Phật giáo như một
nền giáo dục
Chương một
Nguyên nhân của sự hỗn loạn trong thế giới ngày nay
Ngày nay,
xã hội Ðài Loan và những nơi khác trên thế giới đã trở nên không bình
thường, một hiện tượng chưa hề có trước đây, dù ở Tây Phương hay Ðông
Phương. Một vài người Tây Phương tiên đoán rằng tận thế diễn ra vào năm
1999, và Ðức Chúa Giê-Su sẽ trở lại thế gian trong ngày Phán Xét. Người
Ðông Phương cũng tiên tri về những tai họa sắp xảy ra tương tự như những
lời tiên tri của Tây phương, chỉ khác nhau về thời gian, tức là khoảng hai
mươi năm sau nữa, Một số những lời tiên tri này đã có thời xưa, và chúng
ta không nên quá coi trọng những lời này. Tuy nhiên nếu xét một cách khách
quan, chúng t sẽ thấy thế giới này đang ở trong tình trạng nguy hiểm thực
sự.
Ô
nhiễm môi trường đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng, và bây giờ loài
người đã bắt đầu hiểu sự cần thiết phải bải vệ môi trường của mình. Tuy
nhiên, vấn đề ô nhiễm tâm linh còn nghiêm trọng nhiều lần hơn vấn đề ô
nhiễm môi sinh. Ðây là nguồn gốc của những điều xấu đang diễn ra trên thế
giới mà ít có ai hiểu ra. Người Trung Hoa có câu nói: Giáo dục là điều cần
thiết để thành lập một quốc gia, để huấn luyện người lãnh đạo cũng như
nhân dân”. Trong nhiều thế kỷ người Trung Hoa đã luôn luôn tin vào sự quan
trọng hàng đầu của giáo dục, vốn được coi là nền móng của một xã hội hòa
bình và thịnh vượng. Giáo dục, hay học vấn, sẽ cung cấp cho chúng ta cách
giải quyết vô số những điều xấu của xã hội, và sẽ hướng dẫn cách chuyễn
đau khổ thành hạnh phúc cho mỗi người. Giáo dục có sức tác động mạnh vào
quốc gia và dân tộc. Thêm nữa trường sơ học là nền tảng của mộ hệ thống
giáo dục.
Chương 2
Phật giáo như là một nền giáo dục
Phật
giáo chính thức truyền vào Trung Hoa vào 67 Tây lịch. Hoàng đế Trung Hoa
đã cử một đoàn sứ giả đặc biệt đi Aán Ðộ để mời các Tăng sĩ PG đến Trung
Hoa truyền bá Chánh Pháp mà vào thời đó được coi là một hệ thống giáo dục
chứ không phải là một tôn giáo. Có điều đáng tiếc là khoảng hai trăm năm
trước đây việc tu hành đã trở nên có tính cách tôn giáo nhiều hơn. Vì vậy,
mục đích của cuộc nói chuyện ngày hôm nay là để sửa chữa lại sự hiểu lầm
này bằng cách đưa chúng ta trở về với hình thức PG nguyên thủy như Phật
Thích Ca đã truyền dạy.
*Mục đích của những lời dạy của Ðức
Phật: Phật giáo là một hệ thống giáo dục của
Phật Thích Ca, tương tự như nền giáo dục của Khổng Tử, vì cả hai hệ thống
này trình bày những quan điểm và những phương pháp giống nhau. Mục tiêu
của nền giáo dục PG là đạt trí tuệ. Trong tiếng Sanskrit, một cổ ngữ của
Aán Ðộ, trí tuê PG được gọi là “ Anuttara-Sanyak-sambhodi”, tức “ Vô
Thượng Chánh Ðẳng Chánh Giác” hay trí tuệ của hoàn hảo tối thượng. Ðức
Phật dạy rằng mục đích chính yếu của việc tu tập là đạt trí tuệ vô thượng
này. Ngài còn dạy rằng ai cũng có tiềm năng chứng ngộ trạng thái trí tuệ
tối thượng, vì nó là một thành phần cốt yếu trong chân tính của con người,
chứ không phải là một cái gì ở bên ngoài để người ta thủ đắc. Nhưng vì đại
đa số chúng sinh quá vô mình nên đã không biết tới tiềm năng này. Vì vậy
nếu biết giải trừ vô minh thì chúng ta sẽ chứng ngộ được phần cốt yếu
trong chân tính của mình. Vậy, PG là một hệ thống giáo dục nhắm tới việc
chứng ngộ chân tính của con người. PG cũng dạy về sự bình đẳng tuyệt đối,
vì Ðức Phật nói rằng tất cả chúng sinh đều có Phật tính tức là chân tính
và trí tuệ vô thượng. Vì vậy không có sự khác biệt thực sự nào giữa chúng
sinh. Hiện tại chúng ta thấy mọi người có sự sai biệt khác nhau, đó là vì
chúng ta không nhận ra chân tính của mình và đã trở nên vô minh, mức độ
thông minh của mỗi người tùy thuộc vào mức độ vô minh chứ không liên quan
gì tới chân tính của người đó. Giáo lý của Ðức Phật giúp chúng ta nhận ra
trí tuệ nội tại, hoàn hảo, và vô thượng của mình. Với trí tuệ, chúng ta có
thể giải quyết mọi vấn đề và chuyển đau khổ thành phúc lạc. Do thiếu trí
tuệ mà chúng ta có nhận thức, ý kiến và hành vi sai lầm, và do đó phải
chọn những nghiệp quả xấu. Nếu có trí tuệ thì ý nghĩa, quan kiến và hành
động của chúng ta sẽ chân chính, và như vậy sẽ không phải chịu hậu quả
xấu, và tất nhiên sẽ có hạnh phúc. Từ đây chúng ta có thể thấy rằng vô
minh là nguyên nhân của đau khổ, và chứng ngộ trí huệ là nguồn gốc của
phúc lạc.
* Cốt tủy của Ðạo Phật:
Giáo lý của Ðức Phật có ba điểm chính yếu, đó là trì giới, thiền định và
trí tuệ. Trí tuệ là mục tiêu, còn thiền định là tiến trính cần yếu để đạt
trí tuệ. Trì giới là phương tiện giúp hành giả đạt trạng thái tâm ổn định
và khi đó hành giả tự nhiên sẽ chứng ngộ trí tuệ. Toàn bộ hệ thống giáo lý
Ðạo Phật được bảo tồn trong Kinh điển không bao giờ xa rời ba điểm này. PG
được bao gồm trong ba Tạng Kinh Ðiển, tức là ba loại Kinh, Luật và Luận,
nói về Thiền định, trì giới, và trí tuệ, theo thứ tự như vậy.
* Tổ chức giáo dục Phật giáo ở Trung
Hoa: nền giáo dục Phật giáo có nền móng là sự
hiểu để, giống như nền văn hóa Trung Hoa vậy. Trước khi PG du nhập vào
Trung Quốc, sự hiếu để đã là cột trụ của xã hội và đã được ủng hộ bởi các
nhà thông thái của Trung Hoa thời xưa. Khi các Tăng Sĩ từ Aán Ðộ tới Trung
Hoa và bắt đầu thuyết pháp cho các quan chức thì mọi người nhận thấy ngay
rằng PG có vô số điểm giống nhau với truyền thống Không Giáo bản địa. Kết
quả là chính quyền Trung Hoa đã chấp nhận PG và thỉnh cầu các Tăng Sĩ ở
lại Trung Quốc lâu dài.
Hai Tăng sĩ Aán Ðộ đầu tiến đến Trung Quốc là Ma Ðằng và Trúc
Pháp Lan. Hai vị này được “ Hồng Lô Tự” đón tiếp nồng hậu. Hồng Lô Tự
tương ứng với Bộ Ngoại Giao hay Bộ Nội Vụ ngày nay. “ Tự” có nghĩa là một
bộ của chính phủ. Vị đứng đầu Hồng Lô Tự tương đương với Bộ Trưởng Ngoại
Giao hay Bộ Trưởng Bộ Nội Vụ. Tuy nhiên, Hồng Lô Tự chỉ có thể đón tiếp
các khách ngọai giao một thời gian ngắn, vì vậy để các vị khách có thể ở
lại thường trực, Hoàng Ðế Trung Hoa đã thành lập thêm một bộ nữa là, đó là
“ Bạch Mã Tự”, phụ trách về Phật học. Như vậy lúc đầu, “ Tự” không có
nghĩa là một ngôi chùa, mà là một bộ của chính quyền.. Chỉ về sau này ở
Trung Hoa, “ Tự” mới của nghĩa là “chùa”. Vậy có hai bộ phụ trách về giáo
dục, đó là “ Bộ lễ” và “ Bạch Mã Tự”. Bộ Lễ trực thuộc Tể Tướng, và phụ
trách Khổng Học, hệ thống giáo dục truyền thống của Trung Hoa. Bộ Lễ tồn
tại cho tới đầu thế kỷ hai mươi. Do Hoàng Ðế Trung Hoa giúp đỡ rất nhiều
cho Bạch Mã Tự nên Phật học mau chóng lan truyền khắp Trung Hoa. Có những
nơi Phật Học có ảnh hưởng đến dân chúng nhiều hơn là nền giáo dục truyền
thống của Bộ Lễ. Kết quả là không phải ở mọi làng, mỗi xóm đều có trường
Khổng Giáo, nhưng ở đâu cũng có “ Tự”, tức là ngôi chùa PG. Trong thời
gian đầu tiên, Chùa Phật là nơi giáo dục hay học viện và không cử hành lễ
nghi tôn giáo nào cả, không giống như ngôi Chùa ngày nay.
Một nhiệm vụ khác của ngôi “ Tự” nguyên thủy là dịch thuật
kinh sách. Nỗ lực dịch thuật này rất lớn mà người ngày nay khó có thể
tưởng tượng được. Trong thế kỷ thứ bảy, cao tăng Huyền Trang đã trông coi
sáu trăm học giả trong việc dịch Kinh Sách. Trước đó một Tăng sĩ tên là
Cưu Ma La Thập (Kumaraja) đã có một nhóm dịch thuật gồm bốn trăm học giả.
Như vậy, “Tự” là một tổ chức lớn của chính quyền. Nhưng không may là
khoảng hai trăm năm trước “ Tự” đã hoàn toàn biến thành nơi mê tín. Tih
chất giáo dục và học thuật của “ Tự” đã hoàn toàn không còn, thật là một
điều đáng buồn.
* Bốn hình thức Phật Giáo Ngày nay:
Ngày nay có bốn loại hình PG đang được thịnh hành. Thứ nhất là tôn giáo
PG mà người ta có thể thấy trong các chùa ở Ðài Loan. Loại hình này
không phải là Phật giáo chính thống. Thứ hai là PG kinh viện, được
dạy ở các trường đại học ngày nay, nhất là ở Nhật Bản, nơi PG chỉ được xem
như một thứ triết lý, một môn học. Ðây không phải là nền giáo dục của Ðức
Phật thực sự. Thứ ba, và không may mắn nhất là sự thoái hóa hoàn toàn của
PG thành một tín ngưỡng. Loại PG thứ ba này làm tổn hại nhiều cho quần
chúng hơn là hai loại trên. Sau cùng là loại PG chân truyền, cốt tủy của
những lời dạy của Ðức Phật, rất hiếm có trong thời đại của chúng ta.
Chương ba
Kinh nghiệm bản thân
của tác giả về PG
Khi còn là
một sinh viên trẻ tuổi ở Nam Kinh, tôi không tin vào một tôn giáo nào cả.
Tôi đã đến nhà thờ cùng với một số bạn học để tìm hiểu về Gia Tô giáo.
Nhưng dù cố gắng để hiểu tôi cũng không thấy có cách gì để chấp nhận tôn
giáo này. Lúc đó tôn giáo mà tôi ưa thích là Hồi giáo, vì Hồi giáo chú
trọng tới những nguyên tắc luân lý và đạo đức, và tôi nghĩ rằng đây là
điều hiếm có trong các tôn giáo. Khi tôi gặp PG vào thời đó thì các tăng
sĩ đã không thuyết phục được tôi nhiều, vì vậy tôi cũng không chấp nhận
PG, và đây là tôn giáo mà tôi đối kháng nhiều nhất. Lúc đó tôi còn quá
trẻ, mà lại không gặp được một bậc thiện hữu tri thức nào.
Sau
khi tới Ðài Loan tôi được nghe nhiều về giáo sư Ðông Mỹ Phương (Dong Mei
Fang), lúc đó ông là một triết gia nổi tiếng và là một giáo sư thuộc viện
Ðại học Quốc gia Ðài Loan. Với lòng ngưỡng mộ, tôi viết cho ông một bức
thư để hỏi về việc theo học một lớp của ông ở trường đại học. Lúc đó giáo
sư Phương khoảng chừng bốn mươi tuổi. Ông mời tôi tới nhà ông và nói với
tôi rằng “ ngày nay ở trường học, thầy không phải là thầy, mà trò cũng
không phải là trò, nếu bạn tới trường để mong học được cái gì đó thì anh
sẽ thất vọng”. Nghe ông nói vậy tôi rất bối bối, vì ông đã dội một gáo
nước lạnh vào những dự tính của tôi. Sau cùng ông nói: “ tại sao anh
không đến nhà tôi vào mỗi chủ nhật, tôi sẽ hướng dẫn riêng cho anh trong
khoảng hai tiếng đồng hồ”. Tôi đã không tin là ông lại quá tốt với
mình như vậy. Thế là tôi học được các triết lý ở cái bàn nhỏ trong phòng
khách hẹp của giáo sư Phương, từng triết lý một, và điều này rất quý báu
đối với tôi. Ông nói về triết học Tây Phương, Trung Hoa, Ấn Ðộ và sau cùng
là PG. Ông dạy tôi rằng PG là đỉnh cao của triết học thế giới và PG đã
dâng tặng hạnh phúc tối thượng cho loài người. Những gì ông nói với tôi
rất hấp dẫn và chẳng bao lâu sau tôi nhận ra rằng PG chứa đựng một cái gì
đó rất tuyệt vời. Tôi bắt đầu đi thăm các chùa ở Ðài Bắc. Tuy nhiên với
một người đa nghi như tôi thì các tăng sĩ ở những ngôi chùa này không có
khả năng trình bày giáo lý một cách rõ ràng. Nhưng ngày nay thì tăng sĩ có
thể truyền dạy PG tốt hơn trước nhiều. Sau đó tôi đến thăm Shan Dao Si
(Chùa Ðảo Sơn ?), một ngôi chùa lớn ở Ðài Bắc có rất nhiều kinh sách.
Trong thời đó rất hiếm sách PG được xuất bản và lưu hành, Các Tăng sĩ ở
Shan-Dao-Si đã rất tốt với tôi, cho phép tôi mượn nhiều kinh sách quý và
hiếm. Ðiều này rất lợi ích đối với tôi.
Ít lâu sau
khi bắt đầu nghiên cứu PG một cách nghiêm chỉnh, tôi đã được may mắn gặp
Ðại Sư Chương Gia (Zhang Jia). Ngài là một hành giả có những sở đắc về
pháp tu Mật giáo, người đã dạy và hướng dẫn tôi trong việc học cũng như
thực hành. Giống như giáo sư Phương, đại sư dạy tôi hai giờ mỗi tuần trong
ba năm, cho tới khi ngài viên tịch. Sau đó tôi đi Ðài Trung để học và tu
với pháp sư Lý Bỉnh Nam ( Lee Bing Nan).
Phật
giáo là một loại tri thức đặc biệt chứ không phải là tôn giáo. Ðể đạt được
lợi ích thực sự, chúng ta phải hiểu tính chân thật của PG . Tôi đã hết sức
tôn trọng PG, và tin rằng Phật Thích Ca là một nhà giáo dục bậc nhất trong
lịch sử thế giới. Ðức Phật giống như đức Khổng Tử ở chỗ dạy mọi người một
cách không mệt mỏi và phân biệt.
Chương bốn
Phương pháp học và biểu tượng học Phật giáo
Hệ thống giáo dục liên tục dành cho các vị xuất gia
Phật
thích Ca là người đầu tiên thiết lập hệ thống giáo dục liên tục cho các đệ
tử xuất gia. Nhiều đệ tử của Ðức Phật đã thành tựu dưới sự hướng dẫn của
Ngài. Mỗi năm, những đệ tử này được chỉ định dạy giáo lý ở các nơi khác
nhau trong chin tháng. Ở Ấn Ðộ mùa mưa kéo dài từ tháng ba đến giữa tháng
bảy, gây bất tiện cho việc đi lại và việc học trong ba tháng. Vì vậy, tất
cả các đệ tử trở về với Ðức Phật để học thêm giáo lý và học hỏi lẫn nhau
trong các cuộc tranh luận ở các giờ học. Khoảng thời gian này được gọi là
an cư kiết hạ, và tương ứng với cái mà bây giờ gọi là giáo dục liên tục
cho giáo viên. Hệ thống giáo dục ngày nay là việc cần thiết do có sự tiến
bộ về kỷ thuật, nưng hai ngàn năm trăm trước, Ðức Phật đã thực hiện điều
này để đưa các đệ tử của ngài trở về để học thêm giáo lý.
Mỹ thuật Phật giáo:
Phật
giáo có những biểu tượng mỹ thuật . Khởi nguyên PG là một nền giáo dục,
phối hợp những cái tương ứng với hệ thống trường học và viện bảo tàng ngày
nay. Vậy “ Chùa” là bao gồm trường học, thư viện và viện bảo tàng. Ở Trung
Hoa ngày xưa, hệ thống trường học truyền thống không được phổ biến rộng
rãi nên đa số học sinh đến một Chùa để học, vì ở đây thường có đủ sách vở,
giống như một thư viện ngày nay, và không chỉ có toàn kinh điển, mà còn có
gần như tất cả những loại sách khác, Các tăng sĩ học PG, Khổng giáo, Lão
giáo và các sách cổ của Trung Hoa, họ có khả năng trả lời các câu hỏi và
thông thạo về các đề tài khác nhau. Kết quả là các học viện PG giữ nhiệm
vụ giáo dục cho Trung Hoa.
Những
ngôi tự viện PG là sự biểu lộ mỹ thuật được gọi là “ Phật giáo biểu hiện”.
Tuy nhiên những bức tượng Phật và Bồ taut không phải là sự biểu lộ của đa
thần giáo. Mỗi bức tượng đều có tính chiêu cảm trí tuệ và giác ngộ trong
mỗi người chúng ta. Những bức tượng này cũng tượng trưng một số phương
diện của PG, nhắc nhở các hành giả về một giáo lý nào đó. Thí dụ bồ tát
Quan AÂm, vị Bồ tát phổ biến nhất ở Trung Hoa, tượng trưng cho lòng từ bi,
một bức tượng Quan AÂm sẽ nhắc nhở chúng ta phát tâm từ bi đối với thế
gian, với mọi người và vạn vật. Nhưng ngày nay người ta thờ Bồ Tát Quan
AÂm như một vị thần và cầu nguyện với ngài để được cứu khổ cứu nạn. Ðây là
một sự mê tín và sai lầm, vì người ta quên rằng những bức tượng này tượng
trưng cho những ý niệm trong PG.
Kiến
trúc PG cũng là một sự biểu hiện mỹ thuật. Ngôi chánh điện tương ứng với
một phòng học hay một phòng họp lớn, và nhìn từ bean ngoài có vẻ như có
hai tầng nhưng ở bên trong chỉ có một tầng. Ha tầng bên ngoài tượng trưng
cho Chân đế và Tục đế hay chân lý tuyệt đối và chân lý tương đối. Chân đế
là sự thật của đời sống trong vũ trụ, còn Tục đế là kiến giải thế tục vẫn
còn vô minh, Tầng độc nhất bên trong muốn nói rằng Chân đế và Tục đế chỉ
là một chân lý. Với người vô minh thì Chân đế và Tục đế là hai điều khác
nhau, còn đối với người giác ngộ thì Chân đế và Tục đế là một.
Ở giữa
chánh điện có một tượng Phật và hai tượng Bồ Tát. Tượng Phật tượng trưng
tính chất thật của vũ trụ và con người, được gọi là “ Phật tính” hay “
chân tâm”. “ Phật” trong tiếng Sanskrit có nghĩa là “ người đã giác ngộ
viên mãn”. Tượng Phật biểu trưng cho sự giác ngộ nguyên thủy của chúng
ta, còn hai bức tượng Bồ tát thì biểu trưng sự ứng dụng tâm giác ngộ
nguyên thủy này. Tất cả những biểu tượng va những ý nghĩa nhiều vô số có
thể được chia làm hai loại: Trí tuệ và Thực hành. Thí dụ: Tịnh Ðộ Tông thờ
vị Phật và hai Bồ Tát của Tịnh Thổ Tây Phương. Phật A Di Ðà (Vô Lượng
Quang và Vô Lượng Thọ) tượng trưng sự giác ngộ vốn là một phần chân tính
của chúng ta. Bồ tát Quan AÂm tượng trưng lòng từ bi, và Bồ Tát Ðại Thế
Chí tượng trưng cho đại trí tuệ. Chúng ta nên từ bi với chúng sanh, nên có
ý nghĩ, kiến giải và hành vi hợp lý, chứ không nghĩ, nói và làm theo tình
cảm riêng tư, để chỉ gây ra phiền não. Vì vậy chúng ta không nên coi Ðức
Phật và các Bồ Tát là những vị thần, Nhưng các ngài có gia hộ cho chúng ta
không ? Có, các ngài sẽ giúp chúng ta có trí tuệ để biết cách giải trừ
phiền não và do đó ta sẽ giải khổ. Khi đã biết ý nghĩa của kiến trúc, âm
nhạc, tranh và tượng PG, chúng ta sẽ đạt được kinh nghiệm phong phú khi
viếng thăm một ngôi chùa.
(Còn
tiếp, sẽ đăng toàn sách vào mùa Vu Lan 2004)
--- o0o ---
Trình bày: Nhị Tường
Cập
nhật: 01-10- 2003
