Ðức
Phật không phải là đấng Thượng Ðế hay nhà tiên tri của Thượng Ðế. Ngài
sinh ra, đã sống và từ trần như mọi người. Ngài không để lại trong giáo
lý của Ngài bất cứ một giả thuyết nào. Sự diệt độ của đức Phật là nguồn
hy vọng lớn lao nhất cho tương lai con người, bởi lẽ chúng ta không tìm
thấy ở Ngài như một thần linh hay Thượng Ðế, nhưng đức Phật là đấng đã
chỉ bày ra cái đạo vô thượng mà con người có thể đạt tới. Chính đức Phật
được công nhận như một nhân vật vĩ đại nhất chưa từng có từ trước đến
nay; nhưng chỉ số ít người trong chúng ta có can đảm và quyết tâm hành
động theo tấm gương cao cả của Ngài. Chúng ta có thể thực hiện điều này
mà không trở thành Phật (mặc dù căn cứ vào Phật tánh, mỗi người đều có
thể thành Phật) bằng cách đi theo con đường giải thoát mà chúng ta gọi
là giáo lý (Sasana) của đức Phật, hay Phật Giáo đối với sự hiểu
biết của người Tây Phương.
Chúng
ta hãy tìm hiểu nhiều hơn về đức Phật, con người đã chiến thắng điều mà
không ai dễ chiến thắng, thành tựu được điều khó ai đạt tới; và đã trao
lại cho thế gian một kho tàng triết lý đang là ánh sáng dẫn đường cho
phần lớn nhân loại, trải qua hơn hai mươi lăm thế kỷ. Ðức Phật giáng
sinh vào năm 623 trước tây lịch tại nước Ca Tỳ La Vệ (1), cách
100 dặm về hướng đông bắc thành phố Ba La Nại (2), dưới chân núi
vĩ đại Hy Mã Lạp Sơn (3). Thành phố Ca Tỳ La Vệ xưa kia là kinh
đô nhỏ của dòng họ Thích Ca (4) thuộc dân tộc Aryan (5),
có cùng tổ tiên với các chủng tộc ở Âu, Mỹ và Úc châu ngày nay.
Lãnh thổ hiện nằm trong biên giới của xứ Nepal.
Là con
của một gia đình quý tộc, có đầy đủ hạnh phúc mà nhiều người không có,
thái tử hưởng thụ cuộc sống đầy thú vui, mà đứa trẻ sinh ra trong gia
đình cha mẹ giàu sang đều dễ dàng có được. Sau khi trải qua thời niên
thiếu, và lớn lên thành một thanh niên, thái tử đã tưởng nghĩ đến nỗi
đau của nhân loại, mà các triết thuyết bấy giờ xem đó như là điều không
thể tránh khỏi được. Thái tử nhận thức rằng mặc dù sự phú quý và địa vị
đã đem lại cho mình nhiều phúc lợi, so với hạng người kém may mắn; nhưng
các điều ấy không thể giải thoát cho con người khỏi những đau khổ của sự
sanh, già, bệnh, chết. Trong khi đương đầu với những vấn đề này, mọi thú
vui tạm bợ của cuộc sống đã trở nên vô giá trị; và thái tử đã không
những chỉ nghĩ đến phương cách giải thoát khỏi sự khổ đau, mà Người còn
quyết tâm đi tìm phương pháp đó.
Thái tử
không phải là nhân vật đầu tiên nhận thức được bản chất phổ quát của sự
khổ đau, mà nhiều đạo sĩ vào thời đó, đều đã hoặc đang đi tìm cách thức
chữa trị (bệnh khổ), nhưng từ xưa nay, không ai đạt đết kết quả. Với
quyết tâm đi tìm đạo, thái tử đã từ bỏ cung điện, gia đình, chức vị,
khoác lên mình chiếc y vàng của một khất sĩ nghèo nàn, một mình đi khắp
nơi để tìm sự An Lạc Vĩnh Cửu.
Lúc mới
sanh, thái tử tên là Cồ Ðàm Tất Ðạt Ða (Siddhattha Gotama), nhưng
sau khi xuất gia, thái tử được gọi là đạo sĩ hay Cồ Ðàm Khổ Hạnh. Cồ Ðàm
(Gotama) là họ của thân phụ thái tử. Thái tử đã không lùi bước
trong khi thực nghiệm những phương pháp tu hành khổ hạnh buồn tẻ nhất,
mà rất được người đời bấy giờ tán dương. Vào thời đó, người ta tin
rằng kẻ nào trong kiếp này càng chịu nhiều khổ đau thì đời sau tái sinh
họ càng được nhiều hạnh phúc, cho đến khi sự đau khổ chấm dứt.
Trải
qua sáu năm dài mệt mỏi, thái tử đã đến tu học với đạo sĩ này rồi đạo sư
khác; và mặc dù đã học hỏi rất nhiều, nhưng thái tử nhận thấy rằng giáo
lý của họ không thể hướng dẫn đến mục đích mà thái thái tử đang đi tìm.
Thái tử suýt gần bỏ mạng do thiếu thức ăn, vì đã quá sức tu tập khổ hạnh
và nhịn đói. Chính trong tình trạng tuyệt vọng này đã giúp cho thái tử
nhận thức rằng nếu mục đích giải thoát chưa đạt tới, thái tử cần có sức
khoẻ và nghị lực để đi tìm đạo. Thái tử đã trở lại ăn uống và cuộc sống
bình thường, nhưng cũng vì thế, mà những bạn đồng tu với thái tử chán
ghét, bởi họ nghĩ rằng, thái tử đã từ bỏ sự đấu tranh để đi tìm lại cuộc
sống dục lạc.
Tuy
nhiên, thực sự không phải như vậy. Mặc dù những đệ tử này đã rời bỏ thái
tử, thái tử vẫn tiếp tục tinh tấn tìm đạo như trước. Chỉ có khác là về
phương thức của cuộc sống, nên tránh sự tu hành quá ép xác khổ hạnh vô
ích, mà còn làm hại cho sức khoẻ. Thái tử gọi nó là con đường ở giữa hay
Trung Ðạo (Middle Path). Bấy giờ thái tử một mình tiếp tục cuộc hành
trình, thiền định, và suy tưởng đến mọi vật khi thái tử nghỉ ngơi. Không
ai nhìn thái tử đang đi trên đường cát bụi, hay ngồi dưới gốc cây bóng
mát mà có thể đoán nghĩ rằng, không bao lâu nữa thái tử sẽ trải qua một
biến cố lớn lao nhất trong lịch sử, và trình bày ra sự khám phá trọng
đại nhất của nhân loại.
Thái tử
tiếp tục đi cho tới khi đến một địa điểm rất đẹp và yên tĩnh gần Ưu Lâu
Tần Loa (6), cạnh bờ sông Ni Liên Thuyền (7). Gần đó là
một ngôi làng, thái tử có thể đi vào khất thực; và ở đây lại có một cây
Tất Bát La (8) to lớn, dưới đó thái tử ngồi ẩn trú và tham thiền.
Giờ
phút mà thái tử đi tìm từ lâu, bây giờ đã đến; và dưới gốc cây này, trở
thành cây Bồ Ðề (9) hay cây Giác Ngộ; thái tử đã chứng Ðạo Quả
Vô Thượng và thành PHẬT hay Ðấng Giác Ngộ. Do thành quả này, mọi cảnh
rộng lớn của cuộc sống và triết học đã cùng lúc sụp đổ toàn bộ như những
mãnh cây phối hợp của trò chơi ráp hình. Ðức Phật đã tìm ra Chân Lý cùng
bản thể chân chính của Thực Tại và giáo pháp (Dhamma) của Ngài
được mọi người biết đến cho sự giải thoát của nhân loại.
Suốt
trong bốn mươi lăm năm đức Phật đã đi thuyết pháp, chỉ dạy và giáo hóa.
Hàng nghìn dân chúng đã noi theo phương pháp sống hoặc trở thành đệ tử
của Ngài. Những người giàu, cao sang, thấp kém và nghèo khổ lũ lượt kéo
nhau đến nghe đức Phật giảng pháp để tìm hạnh phúc và an lạc trong giáo
lý của Ngài. Mặc dù nhiều người ủng hộ đức Phật là vua chúa và hoàng tử,
nhưng Ngài vẫn không thừa nhận có giai cấp cao quý, trừ phi người đó có
được đời sống đạo đức và thanh tịnh. Trong đoàn thể Tăng Già (Sangha)
mà đức Phật thành lập, Ngài đã thu nhận vào như nhau không phân biệt
hạng người quý tộc, buôn bán hoặc công nhân quét đường.
Vào năm
tám mươi tuổi, đức Phật nhập diệt tại thành Câu Thi Na (10), kết
thúc một đời sống với sự vô địch đấu tranh và vị tha phục vụ cho nhân
loại. Không lâu sau khi đức Phật nhập Niết Bàn, các đệ tử thân cận của
Ngài đã kết tập lại những kinh điển, giáo lý, và luật giới của chư Tăng.
Ban đầu, các kinh luật được (các đệ tử của đức Phật) duy trì bằng
trí nhớ, nhưng về sau chúng được ghi chép lại nơi sách làm bằng lá
buông (palm-leaf). Giáo pháp này được kính cẩn bảo trì và truyền lại qua
nhiều thế kỷ. Ngày nay, Phật giáo được xem như một trong những nền văn
học phong phú nhất thế giới; và phục vụ (nhân loại) như một đạo dẫn viên
tin cậy chẳng khác gì Phật Giáo đã đóng góp ở thời xưa.
Trong
bài pháp đầu tiên đức Phật thuyết sau khi chứng đạo, Ngài giảng về Trung
Ðạo, Tứ Diệu Ðế và Bát Chánh Ðạo. Những giáo lý này được xem như viên đá
làm nền tảng cho toàn bộ giáo pháp của đức Phật (Dhamma). Mọi
điều tìm thấy trong tất cả kinh điển Phật Giáo, thực vậy, chỉ là sự khai
triển của bài pháp Tứ Diệu Ðế.
Trung
Ðạo là con đường trung dung, con đường quân bình. Ðức Phật khuyên chúng
ta không nên theo đuổi cuộc sống đam mê khoái lạc hay buông lung tìm sự
thỏa mãn các giác quan. Mặt khác, chúng ta nên tránh đời sống tu hành ép
xác vô ích và khổ hạnh không cần thiết. Tứ Diệu Ðế đã tạo nên nền tảng
căn bản cho đời sống Phật tử, do đó, chúng ta cần nghiên cứu giáo pháp
này thấu đáo và đừng để bị lừa dối bởi sự đơn giản bề ngoài của nó.
Trong khi nghiên cứu Phật Giáo, nếu chỉ nhìn thoáng qua, hoặc ngay cả
học thuộc lòng các từ ngữ đều vô ích, trừ khi chúng ta hiểu rõ ràng
(giáo lý đức Phật). Một đứa trẻ có thể học thuộc trong mười phút bài
pháp Tứ Ðế, nhưng phải mất hàng nghìn kiếp chúng ta mới chứng ngộ được
giáo pháp này. Chính đức Phật đã nhấn mạnh tầm mức quan trọng của sự
hiểu biết chân chính khi Ngài dạy:
“Bởi
do không thấu triệt, không thâm nhập pháp Tứ Ðế mà Như Lai, chư đệ tử,
và mọi chúng sanh đã lâu đời lặn hụp trong bể luân hồi sanh tử. Tứ Diệu
Ðế là gì? Ðó là:
Chân
lý về sự khổ.
Chân lý về nguồn gốc của sự khổ.
Chân lý về diệt trừ sự khổ.
Chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt sự khổ”.
Chân
Lý Ðầu Tiên Là Bản Chất Phổ Quát Của Sự Khổ.
Chúng
ta hiểu chân lý này khi chúng ta nhận thức được rằng phiền não và khổ
đau là những đặc tánh căn bản của cuộc sống. Tất cả chúng sinh (người
và thú vật) đều không tránh khỏi mối đe dọa luôn luôn hiện hữu của phiền
não và khổ đau. Không có điều kiện nào bảo đảm được hạnh phúc, hòa bình
và an ổn. Bất cứ giờ phút và lúc nào, chúng ta đều có thể là nạn nhân
(của khổ đau).
Sự khổ
gồm có những gì? Sự sanh, chết, già, đói, khát, nóng, lạnh, thân thể
hoạt động không bình thường, bệnh tật, ốm đau và tai nạn. Tất cả những
điều này là khổ. Sống xa người mình yêu thương, hoặc phải sống gần người
khó tánh, không làm mình vừa ý; sự lo âu, phiền muộn tinh thần, sự khổ
não, đau buồn, tang thương và tuyệt vọng; cầu mong điều mình muốn mà
không được; sống trong hoàn cảnh không thoải mái và thích hợp, hoặc phải
làm công việc không vừa ý; nghe những tiếng ồn bực mình hoặc những âm
thanh chói tai; kém sức khỏe về thể xác và tinh thần nơi chúng ta hoặc
người chúng ta yêu thương; sự đau khổ gây nên do người chúng ta gần gũi.
Khi quán sát sự khổ, chúng ta
cần có
cái nhìn xa chính xác. Sự khổ đau đã gắn liền với chúng ta trong quá
khứ, bao vây chúng ta trong hiện tại, và sẽ theo đuổi chúng ta trong
tương lai - trừ khi chúng ta tu hành từng bước để đoạn diệt chúng.
Chân
Lý Cao Siêu Thứ Hai Là Nguồn Gốc Của Sự Khổ.
Ở đây
chúng ta tìm hiểu về những dục vọng và cảm xúc như là nguyên nhân gây
nên mọi sự khổ trong đời này hoặc kiếp sau. Chúng bao gồm tánh tham, sự
bám chặt hoặc say đắm vào con người, những ý niệm, hay đối tượng; sự
không thành đạt hay thỏa mãn được những dục vọng của chúng ta; sự bất
hạnh và phiền não gây ra từ con người, những ý niệm hay đối tượng, sự
sớm hay trễ hơn. Sự bon chen, tham vọng, tánh tự tôn, kiêu mạn, khoe
khoang, lừa dối, tham lam; niềm tin cho rằng bản ngã hoặc cá nhân là
linh hồn hay thực thể thường còn.
Sự thất
bại trong việc học hỏi kinh nghiệm quá khứ của mình; quên đi những thảm
kịch của cuộc đời bằng cách đánh mất chúng trong sự bao vây của những
thú vui giả tạo; thiếu tự chủ, nếp sống vô độ, sự giận dữ, ác tâm, thù
hận và cáu kỉnh; những tật xấu, tình dục quá mức và sự tin cậy ở người
khác. Trong quá khứ và hiện tại, tất cả những điều trên đây, và còn
nhiều nữa, là nguyên nhân của sự khổ.
Chân
Lý Cao Siêu Thứ Ba Của Sự Diệt Trừ Sự Khổ.
Bước
đầu thành tựu của sự hiểu biết là khi chúng ta nhận thức được rằng sự
khổ đau có thể chấm dứt. Con đường đạo
của đức
Phật nhằm dẫn đến chính mục đích này. Sự khổ đau tuy nhiều, nhưng vẫn có
thuốc chữa trị. Một khi tâm đã giác ngộ sự hiện hữu và nguyên nhân (của
khổ đau), tức là chúng ta đang đi trên con đường dẫn đến sự đoạn diệt
chúng. Bao xa chúng ta chuẩn bị đi theo con đường Ðạo, tùy thuộc hoàn
toàn ở chúng ta. Mọi nguyên nhân chỉ có thể chấm dứt khi chúng ta quyết
định tự mình khắc kỷ và tu tập. Sự nhận thức rằng cần phải làm như vậy
là bước đầu tiên.
Chân
Lý Cao Siêu Thứ Tư Là Con Ðường Dẫn Ðến Chấm Dứt Sự Khổ.
Không
một tôn giáo hay triết học nào trình bày một cách rõ ràng Con Ðường Ðạo
Ðức dẫn đến sự giải thoát như thế. Giáo lý ấy là Bát Chánh Ðạo, vì nó là
một con đường, nhưng được phân chia thành tám phần. Ðó là giới luật Phật
Giáo của sự tu luyện tâm linh và thể xác, hướng đến sự chấm dứt những
khổ đau, phiền não và tuyệt vọng, cùng đạt tới sự An Lạc Hoàn Toàn, Niết
Bàn (Nibbana).
Chánh
Kiến
Chánh Tư Duy
Chánh Ngữ
Chánh Nhiệp
Chánh Mạng
Chánh Tinh tấn
Chánh Niệm
Chánh Ðịnh
“Ðây
là Trung Ðạo mà đức Phật đã tìm ra, giúp chúng ta, thấy và biết, để dẫn
đến sự an lạc, sáng suốt, giác ngộ và Niết Bàn”.
Ðối với
tám phần của Bát Chánh Ðạo, chúng ta không nhất định phải tu theo thứ tự
của chúng; và sự hoàn thành của một phần không đòi hỏi phải thực hiện
trước khi phần khác bắt đầu. Chúng được xem như một khối toàn bộ, cần
đến sự tinh tấn (thực hành) trong tất cả các phần. Chúng ta thực hành và
phát triển, vì khi chúng ta có thể tu tập và tiến bộ trong bất cứ phần
nào, sẽ dẫn đến kết quả ở các phần khác. Trong ý nghĩa rốt ráo của nó,
Bát Chánh Ðạo đưa tới việc tu sửa nơi tâm niệm, vì chỉ khi nào nhiếp
được cái tâm của mình, thì chúng ta mới đoạn diệt được lòng tham, sân và
si.
Chánh
Kiến là sự hiểu biết đầy đủ, hoàn toàn về phép Tứ Ðế và Vô Thường
(Anicca); Vô Ngã (Anatta: mọi vật không có Ngã hay cái tôi vĩnh
cửu); Sự Khổ (Dukkha); Nghiệp Báo (Kamma) và
Luân Hồi; sự hiểu biết về hành động thiện hoặc ác; Thập Sử
(Ten Fetters) và Luật Nhân Qủa (Causal Law) và sự tương quan giữa
chúng với nhau.
Chánh
Tư Duy là những ý tưởng không còn lòng tham, ham muốn và dục vọng;
không còn sân hận hay ác ý; không có tâm độc ác, tàn nhẫn và hận thù.
Phân tích cho đến cùng, chính do ý tưởng đã thúc đẩy hành động của chúng
ta, và nếu ý nghĩ được khuyến khích theo chiều hướng tốt, những việc làm
và hành động của chúng ta sẽ tự nhiên đáp ứng theo. Ý tưởng là tác động
của tâm thức, và có thể tạo nên nghiệp lực xấu, cùng những hành động của
thân.
Chánh
Ngữ là sự kiểm soát khẩu nghiệp bằng ý nghĩ chân chính; tự kiềm chế
mình không nói dối, lừa đảo; không nói lời thô bỉ hay châm chích (đâm
thọc) và vu khống. Trên phương diện tích cực, có nghĩa là nên dùng lời
nói dịu dàng,
đầy cảm
mến đối với mọi người; hay tỏ ra khiêm nhường khi nhắc đến mình và kiềm
chế tánh tự đề cao.
Chánh
Nghiệp là không hành động gây tổn hại đến sinh mạng của bất cứ chúng
sinh nào; không tham dự vào những liên hệ tình dục bất chính; không
trộm cắp tài sản của người khác. Nói đầy đủ, có nghĩa là nên làm những
điều không gây đau khổ cho bản thân và kẻ khác.
Chánh
Mạng là tránh không làm những nghề nghiệp, thú tiêu khiển, hay
thương mại có thể tạo nên và dẫn đến sự khổ đau cho những chúng sinh
khác. Nó bao gồm cả những điều mà chánh nghiệp không cho phép hành động.
Một đệ tử của Phật không nên tìm sinh kế bằng sự lừa đảo, thủ đoạn gian
trá, hay cho vay cắt cổ. Người Phật tử nên tránh hành nghề buôn bán vũ
khí, những khí cụ giết người; không nên bán thức uống làm say, ma túy và
thịt của chúng sanh. Nguyên tắc đạo đức của chúng ta là hành động vì
hạnh phúc và phúc lợi, chứ không phải gây khổ đau cho nhân loại.
Chánh
Tinh Tấn là chúng ta nỗ lực tạo nên cuộc sống đạo đức, và không lầm
lỗi. Nó gồm có bốn điều sau đây:
Tinh
tấn tránh điều ác chưa làm.
Tinh
tấn khắc phục điều ác đã làm.
Tinh
tấn phát triển điều thiện đã làm
Tinh
tấn duy trì điều thiện đã làm.
Chánh Niệm là
thường xuyên cảnh giác đối với ý nghĩ, lời nói và việc làm của chúng ta.
Chúng ta rất dễ hành động sai quấy, khi chúng ta sơ ý và không cẩn
trọng. Chúng ta cần luyện tập sự cảnh giác tâm mình bằng cách kiểm soát
đức hạnh của chúng ta, nhằm xây dựng sự hòa hợp, an vui. Bước đầu của sự
phát triển về chánh niệm đòi hỏi sự thận trong mọi ý nghĩ, lời nói và
việc làm của chúng ta. Nó giúp chúng ta có nhiều thì giờ để suy xét về
việc phải hay trái của điều chúng ta sắp nói hay làm. Trong một thời
gian ngắn, tâm chúng ta được tu luyện, hướng đến sự suy nghĩ và nói
năng hay hành động chân chính sẽ trở thành tự nhiên.
Chánh
Ðịnh (hay Thiền Ðịnh). Trong những viên ngọc quý của giáo lý đức
Phật, đây là một trong những pháp môn sáng chói, rực rỡ nhất. Thiền định
là điều hoàn toàn mới lạ đối với người Tây Phương, nhưng thiền được
người ta biết đến hàng nghìn năm qua ở Ðông Phương. Tuy nhiên, đã có
nhiều người khám phá được giá trị và nguồn hạnh phúc của sự an lạc thần
diệu, do thiền định mang lại. Nó là pháp môn tối thắng để đạt tới nội
tâm an tinh, mà những người sáng suốt đang tầm cầu để thay thế cho thực
tại hỗn loạn trong cuộc sống hiện nay. Thiền định không những chỉ là bí
quyết để rèn luyện tinh thần, mà còn là phương pháp nhờ đó chúng ta điều
phục được cái tâm của mình. Nó mở ra cánh cửa hướng đến minh sát tuệ
(insight) và giác ngộ về Bốn Thánh Ðế, lý Vô Thường (Anicca), Sự
Khổ (Dukkha), Vô Ngã (Anatta), cùng dẫn tới sự nhân chận
ThựcTại và Chân Lý.
Sự tập
trung (tư tưởng) và thiền định có nghĩa giống nhau trong triết học Phật
Giáo. Thiền định không phải như một số người đã tưởng, là ngồi yên lặng
và để tâm trí đi lang thang, với hy vọng rằng mình sẽ đạt được một vài
điều cao siêu hay sự sáng suốt còn ẩn giấu. Thiền của Phật Giáo hoàn
toàn khác hẳn. Sau khi ngồi yên tĩnh và thoải mái trong một thời gian,
chúng ta cố gắng phát triển giúp cho “tâm an trụ”. Nghĩa là chúng ta
hướng ý tưởng của mình chỉ tập trung vào một đề mục, không để cho nó suy
nghĩ điều này, điều nọ, giống như con khỉ nhảy từ cây này qua cây kia.
Tiếc rằng đề tài quá rộng để có thể giải thích ở đây, hy vọng chúng tôi
sẽ trình bày nó đầy đủ hơn trong lần xuất bản sau.
Mục
đích của phần lớn tôn giáo là mơ hồ, mập mờ, không lôi cuốn được sự chú
ý của con người hiện đại . Cõi Trời và Ðịa Ngục, Thiên Ðàng và sự Chuộc
Tội, là những sản phẩm thời cổ ban sơ của loài người, và chúng nhằm đáp
ứng sự giải đáp các điều huyền bí mà không thể cắt nghĩa được. Những
quan niệm đó không có trong triết học Phật Giáo. Những phát minh khoa
học và kiến thức tiến bộ đang phá đổ các niềm tin cổ thời này. Trong khi
những điều trên và ý tưởng khác sụp đổ trước sự tấn công mãnh liệt của
khoa học, chúng ta kinh ngạc nhận thấy rằng Phật Giáo (Dhamma),
mặc dù với nguồn gốc cổ xưa của nó, hiện vẫn đang còn tồn tại.
Chúng
ta ngày càng hiểu biết rằng những điều khoa học phát minh hàng chục năm
qua, đều đã được đức Phật thuyết giảng hơn hai mươi lăm thế kỷ trước
đây. Tuy nhiên, sự kiện này sẽ không làm ngạc nhiên những ai thấu rõ
được lý thậm thâm vi diệu của sự Giác Ngộ; hay hiểu biết rằng khi đức
Phật chứng đắc Bồ Ðề, Ngài đã có huệ minh thấy rõ bản chất của sự sống,
và điều ấy thích hợp tự nhiên với kiến thức mà khoa học đã chứng minh.
Ðức
Phật, bằng lời nói giản dị đã dạy rằng, nếu chúng ta thọ trì đầy đủ các
điều răn của luật giới, chúng ta có thể vượt thoát khỏi sự luân hồi
khủng khiếp triền miên. Nền giáo lý này là Bát Chánh Ðạo, dẫn đến sự
chấm dứt lòng tham, sân và si. Ðây là cứu cánh, và chúng ta gọi là Niết
Bàn (Nibbana). Ðó không phải là nơi con người đến sau khi họ chết, hay
cảnh giới của những hương linh quá cố. Nó là trạng thái của cái tâm
thanh tịnh tuyệt đối, mà chúng ta có thể thành tựu trong đời này; không
còn lại nguyên nhân gì, có thể sẽ gây ra để dẫn đến một sự tái sinh mới.
Phần
đông chúng ta đã trải qua vô số kiếp luân hồi, mới đạt tới được trình độ
như ngày nay. Và phải cần đến bao nhiêu kiếp nữa để chứng đắc hoàn toàn
quả vị Niết Bàn, tùy thuộc vào những nỗ lực (tinh tấn) mà chúng ta đã
chuẩn bị thực hành trong hiện tại.
Ðức Thế
Tôn không bao giờ dạy Phật Ðạo là con đường dễ dàng. Muốn thành đạt mục
đích, nó đòi hỏi cả sự hiểu biết và quyết tâm; nhưng bảo rằng đó là điều
khó khăn không có nghĩa là một thiện nam, hay tín nữ sáng suốt không thể
thực hành theo được.
Ðạo
Phật hay phương pháp sống theo Phật Giáo, được diễn tả như điều hướng
dẫn tốt đẹp, tạo ra do sự phát triển, tu sửa (thân tâm), và dẫn đến sự
An Lạc Hoàn Toàn. Ðức Phật đã thực hiện một cuộc phân tích tuyệt đỉnh
về những điều ác và phiền não của nhân loại. Ngài dạy, tất cả đều do
lòng Tham, Sân và Si.
Chúng
ta khó tìm thấy bất cứ sự xấu ác hay tai họa nào do con người gây ra mà
chúng không nằm ở một hay nhiều hơn trong các điều độc hại kể trên.
Nhưng chính nhờ sự chinh phục, chế ngự lòng tham, sân và si, giúp chúng
ta chứng đắc Niết Bàn, đó là “Sự thanh tịnh ở nội tâm, khi các dục
vọng được kiểm soát và lòng tham đắm không còn.”
Những
kết quả của con đường sống theo Phật Giáo (mang lại) gồm trong đời hiện
tại và kiếp sau. Người chấp nhận giáo pháp (Dhamma) và bắt đầu đi
theo con đường Ðạo của Ðức Phật, sẽ đạt được kết quả nhanh chóng. Nếu
chúng ta không đắc quả Niết Bàn trong đời này, thì các kinh nghiệm và
tiến bộ chúng ta đã làm được, không những chỉ giúp chúng ta thành tựu
nhanh chóng hơn vào những kiếp sau, mà chúng sẽ còn tạo nên các thiện
duyên giúp chúng ta đạt được quả vị (Niết Bàn) ấy.
Những
kết quả tức thì của cuộc sống hạnh phúc hơn, sự mãn nguyện và an lạc nội
tâm là phần thưởng vô giá cho những ai đi theo Ánh Sáng của Phật Giáo.
“Do
lòng tham, sân si và sự chết ngự của những ác tính đó, con người đã gây
tai hại cho chính mình, kẻ khác, cả hai phía, và dẫn đến khổ đau, phiền
muộn tinh thần. Nhưng khi đoạn diệt hết tham, sân, si, con người không
còn gây tai hại cho mình, kẻ khác, hoặc cho cả hai; và khổ đau phiền não
tinh thần cũng không xảy ra” (Kinh Tăng Nhứt A Hàm 3).
“Ở
đó, này A Nan, vị sa môn nghĩ thế này: Ðây là sự An Lạc, đây là điều Tối
Thắng, đây là sự tận diệt vòng luân hồi đã gây nên nghiệp báo (Kamma);
sự xả bỏ tất cả những nguồn gốc của Hữu (chấp có), sự đoạn trừ lòng ái
dục, và chứng đắc quả vị giải thoát, Niết Bàn”. (Kinh Tăng Nhứt A
Hàm)”.
“Sự
tận diệt tánh tham, sự tận diệt tánh sân và sự tận diệt tánh si: như vậy
đích thực gọi là Niết Bàn.” (Tạp A Hàm 38).
Kamma (Nghiệp) là danh từ Pali, có nghĩa là “hành động”. Trong
Anh văn không có chữ nào thích hợp để diển tả chính xác cái nghĩa này.
Bởi vậy mà chúng tôi phải dùng từ ngữ Pali ở đây. Ðôi khi tiếng Phạn
(Sankrit) người ta dịch là Karma, nhưng theo quan niệm của Ấn Ðộ Giáo,
chữ Karma (Phạn) rất khác với Kamma (Pali) mà đức Phật đã dạy,
nên tốt hơn tôi không dùng nó trong bài này.
Kamma
(Nghiệp) được diễn tả như năng lực khác quan, quyết định cuộc sống chúng
ta trong đời này, và tạo nên cảnh sống của chúng ta trong tương lai.
Nghiệp là năng lực làm con người sống lại vào lúc chết và nối liền kiếp
này (của họ) với đời sau. Nếu không có nghiệp thì cũng không có luân
hồi. Không có gì nơi tâm hay thân (chúng ta) được tái sinh, mà chỉ có
nghiệp lực (Kamma) này.
Như
chúng tôi đã giải thích Phật Ðạo là một phương thức sống tốt đẹp hay nền
đạo lý cao siêu. Nhờ thực hành theo giáo lý này, chúng ta không gây nên
việc làm hay hành động xấu; và do đó, chúng ta không tạo ra ác nghiệp
(bad Kamma). Nếu chúng ta sống cuộc đời không biết tự chế, chạy
theo dục vọng, lòng tham, và những ham muốn của giác quan, chúng ta tạo
nên nghiệp xấu. Cho nên, Nghiệp (Kamma) xấu hay tốt đều do nơi
hành động thân, khẩu, ý của chúng ta. Cả hai nghiệp thiện hoặc ác đều
tạo nên sự luân hồi; những tư tưởng lành đương nhiên dẫn đến cuộc sống
an vui, trong khi ý niệm ác sẽ mang lại hoàn cảnh xấu mà không cá nhân
sáng suốt nào muốn tìm gặp.
Trạng
thái Niết Bàn (Nibbana) không phải là kết quả của riêng nghiệp lành hay
dữ mà chỉ là sự đoạn diệt hết tất cả những nghiệp lực. Một người chứng
đắc Niết Bàn, sẽ không còn luân hồi, được gọi là A La Hán (Arahant).
Kết quả
của các nghiệp xấu hay tốt có thể chứng nghiệm trong đời này, kiếp sau
hoặc đời sau nữa.
Những
sự mâu thuẫn trong cuộc đời, và các cảnh sống bất bình đẳng mà nơi đó
con người sinh ra đã tạo nên nguyên nhân chính đáng dẫn đến điều vô cùng
suy nghĩ (cho chúng ta). Tại sao có người sinh ra giàu có, trong khi kẻ
khác lại nghèo? Tại sao người này thành công và kẻ kia thất bại? Có
người thông minh, kẻ lại ngu dốt, người bẩm sinh rất quyến rũ và xinh
đẹp, trong lúc kẻ khác lại xấu xí. Tại sao người này sinh ra tàn tật,
hoặc sống ốm đau; kẻ nọ kém địa vị, lại mạnh khỏe? Tại sao đứa trẻ vừa
mới sinh lại chết liền, trong khi người khác sống đến già? Người lương
thiện thường gặp sự không may, kẻ làm ác lại gặp điều hạnh phúc.
Triết
học Tây Phương không cách nào giải đáp thỏa mãn được những câu hỏi trên,
mà chúng chỉ có thể giải thích bởi thuyết Nghiệp Báo (Kamma).
Chúng tôi đã nhấn mạnh về bản chất khoa học của Phật Giáo, nhưng trong
trường hợp về thuyết nghiệp báo và luân hồi, chúng ta gặp phải hoàn cảnh
tương tợ như nhà khoa học, khi ông ta được yêu cầu chứng minh về các lý
thuyết nguyên tử, trọng lực, tiến hoá, hay điện học. Họ bảo rằng “chứng
cứ”, như một danh từ chúng ta thường hiểu, không thể nào viện dẫn được.
Nhiều kiến thức khoa học đã được người ta chấp nhận, bởi vì không thể có
sự giải thích nào khác về các hiện tượng đó. Hầu hết các khoa học gia
đang biết cách áp dụng cũng như dùng vật chất và sự phóng xạ mà không
cần phải đặt nó vào trong ống thí nghiệm. Sự hiểu biết về nghiệp
và luân hồi là kết quả hợp lý của sự quan sát về hiện tượng thiên nhiên.
Trong
quá khứ đã có nhiều cố gắng để giải thích về tánh nết của con người là
do bởi tính di truyền và hoàn cảnh xung quanh, nhưng sự giải đáp này vẫn
chưa trả lời được hết các vấn đề căn bản. Chỉ với ánh sáng của thuyết
nghiệp báo, điều bí ẩn mới được giải quyết, và chúng ta có thể thấy
rằng đời sống của con người là kết quả các hành động tốt hay xấu của
chính họ. Kiến thức giác ngộ này là hết sức quan trọng đối với nhân
loại, vì nếu quá khứ có thể quyết định hiện tại; chúng ta hiểu rằng hành
động của chúng ta hôm nay sẽ định đoạt tương lai của chúng ta.
Khoa
học đã có những bước tiến nhảy vọt, và chứng tỏ rằng mọi vật không thể
mang hết lên dĩa cân hay bỏ vào ống nghiệm. Nhiều vấn đề vô cùng bí ẩn,
và hiển nhiên là chưa có lời giải đáp. Sự kiện này đặc biệt cũng đúng
trong lãnh vực tâm lý học và bệnh học tâm thần.
Trở lại
vấn đề luân hồi, con người có khuynh hướng tái sinh vào trình độ thấp
kém hơn là cảnh giới cao đẹp. Phần đông nhân loại cũng vậy, sãn sàng
hành động theo những bản năng và ham muốn thấp hèn, các dục vọng xấu xa,
và tham đắm vào mọi vật cùng ý niệm, cho nên họ đã tạo ra tương lai của
họ ở trình độ thấp kém hơn. Hầu hết những bản năng và dục vọng tự nhiên
(của con người) tạo ra nghiệp xấu; trừ khi chúng ta phát triển trí tuệ,
tự đặt mình theo một đức Thầy chân chính, chúng ta mới chắc có được tiến
bộ. Chỉ mang nhãn hiệu “Phật Tử” không thì vô ích, nếu chúng ta không
biết kiểm soát tâm của mình và hành trì đạo đức.
Mọi
việc xảy đến với chúng ta không phải đều do kết quả của nghiệp nhân quá
khứ. Mà sự thật trong cuộc sống, chúng ta đã gặp phải khổ đau phát xuất
từ các nguyên nhân tự nhiên, cũng như bởi kết quả những việc làm của
chúng ta. Tuy nhiên, dù nghiệp lực có thể quyết định mọi hoàn cảnh
sống, nhưng nó không thể khiến chúng ta hành động tội ác, nếu chúng ta
không muốn làm điều đó.
Trong
cuộc sống, chúng ta không phải là những con tốt trên bàn cờ, mà phải là
người tạo nên ván cờ. Dĩ nhiên chúng ta không thể phá hủy (nghiệp) quá
khứ của chúng ta, nhưng với kiến thức căn bản sắp đặt này của chúng ta,
chúng ta có thể tự tạo cho mình một tương lai hạnh phúc.
Do sự
sai quấy và lỗi lầm quá khứ, chúng ta đã tạo nên (cuộc sống) hiện tại
của chúng ta, nhưng con người hoàn toàn là kẻ sáng tạo tương lai của
chính mình, và với sự hướng dẫn chân chính, chúng ta có thể dám chắc
rằng nó sẽ là một cuộc sống an vui.
Con
người không thể trốn thoát nghiệp nhân quá khứ. Theo đức Phật, nó quyết
định cuộc sống hiện tại. Trong những điều kiện này, gồm cả tính tình của
chúng ta, mà ngay giữa anh em, cũng thường khác biệt nhau. Nếu không sửa
đổi được nghiệp nhân đời trước, ít ra chúng ta có thể gặt hái được (kết
quả) nhờ kinh nghiệp và hành động cẩn trọng hơn trong tương lai.
Ngày
nay, luật nhân quả đã được chấp nhận khống chối cải được, ngay cả nó
được giảng dạy trong các trường học, mà chúng tôi không cần chứng minh ở
đây. Một cách đại cương, chúng ta nhận thấy rằng không có vật gì sinh ra
mà không có nguyên nhân, và chúng ta cũng nhận biết chuỗi nhân quả vượt
ngoài trí thức của con người. Nó có thể áp dụng cho quá khứ, hiện tại và
tương lai. Ngày nay, không ai phủ nhận được nguyên lý đơn giản này,
tương đối mới lạ với tư tưởng Tây Phương, mặc dù người Phật Tử đã biết
nó hàng nghìn năm trước.
Ðức
Phật đã trình bày luật nhân quả trong kết luận hợp lý, và áp dụng nó vào
đời sống của chúng ta. Do (hành động) vô minh trong quá khứ, chúng ta đã
trở thành chủ nhân ông của sự luân hồi để lại gây ra nghiệp (Kamma).
Với nghiệp này và sự tái sinh mới đã tạo nên cái tâm và thân (gồm cả ý
thức). Rồi chúng tạo thành các giác quan và cảm giác, nhờ đó chúng ta
nhận biết. Những cảm giác của chúng ta biểu hiện như là các dục vọng và
lòng tham đắm (thủ) của chúng ta vào mọi vật và ý niệm.
Chúng
quyết định hành động của chúng ta, và do đó, gây nên nghiệp (Kamma)
để rồi tạo ra luân hồi. Luân hồi cung cấp nhân duyên để tạo thành những
tâm và thân (danh sắc), giác quan, lòng tham ái và nghiệp lực khác, để
lại dẫn đến luân hồi. Như thế, chuỗi nhân quả cứ tiếp tục. Nó có thể mãi
mãi tiếp diễn, trừi khi chúng ta tìm được phương pháp chặt đứt chuỗi
xích này và đoạn diệt nó.
Nơi nào
chuỗi xích cần phá hủy? Tại những móc nối mà chúng được xem như rắn chắc
nhất; cũng là những nơi chính chúng ta có thể tách rời ra khỏi chuỗi
xích. Chúng là những vòng xích của lòng tham và ái dục. Dứt trừ hết các
điều này, các bạn đoạn diệt được vòng luân hồi, sự khổ đau, phiền não và
tuyệt vọng.
Những
Dấu Hiệu Của Ðời Sống đôi khi được biết như Tam Pháp Ấn, là những định
luật bất biến chi phối tất cả mọi chúng sanh. Ba Pháp Ấn hay định luật
này là Anicca, Dukkha, và Annatta. Chúng có nghĩa là Vô Thường, Khổ và
Vô Ngã (không có Ta hay Linh Hồn). Mọi chúng sanh, không trừ ai, đều bị
ba pháp ấn này chi phối. Chúng tạo thành các định luật tự nhiên của thế
giới vật chất và rất khoa học trong mọi lãnh vực.
Anicca,
hay thuyết vô thường, vượt quá phạm vi của những chúng sanh, và được ứng
dụng vào mọi vật trong vũ trụ. Không vật gì có hình dáng mà có thể tồn
tại lâu dài. Sớm hay muộn, nó sẽ bị hư mòn, nứt rạn, hủy diệt hay tan
rã, tạo thành vật chất; để từ đó một hình thức mới được sinh ra. Ðịnh
luật này hoạt động không có giới hạn, từ hạt bụi nhỏ nhặt đến hành tinh
vĩ đại nhất trong vũ trụ.
Mọi vật
ở trong tình trạng luôn luôn thay đổi liên tục, sinh ra rồi mất đi.
Không có vật gì duy trì được trong giây lát, cho nên không vật thể nào
có thể tồn tại thường còn. Chỉ qua con mắt của chân tâm (mind's eye),
chúng ta mới thấy tưởng vạn vật như yên tĩnh và không thay đổi. Còn tất
cả hiện tượng và định luật thiên nhiên đều là kết quả của dòng sinh diệt
và biến đổi này.
Dukkha, hay khổ
đau đã được giải thích ở phần Tứ Diệu Ðế. Tuy nhiên, nó sẽ hữu ích để
suy xét tại sao tất cả mọi người luôn luôn không thấy rõ sự khổ. Con
người như chúng ta biết dù họ đã trải qua “cảnh sống địa ngục” trong
mọi hoàn cảnh của cuộc đời thường làm chúng ta kinh ngạc, khi
chúng ta nghe họ bảo rằng đời sống (kiếp người) xét cho cùng, là không
quá khổ đau.
Ðể tìm
hiểu thái độ kỳ lạ này, và cũng rất phi lý là những kẻ đau khổ nhất
thường là hạng người ít mong tìm cách thoát khỏi sự khổ, chúng ta cần
phải xét đến khía cạnh lừa dối ở nội tâm (con người).
Có vấn
đề máy móc đáng chú ý ở nơi tâm niệm khiến chúng ta quên hết mọi điều và
những kinh nghiệm khổ đau. Chúng ta hãy lấy bất cứ ví dụ cá nhân nào vào
lúc đau khổ hay phiền muộn nhất và rồi so sánh chúng ở giai đoạn khác
sau đó.
Ông A
vừa cãi nhau với người bạn gái của ông ta. Trước mặt mọi người, ông tỏ
ra như không chịu đựng nổi sự buồn khổ. Khi các bạn bảo hy vọng ông sẽ
sớm tìm lại nguồi vui, ông trả lời rằng ông muốn chết. Riêng ông nhận
thấy vào lúc buồn nản đó, ông sẽ không bao giờ, không bao giờ quên nỗi
đau đớn ấy được.
Vài
tuần sau, chúng tôi gặp lại ông A, nhưng ông không còn để lộ vẻ mặt buồn
rầu và đau thương của mấy tuần trước nữa. Ông ta giờ đây đang vui cười,
và bộ mặt sầu khổ đã biến mất. Vì ông đã có trong vòng tay ông một cô
bạn gái mới.
Một ví
dụ khác về bà B. Mắt bà đỏ với cặp mắt sưng lên, và giờ phút nào bà cũng
trút ra lời kêu gào thảm thiết. Thân mẫu của bà B, theo luật vô thường,
vừa mới qua đời. Bà B luôn luôn đau khổ, và bà không bao giờ thích điều
đó. Bà nói với những người quen “Bạn có thể mai táng tôi luôn đi”, vì
“Tôi không muốn sống mà không có mẹ”. May mắn là họ không nhận làm
theo lời bà B yêu cầu, và bà vẫn tiếp tục sống để nguôi quên (nỗi buồn).
Sáu
tháng sau, bà B đùa giỡn về đám tang và ngay đến “bà mẹ già quá cố” của
mình.
Ồ! Ðây
là trường hợp bất hạnh khác, vội vàng xảy ra trên đường phố. Ông C,
người đã bị lôi cuốn theo cuộc sống, tự thấy mình đi làm trễ. Vì biết
người chủ hãng dùng đồng hồ chính xác để kiểm soát sự đến và về của ông,
nên ông đã gấp rút đi nhanh quá mức bình thường mong cố gắng bù lại thời
gian đã mất. Trong lúc vội vã rủi ro vượt qua đường phố, ông đụng phải
một người khác, cũng đã phải bon chen - vì sự sống, nhưng có phần lợi
hơn là đang lái một chiếc xe nhỏ. Mặc dù tai nạn xảy ra chớp nhoáng, kết
quả thật bi đát cho ông C, người đã chịu thiệt thòi tổng quát là, với
một cánh tay gãy, một chân gãy, nhiều xương sườn bị dập nát, chưa kể đến
các vết cắt, thương tích trên người, làm tăng thêm màu bi đát cho cảnh
buồn thảm này.
Người
tài xế chiếc xe nhận thấy rằng, sự lái xe nhanh của mình cũng là một khí
giới giết người, và ông hứa nguyện sẽ không bao giờ lái ẩu như thế nữa.
Ông ta nghĩ tưởng chắc rằng ông C sẽ chết, và chính ông là kẻ sát nhân,
giết hại một người đã có gia đình đông con.
Những
tháng sau, ông C ra khỏi bệnh viện và bình phục, với một phần tiền bạc
của ông đã phải chi ra qua hãng bảo hiểm. Ông đang cười, bỡn cợt về
những người dại khờ tưởng răng ông sẽ chết, nhưng giờ đây họ đã quên
điều đó, và ngay cả ông C cũng vậy. Sự khóc lóc, than van không còn nữa,
và nụ cười đã nở trên môi ông.
Người lái xe cũng biểu lộ một thái độ khác với tâm trạng trong ngày xảy
ra tai nạn. Giờ đây, ông đang vui cười và ăn uống với những bạn bè (lái
xe) của ông, và thuật lại cho họ nghe câu chuyện “người khách bộ hành đã
đi xa”.
Giờ này
buồn thảm, phút sau lại cười. Ðiều gì đã xảy ra cho những người đó? Tại
sao thảm họa ngày hôm nay có thể trở thành trò vui đùa cho ngày mai? Câu
trả lời dĩ nhiên là do sự biến đổi huyền diệu nơi tâm niệm (con người)
đã khiến chúng ta quên hết mọi điều. Nếu tâm chúng ta không có khả năng
làm như vậy, chúng ta sẽ đánh mất sự sống và lý trí, vì tâm con người
không thể chịu đựng sự khổ đau như thế, suốt tuần này đến tuần kia, và
tháng này qua tháng nọ. Cho nên, khả năng này của tâm thức, nhằm bảo vệ
sức khỏe và sự lành mạnh của chúng ta, đã đánh lừa khiến chúng ta nghĩ
tưởng rằng cuộc đời là hạnh phúc hơn thực tế (khổ đau) của nó. Vào lúc
tột cùng của đau khổ, con người hoàn toàn nhận thức được sự phù du và vô
nghĩa của cuộc sống; nhưng khi nỗi buồn khổ qua đi, và đã hoàn toàn quên
hết, lúc ấy, cuộc đời với mọi dối trá của nó, lại phơi bày một hình ảnh
khác hẳn.
Thiền
định giúp tâm của ta giác ngộ được sự chân thực của đời sống và diệt trừ
hết những điều giả dối này.
Sự khổ,
trong cuộc sống, xuất phát từ ba nguyên nhân chính:
a)Con
người xung đột với thiên nhiên.
b) Con
người tranh đấu với những kẻ khác; và
c) Con
người chiến đấu với chính mình.
Phần
lớn nỗi đau chúng ta biết đến, xảy ra do hành động dã man giữa con người
với con người. Nó có thể tự bày tỏ như những trò cười của một tên hề, đã
núp dưới cái mặt nạ của sự diễu cợt đứng đắn và lương thiện, để gây nên
bao khổ đau cho đời sống các bạn bè và gia đình của anh ta. Hoặc chúng
ta tìm thấy sự đau khổ đó trong cá nhân gắt gỏng muốn chia xẻ nỗi bất
hạnh của y với những kẻ khác. Cực điểm của những khổ đau này là sự xung
đột giữa con người với con người mà họ thảy đều chưa bao giờ quen hay
gặp nhau, để gieo rắt sự chết chóc và hủy diệt trên quy mô rộng lớn khắp
toàn thế giới. Ðó là bản chất của vạn vật.
Cuộc
chiến tranh này của con người đã tiếp diễn hàng nghìn năm qua, và cuộc
chiến đó xảy ra ngay cả trong thế giới loài vật. Việc giải quyết không
nằm trong sự cải tạo thế giới nói chung, nhưng mà cải đổi chính nơi
chúng ta. Phật Giáo (Dhamma) sẽ đặt chúng ta trong sự tương quan
tốt đẹp hơn với mọi vật mà chúng đang hiện hữu và sẽ hướng dẫn chúng ta
(tu tập) theo con đường đạo ấy cho đến khi sự khổ đau được chấm dứt. Ðức
Phật đã chỉ bày cho chúng ta con đường đó, và mặc dù chúng ta nên giúp
những kẻ khác tìm ra con đường đạo, chúng ta không thể tạo ra hoặc cung
cấp sự giải thoát cho họ. Trong ý nghĩa này, Phật Giáo là một tôn giáo
và triết lý đầy tự lực, bởi vì mọi người phải tự đi theo con đường ấy,
và tự mình chứng đắc Niết Bàn (Nibbana).
Anatta,
hay vô ngã được áp dụng cho mọi vật hiện hữu, nhưng ở đây chúng tôi đề
cập chính yếu liên quan đến các chúng sanh. Mọi sinh vật sống không có
linh hồn hay tự ngã; không có tự ngã hay bản ngã (personality) tồn tại
và thường còn. Linh hồn hay tự ngã là quan niệm triết lý về phần vô hình
của con người, mà nó có thể tạo nên sự sống cùng gây ra sự chết và hủy
diệt của thân xác.
Khoa
học ngày nay không ủng hộ truyền thuyết tin tưởng này, nhưng thừa nhận
sự tồn tại của một tự ngã hay bản ngã nơi con người như một khía cạnh
của tâm thức. Thật là điều kỳ diệu khi thấy tư tưởng khoa học ngày nay
đang tiến sát gần với Phật Giáo. Người chưa giác ngộ thường hiểu lầm tự
ngã hay bản ngã như là linh hồn hay linh tính. Cá tính này không có quan
hệ gì với thuyết linh hồn, vì khi chúng ta có thể thừa nhận đặc tính
không chắc chắn và hay thay đổi của bản ngã, một linh hồn hay linh tính
thường còn thực chất không thể nào tồn tại được.
Người
Tây Phương thường gặp nhiều bất lợi khi bắt đầu nghiên cứu về thuyết vô
ngã của đức Phật. Bởi ngày từ nhỏ, họ đã được xây dựng và giáo huấn chấp
nhận lý thuyết linh hồn và một vài người biết rằng không dễ gì phủ nhận.
Nhưng ai cảm thấy sự khó khăn đó hay bất cứ vấn đề gì khác của Phật Pháp
(Dhamma), không nên lo ngại vì mọi vật sẽ tự chứng tỏ cho thấy là
chúng đang diễn tiến.
Trong
khi linh hồn được xem như một bản thể biệt lập, chúng ta biết rõ Phật
Giáo thuyết minh rằng tự ngã hay bản ngã không thể nào hiện hữu tách rời
khỏi sự hoạt động của tâm và thân (con người). Thật ra, chỉ có sự hoạt
động của tâm chứ không phải là thực thể. Tự ngã này có thể đóng vai chủ
yếu trong việc tạo ra nghiệp lực (tốt hoặc xấu), nhưng nó không thể
tránh khỏi sự chết, và lại tái sinh trở lại.
Ðiều
quan trọng nhất là nó tạo ra nhận thức sai lầm về cái “Ta”, “tôi” và
“của Tôi”. Trong sự tương quan giữa chúng ta và những kẻ khác, tự ngã
này là một trong những động lực chủ yếu nhất.
Tâm lý
học hiện đại, trong những năm qua, đã thực hiện được nhiều khám phá kỳ
diệu, nhưng Phật Giáo đã biết các điều ấy từ ngàn xưa. Bác sĩ Graham
Howe, một trong những nhà chữa bệnh tâm thần hàng đầu tại Anh quốc, và
là chuyên gia chữa trị ở phố Harley, đã phát biểu:
“Ðọc
một ít giáo lý của đức Phật, chúng ta nhận thấy rằng, (hơn) 2.500 năm
trước, người Phật tử đã hiểu biết rộng xa hơn về các vấn đề tâm lý hiện
đại của chúng ta. Họ nghiên cứu các vấn đề này từ trước và cũng đã
tìm thấy những câu giải đáp. Hiện nay chúng ta đang khám phá lại Trí
Tuệ Cỗ Thời cuả Ðông Phương”.
Ðức
Phật là đấng đầu tiên đã trình bày kiến thức về sự diễn tiến của tâm
thức. Ðiều quan trọng chúng ta nên nhớ là tâm làm chủ thân và khẩu
nghiệp, cho nên bản chất của tâm quyết định điều chúng ta nói và làm.
Sự diễn
tiến của tâm, một đặc tính lâu bền trong cuộc sống chúng ta thường được
diễn đạt như một linh hồn hay thần thức. Ngày nay, chúng ta biét rằng ảo
ảnh linh hồn (soul illusion) phát sinh ra từ những kinh nghiệm nằm mộng
của con người đầu tiên (nguyên thỉ). Trong giấc ngũ con người thời cổ
nhìn thấy, qua con mắt của tâm thức, những bạn bè và bà con đã qua đời,
họ tin rằng những người đó đang còn sống như ma quỷ ở một thế giới của
ma quỷ.
Tuy
rằng sự tin tưởng này rất là cổ lỗ, và mặc dù khoa học đã loại bỏ nó,
chúng ta thấy (ngày nay) nhiều người đang còn bám chặt tin vào linh hồn
hay tự ngã một cách rất cuồng tin hơn các tiền nhân sơ khai của họ.
Phật
Giáo và khoa học hiện đại cả hai đều dạy chung một nguyên tắc là con
người bao gồm có tinh thần và thể xác, không có gì khác. Hai phần này
đều tương quan với nhau, và tinh thần không thể tồn tại được, nếu cái
thân đã chết. Cả hai là một khối duy nhất, mà chúng ta gọi là con người,
và sớm muộn gì nó cũng sẽ tuân theo luật vô thường (hủy hoại).
Vì đức
Phật dạy các đệ tử của Ngài rằng họ đã tạo nên hoặc phá hủy chính hạnh
phúc của họ, cho nên chúng ta cần phải nương vào sự tinh tấn của mình,
và không thể mong tìm sự giải thoát nơi đấng siêu nhân hay thần linh
(Thượng Ðế). Hiện tại, con người cần nương tựa nơi chính mình; vì mong
tìm sự cứu giúp và ân huệ bằng hành động cầu nguyện là nhu nhược. Thay
vì cầu xin, đức Phật dạy chúng ta nên thiền định và phát triển tâm linh
ngõ hầu chúng ta có thể đương đầu với những khó khăn trong cuộc sống và
khắc phục chúng.
Không
có sự đau khổ cũng như hạnh phúc nào là vĩnh cửu. Chỉ cần có chút ít
kiên nhẫn và chịu đựng chờ đợi mọi việc đổi thay. Nhận thức này giúp ích
lớn lao cho người Phật Tử, vì họ không đánh mất (xa lìa) thực tại trong
những lúc hạnh phúc, cũng như không tuyệt vọng khi gặp phải điều bất
hạnh. Người Phật Tử hiểu rằng cuộc sống được điều hành bởi những định
luật quân bình tự nhiên; và sự cầu nguyện chỉ có thể bày tỏ ước muốn
rằng những luật lệ này sẽ thay đổi cho lợi ích cuả cá nhân mình; hoặc
chúng ta mong cầu những gì chúng ta không tạo được hay chưa có. Nếu luật
tự nhiên có thể đánh đổ bằng sự cầu nguyện, chúng ta sẽ thu nhận được
mọi điều bằng cách làm hại đến những kẻ khác.
Ðức
Phật không giữ im lặng trước vấn đề các thần linh có quyền năng tạo tác
hay điều khiển vận mạng con người, Ngài không những chỉ giải thích bản
thể chân thật của sự vật mà còn chê cười cái ý tưởng về đấng Thượng Ðế
toàn năng. Ðức Phật còn tiến xa hơn và trình bày cho chúng ta thấy
rằng những đức tin mê tín đó thật là tai hại, nếu con người nương tựa
vào thân linh để chỉ thực hiện những điều mà chính họ có thể làm.
Chúng
ta không bị bắt buộc phải chấp nhận tin rằng vũ trụ được tạo nên từ hư
không hay thần linh thực hiện được cả điều không thể có. Vật chất, chúng
ta biết ngày nay, không thể hủy diệt và không thể sinh ra từ cái không
có. Trải qua bao thế kỷ, con người đã nghiên cứu về sự bắt đầu và chấm
dứt của cuộc sống và vũ trụ; mặc dù đó là những vấn đề vượt ngoài ý niệm
của tâm thức con người. Ðức Phật đã khuyên chúng ta đừng tham dự vào
công việc khảo cứu vô ích này, bởi vì chúng thuộc những vấn đề mà chúng
ta không thể tìm thấy câu giải đáp; và chúng không giúp ích gì cho cuộc
sống đạo đức, và sự đạt tới cảnh giới Niết Bàn (Nibbana) của
chúng ta.
Trong
thực tế, đối với các tôn giáo lớn trên thế giới, những tín đồ đòi hỏi
cần phải có “đức tin”, vì nhiều giáo lý và học thuyết không phù hợp với
lý trí. Phật Giáo (Dhamma) hoàn toàn trái ngược trong vấn đề này.
Ðức Phật dạy niềm tin cần xây dựng trên sự hiểu biết và lý trí. Hành
động tin theo mù quáng không lợi ích cho cá nhân, vì nó không đòi hỏi sự
hiểu biết sâu xa là điều đã giúp cho đức tin có giá trị hay phục vụ như
ng
