (vin)
Rỗng không tâm ngộ, khó gì đâu?
Trên non ngọc đốt màu thường đẹp
Sen nỡ trong lo ướt chưa khô"
(Thuyền Uyển Tập Anh Lê Mạnh Thất dịch)
Hoa là bản tánh trạm
viên:
Trạm là đứng lặng.
Viên là tròn đầy, viên mãn. Hoa sen nơi chúng sanh thì dù có lặn lội
(luân hồi khi làm trời khi làm thì người, khi súc sanh, khi ngạ
quỉ...), nói chung là luân hồi trong sáu nẽo. Nếu làm người cũng đủ
mọi hạng. Khi thì làm người thông minh, người ngu dốt, người lành
người ác... dầu làm người gì thì làm nhưng cái hoa sen, tánh tri kiến
Phật vẫn không bao giờ thay đổi. Nó luôn luôn vắng lặng, tròn đầy,
không méo mó, không biến mất, không thêm bớt. Thành thử tri kiến Phật
ở đây nói bằng ẩn dụ hoa sen, thì nơi chúng sanh hay nơi Phật cũng y
như nhau, không khác. Nhìn bề ngoài, hình tướng diện mạo mỗi người mỗi
khác, nhưng Phật tính trong họ là hoa sen không khác, nó chỉ khác nhau
ở chỗ biểu hiện mà thôi.
Bao hàm trời đất dưới
trên cùng bằng:
Hoa sen đó viên tịch
bình đẳng như nhau, không hơn, không thua, không cao, không thấp, tất
cả đều bình đẳng. Chỉ khi nào hoa sen đó bị vùi lấp, bởi lấp bùn phiền
não, thì khi đó con người trở nên bé nhỏ. Khi nào cái ta (ngã) phiền
não trong mỗi chúng sanh nhỏ đi thì khi ấy hoa sen Phật tánh mới nở ra
to lớn được. Đức Phật là hoa sen đã nở trọn vẹn, cho nên đức Phật lớn
lắm. Đức Phật to lớn nên Ngài diệt độ đã 2500 rồi mà chúng sanh vẫn
niệm tưởng đến Ngài, vẫn thấy Ngài hàng ngày, khắp nơi.
Phật là bao hàm trời
đất dưới trên cùng bằng. Nên Ngài tuyên bố "Thiên thượng thiên hạ duy
ngã độc tôn" Ngài là chu biến pháp giới (biến khắp mười phương).
Hậu học có biết hay
chăng ?:
Ngài Chân Nguyên nói
hậu học (tức chỉ vào chúng ta đây) có biết hay không? Là một lời nhắc
nhở để chúng ta cảnh tĩnh, dứt bỏ mê tình tự tìm thấy lại hoa sen
trong chính mình để đến bờ giác.
Tâm hoa ứng miệng, nói
năng mọi lời:
Là ý nghĩ của chúng ta
(tâm hoa) ứng ra nơi miệng mình để nói. Nói cho đúng với cái tâm hoa
tức cái hoa sen trong tâm mình ứng ra mà nói. Khi ứng thì ứng ra hoa
thơm chứ đừng ứng ra hoa thối, nói ra ai cũng ghét, không ưa nghe. Tâm
hoa thì lời phải thơm, nhẹ nhàng phảng phất hơi thơm y
