HỎI: Lòng tin
trong tôn giáo, đặc biệt là đạo Phật phải được xây dựng dựa trên cơ sở
nào?
Hãy nhìn thân mỹ miều
Chất chứa lắm khổ đau
Nhiều lo toan, bệnh tật,
Có gì bền vững đâu
Để trả lời câu hỏi này chúng tôi xin lấy một
đề tài pháp số trong Tăng Chi Bộ Kinh. Đức Phật dạy rằng khuynh hướng
hay sự thiên vị hoặc một sự ưa thích của chúng ta có thể là một trong
bốn lý do: thương, ghét, sợ và vô minh.
Vì thương nên chúng ta đến với một cơ
sở tôn giáo, một ngôi chùa hay nhà thờ. Có thể vì chúng ta thích cách
sinh hoạt nồng ấm hoặc ở đó có ai săn đón, chiều chuộng.
Hoặc giả là vì ghét; vì ghét đạo này
nên chúng ta theo đạo khác. Có người bực mình về tôn giáo của mình
thì họ đổi sang một đạo ngược lại. Đó là họ đến với một tôn giáo khác là
bởi vì ghét.
Vì sợ là cảm xúc rất bản năng của
mình. Với sự yếu đuối của kiếp người, ta cảm thấy đối với sấm sét,
đối với cuộc sống, đối với thiên nhiên, cái gì cũng vượt ngoài sức của
mình. Cho dù ngày hôm nay với khả năng hết sức tinh vi của khoa
học kỹ thuật mà chúng ta được biết của thế kỷ vừa qua và thế kỷ này thì
chỉ một cơn tonado, một cơn trốt xoáy cũng như một cơn bão lớn động đất
v.v... tất cả thứ đó đều nằm ngoài khả năng hữu hạn của con người, do
vậy con người đã tìm đến với tôn giáo như là một điểm tựa nương nhờ sau
cùng. Và điểm tựa nương này có thể là vì sợ.
Cũng có người đến với tôn giáo vì vô minh.
Không biết không thấy được mục đích của đời sống. Nếu có dịp đọc
kinh Phạm Võng thì chúng ta sẽ thấy rằng cái không biết, không ý thức
không thấy của chúng ta dựa trên nhiều điểm tinh vi, tinh vi đến đỗi mà
người ta nói rằng mình chỉ tin một điều gì, chỉ nhờ vào tai nghe mắt
thấy thôi, nhưng có những trường hợp tai nghe mắt thấy và có thần thông
để nhớ được kiếp trước mà chúng ta vẫn có những tà kiến sai lầm.
Bởi vì sao vậy? Nghe lầm, ắt nghĩ lại lầm, ắt nói lại lầm. Chuyện đó
bình thường lắm. Nhưng vì chúng ta không lãnh hội được hết đời
sống, đời sống chứa muôn ngàn ẩn số và vì chứa muôn ngàn ẩn số đó đôi
khi chúng ta lựa chọn cơ sở của niềm tin là dựa trên sự thiếu hiểu biết
của mình, và đó là vì vô minh.
Trong tất cả những đề cập trên: vì thương, vì
ghét, vì sợ hãi hoặc vì vô minh, không điều nào đáng để cho người Phật
tử đặt cơ sở niềm tin của mình trên đó, bởi vậy chúng ta phải rất cẩn
thận, vì những điều này xuất phát từ trong nội tại của mình chứ không
phải do ai thuyết phục.
Có những cơ sở của niềm tin được đạo Phật tán
thán đó là người ta cảm nhận được sự khổ của đời sống, do cảm nhận này,
người đó đi tìm một cái đạo chân thật để giải quyết cái khổ này. Nghĩa
là dựa trên cái khổ của người hay khổ của mình người ta tìm đến với đạo.
Đồng thời chúng ta cũng biết rằng có những người có trí và có thái độ
tôn trọng sự thật thì họ cũng thích thú với đạo Phật. Đạo Phật
như trong câu chuyện ngày hôm nay chúng ta nói về xác thân, sự phù du
huyễn hoá của sắc thân, cái bất tịnh của sắc thân, sự già nua của sắc
thân. Những sự thật đó cho dù là những sự thật ta không muốn
nhìn, không muốn biết và không muốn nghĩ tới, nhưng nó đã là sự thật.
Một người tôn trọng sự thật, ưa thích sự thật người đó sẽ thương đạo
Phật. Không may cho chúng ta là có nhiều người cố gắng để biện
giải đạo Phật ở trong một phương tiện xảo ngữ, phương tiện luận lý dài
giòng mà người đó quên rằng đạo Phật là tôn giáo tôn trọng sự thật, rất
thật, cho dù những hoàn cảnh rất khó để nói lên sự thật thì đạo Phật vẫn
nói lên được sự thật và câu kệ ngôn kinh Pháp Cú chúng ta đọc hôm nay là
ví dụ.
Do vậy với một người nào ý thức được nỗi khổ
của mình và của người khác, tìm được con đường thoát khổ; những ai tôn
trọng sự thật, đó là những cơ sở hết sức tốt đẹp để xây dựng niềm tin.
Dĩ nhiên câu hỏi này là một câu hỏi rất lớn, niềm tin để xây dựng là
không phải là chuyện đơn giản, chúng tôi chỉ chia sẻ một vài điểm như
vậy. Tin vào nghiệp cũng là một cơ sở niềm tin của người Phật tử,
tin vào lý nhân quả đâu là khổ, đâu là nguyên nhân sanh khổ, đâu là
nguyên nhân sanh hạnh phúc, điều đó cũng là cơ sở mà chúng ta không thể
không nói đến khi đề cập đến giáo lý nghiệp báo....
TT Giác Đẳng
(Trích bài giảng từ room Diệu Pháp)
