DÀNH CHO CÁC HÀNH GIẢ HƯỚNG VỀ CON ĐƯỜNG TÂM LINH
Sự an tĩnh và rộng mở của thiền làm cho chúng ta có cái nhìn khác về ý
nghĩ và những cảm xúc của mình. Thiền cho thấy được rằng, chúng ta không
cần phải nắm giữ, hay chối bỏ một sự vật hay một kinh nghiệm nào cả.
Chúng ta có thể chấp nhận tất cả kinh nghiệm đời sống của mình, dù tốt
hay xấu, và do đó chúng ta sẽ đạt được sự an tịnh trong đời sống. Một quan
niệm sống mới sẽ xuất hiện, mang lại cảm giác nhẹ nhàng và an tĩnh trong
tất cả các sinh hoạt hằng ngày.
LỜI NÓI ĐẦU
Từ năm 1974 tới 1976, lời dạy trong những khóa tu Phật Giáo căn bản ở Học
Viện Ngingma, thành phố Berkeley, California (Hoa Kỳ).
Trong khoảng thời gian mấy năm, những bài giảng của tôi được đăng trong
tạp chí “Crystal Mirror” và tạp chí “Gesar” của nhà xuất bản Pharma.
Khoảng hai năm trước đây, Sylvia Derman, chủ bút tạp chí “Gesar”, đề nghị
với tôi rằng những bài giảng này nên được tập hợp lại, biên soạn, và xuất
bản thành một quyển sách, như vậy sẽ có ích lợi cho nhiều người quan tâm
tu thiền và tu tập để có thể tự thăng hoa và phát triển trí tuệ. Do đó,
chúng tôi đã cho xuất bản tập sách này.
Sylvia cùng tôi thu thập và truy cứu các tài liệu nguyên thủy, biên soạn
và viết lại cẩn thận bản thảo. Trong giai đoạn chuẩn bị sau cùng, Steve
Randall, Jack Petranher, và những người khác của nhà xuất bản Dharma cũng
giúp làm cho bản thảo được tốt hơn. Tôi thầm cảm ơn những nỗ lực của các
đệ tử và thân hữu của tôi trong công tác biên soạn và xuất bản quyển sách
này.
“Tâm Giải Thoát Nội Tại” không phải là quyển sách bàn rốt ráo về con đường
dẫn tới giác ngộ. Tôi hy vọng về những điều được trình bày ở đây sẽ mang
lại một chút nhẹ nhàng và tham khảo trong đời sống hằng ngày của người
đọc, và khuyến khích các bạn khai phá tiềm năng của Trí Huệ phát sinh
những ý nghĩ, nhưng ở bên dưới là một nămg lực sinh động, sẵn sàng đáp ứng
và chú trọng vào mỗi khoảnh khắc. Việc tiếp xúc trực tiếp với sinh lực này
sẽ phát sinh cảm giác vui hưởng và thỏa mãn thực sự với tất cả kinh nghiệm
đời sống của mình.
Chúng ta sống trong một thế giới xô bồ đông đúc và có nhiều phiền não
nhưng lại thường quên rằng sự an tĩnh trong nội tâm chính là nơi nương tựa
quan trọng nhất. Xin nguyện cầu quyển sách này mang lại cho người đọc có
tâm thức trong sáng và an nhiên, kêu gọi chúng ta trở lại ngôi nhà xưa của
mình.
Tarthang
Tulku
tháng 11,
1981
Dẫn nhập
Thiền quán là nền tảng căn bản của việc tu tập, để tâm thức tự phát triển
và hoàn thiện hóa. Dần dần, hầu như không thể nhận ra được, thiền sẽ
chuyển hóa phẩm chất đời sống hằng ngày của con người kích thích óc sáng
tạo, tập luyện những khả năng của tâm trí, và làm cho thân tâm hòa hợp.
Khi ý thức gia tăng, chúng ta tiếp xúc với nguồn năng lực bên trong vốn có
khả năng làm cho kinh nghiệm sống của mình thêm phong phú trong mỗi khoảnh
khắc hằng ngày của tâm thức.
Do việc hành thiền, chúng ta đi trên con đường chuyển hóa về mình, dẫn đến
sự giác ngộ tối hậu. Con đường Đức Phật đã đi từ hai mươi lăm thế kỷ
trước, đã tìm ra nguyên nhân của sự khổ, phương pháp diệt khổ và thực hiện
trọn vẹn tiềm năng của con người, tức khả năng giải thoát và đắc quả tối
thượng. Sau khi thành đạo, Đức Phật dạy khả năng giác ngộ này cho tất cả
mọi người, bất kể giai cấp hay lối sống hiện tại, và không giống như những
kinh nghiệm thành tựu thông thường, giá trị của giáo pháp sẽ không phai
nhạt hay mất giá trị theo thời gian.
Giáo lý của Đức Phật giúp chúng ta phát triển khả năng hiểu biết của mình
tới chỗ hoàn thiện và nó còn cung cấp cho chúng ta những phương pháp
chuyển hóa kinh nghiệm sống hằng ngày. Quyển sách này trình bày một số
phương pháp thiền quán, cả phương pháp thở, thần chú, hay quán tưởng.
Chúng ta có thể tìm hiểu tất cả những pháp năng cho tới khi tìm thấy một
pháp môn thích hợp với mình nhất.
Dù giáo pháp Phật dạy hình thức khác nhau nhưng phương pháp nào cũng đưa
tới việc thực hiện tâm giác ngộ.
Sự hiểu biết về tâm thức là đề tại chính của tất cả các triết học và tôn
giáo Đông Phương. Triết học Đông Phương dạy rằng: “Kinh nghiệm sống của
chúng ta phát xuất từ tâm và tất cả đều do tâm tạo tác đồng thời khuyên
dạy chúng ta phát triển tâm thức này ngay trong đời sống của mình.
Đối với đa số chúng ta, trí huệ chỉ có thể phát triển theo pháp tu tập
chuyển hóa từng bước một kinh nghiệm sống. Vì vậy chúng ta cần phải tự
sách tấn mình học tất cả những gì mình gặp và những gì mình làm. Chúng ta
cần phải đạt được sự tự tin vững chắc trong kinh nghiệm sống. Đặc biệt là
trong thời buổi này, vì có quá ít các vị thầy chân chính để hướng dẫn mình
trong con đường tâm linh.
Chúng ta có thể gây dựng mối liên hệ mật thiết và đáng tin cậy với kinh
nghiệm sống, tức là với mọi vật và những hoàn cảnh mà mình gặp. Khi mối
liên hệ này phát triển, chúng ta sẽ nhận thấy rằng mình không giải thoát
tới một nơi nào khác hay trong một thời gian nào khác, mà tất cả những gì
xuất hiện đều có thể hàm chứa ý nghĩa giác ngộ ngay lúc này. Ngay cả đau
khổ cũng có thể được chuyển hóa thành phương pháp tu tập. Chúng ta chỉ cần
để cho thân thể, tâm trí và hơi thở được tự nhiên, rồi quan sát kinh
nghiệm của mình với sự có ý thức tức chánh niệm, và không phê phán gì cả,
như vậy chúng ta sẽ đạt được sự an lạc của tâm hồn và đem tình thương đến
cho mọi người thay gì đối kháng với bất mãn. Theo thời gian, việc tu tập
sẽ giúp cho chúng ta an lạc và tìm thấy giá trị trong mọi hoạt động của
mình.
Làm sao để biết mình đạt được sự giác ngộ tối thượng. Thông thường sau khi
đạt một chứng nghiệm nào đó mà họ coi là giác ngộ, các đệ tử sẽ hỏi vị
thầy là mình phải làm gì kế tiếp, khi đạt khả năng giác ngộ thật sự, chúng
ta không tự hỏi mình phải làm gì hay không làm gì. Giác ngộ là sự hiểu
biết hoàn hảo về chân lý, không bị mờ ám vì sự phê phán đúng hay sai. Khi
đạt giác ngộ, chúng ta sẽ tham dự liên tục vào việc hoàn thiện hóa thân
tâm.
PHẦN MỘT
THIỀN
Khi ta có một đời sống tâm linh rộng mở cũng giống như ta mở tung cửa sổ
trong một căn phòng bít bùng bầu không khí sẽ thay đổi, lối sống thông
thường hằng ngày của chúng ta sẽ được chuyển hóa. Do đó việc tự quan sát
trong khi hành thiền cũng như trong đời sống hằng ngày, chúng ta có thể
giải đáp được cả những gút mắc bí hiểm nhất trong tâm trí của mình. Chúng
ta có thể nhận ra mình là ai, mình đang làm gì trong thế gian này. Và cuối
cùng chúng ta sẽ tiếp xúc được với trí huệ bao trùm tất cả vạn vật trên vũ
trụ này.
THIỀN & TRẠNG THÁI BUÔNG XÃ
Khi có trạng thái buông xã thì phẩm tính trí huệ sẽ tiến tới gần hơn trạng
thái tâm tự nhiên của chúng ta hằng ngày.
Thiền quán tạo cho chúng ta tiếp xúc trực tiếp với tính chất thanh tịnh,
hay bản lai diện mục của mình, và khám phá phẩm tính giác ngộ vốn đã có
sẵn ở đó. Lúc đầu chúng ta có thể nghĩ rằng thiền là một cái gì ở bên
ngoài tâm mình, một kinh nghiệm để thủ đắc, một thói quen, hay một kỷ luật
để tuân theo. Nhưng thật ra thiền không ở bên ngoài, mà ở bên trong tâm
trí. Toàn thể tính chất của tâm trí có thể là pháp thiền của chúng ta.
Dù chưa thực hành thiền quán lần nào nhưng mỗi người trong chúng ta đôi
lúc đã nhận được nguồn cảm hứng phát xuất từ những cảm giác tích cực, mạnh
mẽ, mang lại sự an tịnh sâu xa. Trong thiền quán, chúng ta đã học cách chú
tâm tới cảm giác đó, truyền thông trọn vẹn với chúng gây dựng và mở rộng
chúng. Khi cảm giác hưng lạc cốt yếu trong thiền phát triển, tâm hồn của
chúng ta sẽ được kích thích và tự nhiên muốn tiếp tục.
Chúng ta nên bắt đầu việc hành thiền một cách đơn giản và tự nhiên, bằng
cách ngồi yên và buông lỏng thân tâm.
Thế ngồi hoa sen là cách tốt nhất cho việc tham thiền, nhưng không phải là
điều kiện tiên quyết. Các bạn có thể ngồi bất cứ cách nào dễ chịu, chỉ cần
giữ lưng cho thẳng và không cứng nhắc. Nếu ngồi trên sàn nhà, nên có một
cái nệm hay chiếc gối cứng để sống lưng được thẳng và giảm sức ép ở đùi.
Hai tay đặt tự nhiên trên đầu gối hay trong lòng tùy ý. Đôi mắt hé mở,
nhìn thẳng vào phía trước khoảng một thước.
Bạn buông lỏng thân thể hoàn toàn để có thể được thấy dễ chịu. Để cho mắt,
trán, gáy và hai bàn tay được tự nhiên. Như thế thân trở nên mềm mại, nhẹ
nhàng. Bạn hãy để cho mình trở nên nhạy cảm tới mức cảm nhận được dòng
chảy của mạch máu.
Lúc này, hơi thở của bạn thật chậm đều và nhẹ, giống như làn sóng nhẹ gợn
trên mặt nước yên tĩnh. Bạn hãy chú ý tới hơi thở nhưng chỉ nhẹ nhàng nghĩ
tới tính chất của nó, và đây không phải là pháp quán hơi thở, mà là một ý
thức nhẹ, rộng mở, tiếp xúc trực tiếp với hơi thở và quán sát nhịp đập đều
đặn của nó.
Bạn hãy xem hơi thở thay đổi như thế nào khi mình chú ý tới nó nhiều hơn.
Cứ tiếp tục như vậy mà không phân tích hay có ý định gì cho tới khi ý thức
của bạn hòa nhập với hơi thở.
Dù bạn không cố tình thay đổi tính chất của hơi thở, nhưng bạn vẫn thấy nó
đã trở nên yên tĩnh hơn. Lúc này, những ý nghĩ chuyển động chậm hơn, và
bạn có thể nghe thấy sự yên lặng trong tâm trí của mình. Một loại hơi ấm
xuất hiện, một cảm giác thoải mái rõ rệt có tính cách xoa dịu và nuôi
dưỡng cả thân thể lẫn tâm hồn bạn.
Như vậy thở thiền bắt đầu bằng việc buông lỏng và để cho tất cả trở nên
yên tĩnh. Khi hơi thở yên tĩnh, sinh lực sẽ chảy thông suốt qua thân thể
đến các giác khứu, làm cho hệ thống tuần hoàn bên trong của chúng ta được
thăng bằng. Và khi đó, phẩm tính ý thức bên trong, tức trí tuệ, sẽ tiến
tới gần trạng thái tâm tự nhiên của chúng ta, lúc này đang rộng mở và có
tính cách thọ nhận. Nhưng sớm muộn gì những vọng tưởng cũng khơi lên, gây
xao động, nhận định và phán xét những kinh nghiệm của chúng ta. Hãy quán
sát những động niệm khi chúng xuất hiện nhưng đừng theo vì chúng như những
bọt bóng nổi trên mặt nước, chúng sẽ vỡ ra. Hãy làm như một người lớn ngó
bọn trẻ con đang chơi đùa. Dù có để ý tới chúng nhưng ngồi đó yên tĩnh và
hiểu biết, vì trước kia đã trải qua những trò chơi đó rồi.
Dầu tạp niệm lăng xăng khởi lên liên tục, nhưng ta có thể làm cho chúng an
tĩnh. Nhưng đừng cố gắng nuôi dưỡng chúng mà cũng không thả lỏng chúng,
nói như vậy nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng đúng, vì mọi cố gắng chỉ gây thêm
xáo trộn và căng thẳng.
Việc cưỡng ép chúng để được an tĩnh chỉ làm hỏng thời thiền, chúng ta hãy
xét mẫu truyện sau đây. Vào mùa hè đàn ngỗng trời bay lên miền bắc để làm
tổ và sinh con, khi trời se lạnh, đàn ngỗng lại bay về miên nam. Chúng bảo
nhau: “Trên đường đi chúng ta nên giữ im lặng, nếu không sẽ gây nguy hiểm.
Vậy mà hết con này tới con khác luôn mồm nhắc nhau: “Im lặng! Giữ im lặng”
thế là đàn ngỗng ồn ào cả lên.
Trong khi thiền định, tốt nhất là giữ sự khách quan đối với vọng tưởng
xuất hiện trong tâm trí. Nếu hành giả để cho chúng lôi cuốn, tin rằng
chúng có giá trị thật sự và liên quan tới điều tốt hay xấu, đúng hay sai
nào đó, thì chúng sẽ nhiều hơn và làm cho tâm trí xao động. Thí dụ như ý
nghĩ về ngày sinh nhật và hành giả liên tưởng tới những món quà mà bạn bè
sẽ tặng cho mình, những cảm xúc thú vị cũng sẽ xuất hiện. Như vậy một ý
nghĩ làm nẩy sinh nhiều ý nghĩ khác cũng như những cảm xúc về sinh nhật và
tặng phẩm. Những ý nghĩ sẽ chồng chất lên nhau và được gắn bó với nhau
bằng cảm xúc.
Mọi ý nghĩ và cảm xúc như vậy là chất liệu của đời sống hằng ngày. Tâm trí
tạo ra thế giới mà chúng ta sống, kết thành thói quen sinh hoạt hằng ngày,
bao nhiêu ước muốn, mong đợi có vẻ chắc thật đối với chúng ta, vì quá quen
thuộc với những điều tâm tạo này tới mức thấy mình không bao giờ có thể
buông bỏ chúng được; nên không thể trở về với tính chất nguyên sơ, với
kinh nghiệm trực tiếp và đơn giản.
Trong thời thiền chúng ta buông lỏng thân thể và tâm trí, để cho tâm trí
được mở rộng. Vì vậy, thiền định cho thấy chúng ta không cần phải chấp thủ
những kinh nghiệm mà mình cho là tốt hay đúng, và chối bỏ những kinh
nghiệm mà mình cho là xấu hay sai lầm. Chúng ta hãy chấp nhận và khoan
dung tất cả, và như vậy sẽ cảm nhận được đời sống một cách sâu sắc và an
lạc hơn, tránh được nhiều ý nghĩ bất mãn gây xao động cho tâm trí, và
phiền não sẽ nhường chỗ cho cảm giác tự tin và vui vẻ. Một tâm trí mới sẽ
xuất hiện, mang lại cảm giác nhẹ nhàng và an tĩnh trong mọi hoạt động.
TỰ QUÁN
Tự quán là vận động mọi tiềm năng của mình một cách sáng suốt và lành
mạnh.
Đức Phật đã hoàn thiện hóa pháp nội quán để áp dụng trong đời sống hằng
ngày. Đức Phật còn là vị thầy tâm lý học, Đấng Giác Ngộ đã chứng ngộ sâu
xa tất cả các phương diện của tâm trí. Ngài tìm hiểu những nguyên nhân của
sự khổ và đề ra cách giải thoát để đạt giác ngộ tối thượng. Giáo lý của
ngài trình bày cách tự khám phá và sách tấn chúng ta tự tìm hiểu cách vận
hành của tâm trí. Thật vậy, không có trí thức nào lớn hơn pháp tự tâm.
Khi quan sát tâm trí, trước hết chúng ta thấy đây là một thế giới nội tâm
hỗn loạn đầy ý nghĩ với những quan niệm, hình ảnh, cảm xúc đan chéo. Tâm
trí chúng ta luôn suy diễn và lý luận mọi sự việc, những ý nghĩ nối tiếp
nhau gây ra những cảm xúc, nếu chú ý quán sát, ta sẽ thấy chúng xuất hiện
theo một khuôn mẫu nào đó, dường như khó có thể sửa đổi được, tạo thành
thói quen và bản năng mà ngay cả khi chúng ta nhận ra, thì nó cũng xuất
hiện không ngừng và luôn biến chuyển.
Chúng ta thấy rằng những hoạt động không ngừng của trí năng đã không giải
quyết được vấn đề nhu cầu của thể xác. Thật vậy, càng bị kẹt nhiều trong ý
nghĩ và cảm xúc, chúng ta dễ bị hao tổn năng lực và thiếu hẳn sự sáng suốt
để giải quyết được những sự việc chung quanh. Chúng ta hãy tìm hiểu những
chủng tử của tâm này là cái gì mà lại có sức mạnh đối với mình như vậy.
Cái gì điều khiển giòng luân lưu của vọng niệm này? Cái gì tạo ra những
thói quen của tâm trí? Nếu những hoạt động của tâm trí gây ra đau khổ và
phiền não, thì tại sao người ta lại chấp nhận chúng mà không thắc mắc một
điều gì cả?
Không dễ gì giải đáp những câu hỏi này. Nếu không nỗ lực tìm hiểu tâm trí
và quán sát nó một cách tinh tế: Nếu nóng lòng muốn có lời giải đáp ngay
để sửa đổi hoàn cảnh khó khăn của mình, thì chúng ta có thể làm hại việc
tự khám phá bản thân và không đạt được kết quả nào cả. Khi tiếp cận tâm
trí một cách vội vã, trí huệ không đủ cơ hội để phát triển một cách tốt
nhất, vì thiếu quá trình tu tập để chuyển hóa tâm linh. Nếu do căng thẳng,
hay bị kẹt trong vọng tưởng phiền não, chúng ta nên buông lỏng thân tâm,
quên tất cả những vấn đề, và chỉ làm công việc hiện tại của mình đang có.
Khi mới hành thiền quan sát tâm trí, nếu chưa thấy kết quả rõ ràng nào,
chúng ta đừng vội nản lòng, vì khi nhận ra khuôn mẫu của những vọng tưởng
gây phiền não, chúng ta sẽ có thêm ý chí để sửa đổi lối tư duy, khi trông
thấy những tính xấu của mình chúng ta sẽ biết khả năng hoạt động của tâm
trí. Thiền quán giúp khai thác những tính chất tốt của tâm trí để từ đó
chuyển hóa những thói xấu về ý nghĩ và hành động thành những chất liệu tốt
có tính cách giải thoát.
Tuy nhiên, nếu tư duy và quan sát tâm trí mà không thực hành sửa đổi thì
chúng ta không thể nào giải quyết được những vấn đề của chính bản thân
mình để có thể chuyển hóa. Tự quán không thể chỉ là nhìn vào tâm trí rồi
phân tích và diễn giải, mà còn là sự vận động sáng suốt và lành mạnh tất
cả những tiềm năng của mình có được trong tàng thức. Khi có tư duy tinh
tế, hay có chánh niệm thì trong hoạt động hằng ngày; chúng ta sẽ tự phát
triển được những tiềm năng của mình và học hỏi ở mọi sự vật xung quanh
mình. Khi làm một việc gì hay kinh nghiệm một điều gì, chúng ta hãy xét sự
tư duy và những cảm xúc của mình lúc đó, những chuyển biến về tâm lý đang
diễn ra trong bản thân mình. Lúc đầu, chúng ta phải tự nhắc nhở mình giữ
chánh niệm với tất cả các sự vật, và do đó việc quan sát mang tính chất
căng thẳng, không tự nhiên, vì vậy, chúng ta không nên mong đợi đạt nhiều
kết quả. Thỉnh thoảng nên tự đặt câu hỏi cho chính mình là: “Cái gì đang
diễn ra?” và khi quán sát đã khá quen thuộc thì nên lập lại như vậy thường
xuyên hơn. Sẽ tới lúc chúng nhuần nhuyễn trong mọi hoạt động với cả thân
thể, tâm trí, trong chánh niệm. Lúc đó, sự tự quán sẽ trở nên tự nhiên, vô
công không kèm theo một định kiến nào cả, và không làm rộn giòng tâm thức
tự nhiên của mình.
Có những kỹ thuật đơn giản để sách tấn việc tự quán. Thí dụ, chúng ta thay
thế những từ ngữ mà mình vẫn nói hằng ngày, như “Vậy sao”, “À, thì ra là
như vậy!” bằng những ngôn ngữ khác, trong vài ngày, hoặc không nói những
ngôn ngữ đó. Trong mấy ngày đó, hãy quan sát sự phản ứng trong tâm thức
mình, mình có cảm thấy khó khăn khi phải nói những ngôn ngữ mới hay không?
Khi lỡ dùng những ngôn ngữ cũ theo thói quen, mình cảm thấy như thế nào?
Có cảm thấy thất bại và nản chí không?
Phương pháp tự quán này sẽ dạy cho chúng ta nhiều điều, đó là tâm trí và
xác thịt có mối liên hệ khắng khít, cái này thay đổi thì cái kia cũng chịu
ảnh hưởng. Thí dụ, một ý nghĩ nào đó có thể gây ra một cảm giác đặc biệt ở
thân thể, ngược lại hoàn cảnh cũng tạo cảm xúc và hành vi theo một cách
nào đó.
Tuy nhiên, sau khi khám phá được một điều quan trọng hay đạt được một sự
hiểu biết sâu xa nào đó, chúng ta nên trở về với sự quan sát trực tiếp cho
đến khi không còn gì để suy tưởng hay giải thích. Chúng ta không nên tích
lũy trí thức một cách vô ích, giống như sưu tập những món đồ kỉ niệm chất
đầy nhà. Dù mớ tri thức mà mình tìm thấy có vẻ giá trị, nhưng hãy buông bỏ
chúng để cho tâm trí của mình được rộng mở không bị giới hạn bởi một ý
niệm nào chi phối.
Nếu tìm thấy những bản chất bất thiện như sợ hãi, sân hận, hay vị kỷ,
chúng ta đừng tìm cách diệt trừ chúng. Càng dùng nhiều năng lực để loại bỏ
thì chúng càng có thêm sức mạnh để xuất hiện trở lại. Tất nhiên, nếu chấp
thủ những cảm xúc độc hại này thì chúng sẽ tiếp tục xuất hiện. Thí dụ, nếu
nghĩ mình là người xấu thì điều ám thị đó sẽ tác hại lại chính mình, chấp
nhận những năng lực bất thiện đó mà không đi theo hoặc chạy trốn chúng vì
kiêng sợ. Và khi những ý nghĩ có tính cách phê phán xuất hiện, hãy ghi
nhận mà không hưởng ứng sự có mặt của chúng, nên chú tâm vào công việc
hiện tại của mình để cố vượt qua được những hình ảnh bản thân do chính
mình vẽ ra mà trước đây mình cho là không được tốt. Khi tâm mình không
được thanh thản dễ bị xao động, hãy cố gắng thay đổi cách nhìn của mình,
tưởng tượng những vấn đề đó nhỏ bé tí xa tít trên bầu trời cao. Tập trung
tâm trí vào cái chấm đó, và cùng lúc để cho sự hiểu biết của mình lan rộng
ra khắp nơi ở phía dưới mình, giống như đất với trời tập trung một điểm
nơi tâm thức của mình. Bạn có thể cảm nhận được phương pháp này giúp dịu
bớt vài khó khăn mà mình đang gặp; với cách nhìn rộng mở như vậy giống như
cửa sổ được mở toang, bầu không khí mang luồng đổi gió mát đưa vào tạo cho
ta lối phản ứng mới; trái nghịch với những phản ứng theo thói quen cũ.
Do hành thiền áp dụng trong sinh hoạt hằng ngày, vài thắc mắc khó hiểu
nhất cũng có thể sẽ được giải đáp, nhờ thế ta sẽ nhận ra mình là ai, đang
làm gì trên thế gian này, điểm cuối cùng là chúng ta sẽ tiếp xúc được với
trí huệ rộng lớn tới mức bao trùm tất cả.
TRẠNG THÁI PHIỀN NÃO VÀ SỰ AN TĨNH
Ngồi yên lặng quan sát trạng thái tâm thức của mình mà không chấp thủ,
chúng ta sẽ đạt được an tĩnh.
Khi tâm trí được an tĩnh chúng ta tiếp xúc với đời sống một cách tự nhiên,
vui vẻ, đầy tràn sinh lực. Khi cân bằng như vậy, phẩm tính tốt sẽ hiển lộ
và chúng ta dễ dàng chấp nhận, thông cảm tất cả những gì ở xung quanh
mình. Đôi lúc vì mất cân bằng, không an tĩnh, tâm thức gợn lên những làn
sóng vọng niệm. Thay vì có tâm trạng hạnh phúc trong an tĩnh, chúng ta lại
lo lắng không hài lòng với bất cứ việc gì mà mình đang làm.
Một khi thân bệnh, lời khuyên tốt nhất là ta nên ở yên một chỗ, tránh vận
động nhiều. Cũng vậy, khi gặp rắc rối chúng ta nên giữ cho tâm trí không
xao động, để có thể tìm ra cách giải quyết tốt nhất, nên bình tĩnh quán
sát mọi mặt của vấn đề, kể cả nguyên nhân phát sinh phản ứng cảm xúc của
mình. Có như thế mới đối phó được vấn đề dễ dàng hơn và rút ra được bài
học có giá trị cho tương lai.
Bằng chưa tìm hiểu thói quen cảm xúc của mình thì chúng ta khó thể nhận ra
trạng thái cảm xúc khi nó mới xuất hiện, và trước khi nó kích thích chúng
ta phản ứng với trình trạng. Vì vậy, nên lúc đầu ta có thể nhận biết cảm
xúc của mình bằng hệ quả mà chúng gây ra, như trạng thái của sân hận hay
một sự ham muốn nào đó. Còn khi đã chấp nhận những thói quen của cảm xúc,
chúng ta sẽ sớm nhận ra dấu hiệu của trạng thái phản ứng của cảm xúc, như
cảm giác phấn khích ở bụng, lan dần tới ngực, gây ra cảm giác dầy đặt ở
trong tim, hay có khi ở cổ họng. Nếu không bắt giữ được lực cảm xúc trong
giai đoạn này, nó sẽ gây ra một phản ứng cảm xúc trong chúng ta.
Nếu biết buông lỏng tâm trí trước khi cảm giác biến thành cảm xúc thì sự
căng thẳng trong tim cũng dần được nới lỏng. Một phương pháp giữ an tĩnh
là có ý thức trọn vẹn về khoảnh khắc hiện tại, không lo nghĩ tới tương lai
hay bận tâm tới quá khứ. Chúng ta có thể làm như vậy trong bất cứ tình
trạng nào, để yên cho các sự hiện diễn ra, và giữ vai trò quan sát, nhưng
không mong đợi và phê phán một điều gì, và không nên để cảm xúc không phát
sinh nắm quyền điều khiển những hành động của mình.
Khi một cảm xúc xuất hiện, người bình thường ta có phản ứng là quy trách
nhiệm cho một người nào hay một sự vật nào gây ra cảm xúc đó. Lối phản ứng
này chỉ củng cố và gia tăng những cảm giác xấu. Cách phản ứng hiểu biết là
đi thẳng vào cảm xúc, hòa nhập vào nó, khám phá nó, cảm giác nó một cách
trọn vẹn, và yên lặng quan sát bản chất của nó. Thay vì đặt câu hỏi “tại
sao” mà chúng ta hãy tìm hiểu xem cảm xúc đó đã xuât hiện “như thế nào”.
Thay vì cố sức xua đuổi cảm xúc, hãy nên làm bạn với nó. Nếu quan sát kỹ
mà không tham dự, bạn sẽ thấy cảm xúc này biểu lộ trong thân thể cũng như
tâm trí và rồi tan biến thành tinh lực.
Muốn đạt được đỉnh đinh của tâm thì chúng ta chỉ cần ngồi yên lặng quan
sát trạng thái cảm xúc của mình, và không nên vướng mắc vào một điều nào
cả và cũng không cần phải có sự hướng dẫn nào khác. Những cảm giác dao
động trong tâm trí cũng giống như nước trong ao nổi sóng; nếu được để cho
yên tĩnh thì nước ao sẽ trong trẻo trở lại. Khi phản ứng cảm xúc lắng
xuống thì thân và tâm sẽ nên cân bằng và tĩnh lặng.
Nếu không thực hành thiền định thì chúng ta sẽ thấy mình đang duy trì
trạng thái cảm xúc của thân thể, trong hơi thở và tâm trí. Khi quan sát kỹ
sự căng thẳng về cảm xúc này. Chúng ta sẽ thấy một điều mâu thuẫn là khi
không muốn phiền não, vọng động thì chính mình lại không thể trừ bỏ phiền
não. Chúng ta không thể chuyển hóa hoặc không có ý định chuyển hóa. Khi
gặp những sự việc nào đó, tâm trí sẽ phản ứng, nổi lên những cảm xúc, và
chúng ta lại bám vào những phản ứng cảm xúc đó, kể cả những cảm xúc bất
thiện. Đó là vì năng lực cảm xúc rất mạnh, chúng đã trở thành một phần bản
năng của chúng ta. Việc từ bỏ cảm xúc có thể là một điều khó giải quyết
đối với bản thân, vì không có những cảm giác quen thuộc đó thì chúng ta
không biết chắc mình sẽ ra sao.
Đối trị cảm xúc của phiền não là một khó khăn, vì cảm xúc là phiền não nên
chúng ta có khuynh hướng nghĩ rằng có một cõi nào khác không có phiền muộn
và khổ đau. Thế giới mà chúng ta đang sống có nhiều cơ hội tốt nhất để
hành giả tu tập nên đừng chần chờ. Nếu để cho tinh lực hao tổn vì những
cảm xúc và ảo tưởng thì chúng ta sẽ lìa đời mà không biết tới những phương
diện sâu xa của đời sống. Vậy, dù ở trong bất kỳ hoàn cảnh nào, với tất cả
năng lực của thân thể, trí lực, hay tri thức, chúng ta hãy luôn tận dụng
chúng ngay bây giờ, thay vì lãng phí thời gian vào những cảm xúc phiền não
tham, sân, si, ganh tị, kiêu ngạo.
Chúng ta nên nhận biết và sớm đối trị đúng cách với tất cả những cảm xúc
phiền não của chính mình ở bất kỳ lúc nào và trong bất cứ trường hợp nào;
như vậy chúng ta sẽ cảm thấy được thanh thản và lành mạnh hơn. Đôi lúc cảm
xúc vẫn xuất hiện nhưng không lâu bền, vì chúng ta sẽ nhận biết và đối trị
chúng gần như tức khắc trong từng giây phút.
DUY TRÌ VIỆC THỰC HÀNH TU TẬP
Nên biết rằng trong đời sống đôi lúc gặp nhiều khó khăn gian truân, nhưng
đó chính là kinh nghiệm vì là một phần của chân lý mà mình đang tìm kiếm.
Khi chọn đường đạo mỗi người đều có lý do riêng để học hỏi Giáo pháp và
thực hành tu tập. Động lực của chúng ta có thể là những ích lợi mà do việc
tu tập mang lại sức khỏe, liên hệ tốt với người khác, sự an nhiên tĩnh
lặng đạt được hạnh phúc đích thực. Sở dĩ ta hướng đời sống về tâm linh, vì
trong thấy nỗi khổ của người khác và muốn giúp họ thoát khổ.
Nhưng còn có một lý do khác mạnh hơn ý nguyện đạt hạnh phúc cho mình và
giúp đỡ người khác. Trong suốt dòng lịch sử, dầu con người thuộc nền văn
minh nào, Đông hay Tây cũng đã tìm kiếm ý nghĩa hạnh phúc đích thực cho
cuộc đời. Ý nguyện học hỏi và khám phá này là động lực mạnh nhất thúc đẩy
người ta đi trên con đường chuyển hóa tâm thức để có thể hiểu về chính
mình.
Khi mới bắt đầu cuộc tìm kiếm này, chúng ta có thể chỉ đặt câu hỏi và tìm
hiểu xem người khác đã biết được những gì, để có thể giúp chúng ta khám
phá ý nghĩa của vạn vật. Tuy nhiên, sau đó chúng ta nhận ra rằng dù người
khác có truyền kinh nghiệm đi nữa cũng không giúp gì được cho mình mà phải
tự nỗ lực tu tập thì mới có thể làm cho mình đạt niềm tin vững chắc vào
đạo pháp.
Chỉ thực tu mới khám phá bí mật của tâm linh và là phương tiện làm vơi bớt
nỗi khổ cho chúng sanh. Tuy nhiên, lúc mới bắt đầu thực hành, chúng ta
chưa bị thử thách gì cả. Do đó có thể duy trì dễ dàng những động lực cao
quý của mình, dần dà, trong tâm hay khởi ý nghĩ mâu thuẫn, nghi ngờ, và sự
chán nản có thể xuất hiện. Khi đó, động lực của chúng ta phải di chuyển
tới mức sâu xa hơn, ở mức hành động chứ không chỉ ở trong ý tưởng.
Nhiều hành giả nhận thấy giai đoạn đầu của tu tập, chủng tử bất thiện đã
bị kiềm chế thì nay lại được tăng cường và xuất hiện trở lại. Tính ganh
ghét, sân hận, cảm giác nhàm chán, và những điều bất thiện khác, bắt đầu
xuất hiện một cách rõ rệt hơn. Trong thời thiền chúng ta dễ bị chi phối
bởi vọng tưởng bi quan và nghi ngờ những ích lợi của việc tu tập, dễ rơi
vào trạng thái chán nản hay hôn trầm trạo cử, hoặc bất ngờ nhớ lại một
việc gì khác mà mình phải làm. Có thể chúng ta ngưng hành trì hàng tuần
hay hàng tháng.
Dù biết thực hành tu tập có lợi ích lớn, nhưng ta vẫn cảm thấy tu tập có
vẻ đối lập với sinh hoạt khác của đời sống hằng ngày. Thí dụ, ta đắn đo
giữa thời thiền với việc hưởng một thú giải trí hay tiếp xúc xã giao. Có
lẽ chướng ngại lớn nhất cản trở ta tiến trên đường đạo là cho rằng mình
không thích hợp với việc tu tập.
Thật hiếm có người nào không gặp khó khăn nói trên, cũng như vài khó khăn
khác khi bắt đầu thực hành thiền quán. Vậy, điều quan trọng trong thời
gian này là phát tâm tinh tấn, cố gắng duy trì việc thực hành tu tập. Để
hiểu biết sâu rộng hơn, chúng ta nên đọc những quyển sách tốt, cố gắng duy
trì và phát huy mọi ý niệm mới về cuộc đời và tu tập. Giữ vững động lực đã
thúc đẩy mình đi trên đường đạo, và nên biết rằng dù đời sống có trải qua
kinh nghiệm khó khăn bao nhiêu thì chúng cũng là một phần của chân lý mà
mình đang tìm kiếm. Thay vì nhắm mắt và quay lưng, vậy hãy tư duy một cách
sâu sắc hơn để tìm hiểu sự thật đang hiện hữu để khai mở một hướng mới
trong cuộc đời của mình. Hãy dành thời gian và không gian để phán xét về
nguồn gốc của sự vật. Sự an tĩnh và sự trong sáng của tâm trí sẽ không
xuất hiện tức khắc và có thể sẽ không xuất hiện lâu dài, nhưng nếu có sự
kiên nhẫn và có nghị lực tốt để thực hành tu tập, thì chắc chắn chúng ta
sẽ đạt được những điều đó.
Mặc dầu thực hành thời gian dài, đạt ít nhiều sự hỷ lạc của Thiền quán,
chúng ta vẫn có khi cảm thấy hôn trầm hay nhàm chán với việc tu tập. Để
thay đổi trạng thái này, hãy hành thiền trong sự buông lỏng tâm trí nhưng
mạnh mẽ trong thân thể. Để cho lý trí của mình hướng dẫn và buông lỏng
càng nhiều càng tốt, đừng quá chú tâm vào số lượng thời thiền hay phê phán
những chứng nghiệm mà mình đạt được. Khi có ý nghĩ mâu thuẫn xuất hiện,
chúng ta có thể thảo luận với vị thầy hay người bạn đã có kinh nghiệm tu
tập. Một vị thầy có khả năng sẽ biết rõ về chúng ta và đề nghị những gì
thích hợp với tư chất và trình độ tâm linh của mình. Với kinh nghiệm cùng
sự hiểu biết chín chắn, khách quan sẽ khích lệ khi chúng ta nản chí.
Đức Phật có một đệ tử là nhạc sĩ; sau khi đã nỗ lực hành thiền mà không
thành công, người đó đến thỉnh ý kiến Đức Phật. Ngài hỏi: “Muốn đánh đàn
hay, ông khảy thật mạnh, phải vậy không?” người đó trả lời: “Thưa không.
Đánh đàn mạnh thì tiếng nhạc không hay”. Đức Phật lại hỏi: “Như vậy phải
đánh đàn rất nhẹ chứ gì?” người đó đáp: “Cũng không được. Phải đánh đàn
đúng cách, không mạnh quá, không nhẹ quá.” Đức Phật dạy: “Cách tham thiền
cũng giống như vậy”.
Chúng ta cần có sự cân đối trong thực hành tu tập tự sách tấn và cũng phải
cảnh giác không để cho mình thoái sơ tâm. Nếu chúng ta thành tâm và kiên
nhẫn vào thực hành tu tập chẳng mấy chốc đạo sẽ hòa nhập vào đời sống, khi
ấy thiền trở thành một thói quen, và tự nhiên như mặt trời mọc mỗi sáng.
LUÂN HỒI VÀ GIÁO PHÁP
“Vì vạn vật là vô thường nên chúng ta có khuynh hướng tìm cái vĩnh-cửu
tuyệt đối”.
Khi quan sát sự biến chuyển của đời sống hằng ngày, chúng ta nhận thấy
điều gì? là mọi sự vật đều vô thường, mọi sự sống nào cũng phải tới lúc
già yếu và chết đi. Chúng ta không thể khắc phục được những điều này cũng
như không thể ngăn cản được mặt trời mọc hay sự thay đổi của bốn mùa.
Trong đời sống chúng ta luôn tìm kiếm những thú vui và trốn chạy mọi đau
khổ, tuy nhiên mọi cảnh vui thú không bao giờ bền vững. Thú vui nào rồi
cũng sẽ kết thúc trong tiếc nuối buồn chán, những vật sở hữu quý giá rồi
mất đi sức hấp dẫn của chúng, cùng mối liên hệ thân thiết có thể biến
thành một sự mâu thuẫn xung đột.
Chúng ta tạo ra tiền của và danh vọng để giải quyết cuộc sống khó khăn, và
cứ thế mà ta bị cuốn trôi vào những mưu đồ làm cạn kiệt cảm xúc thời giờ
và sức lực, những ảo vọng đó khó có thể trở thành sự thật. Cả khi chịu
nhiều mất mát để đạt đến mục tiêu, nhưng rồi chúng ta cũng vẫn mãi cảm
thấy vẫn còn thiếu một cái gì.
Rốt cuộc chúng ta nhận ra cuộc đời của mình không mang lại hạnh phúc gì
cho bản thân hay cho người khác. Chúng ta đã đuổi theo ảo ảnh trong sa
mạc.
Việc theo đuổi của cải vật chất và danh vọng làm chúng ta lạc hướng, không
tìm đúng câu giải đáp những điều cần bí ẩn của cuộc đời. Khi nhắm tới giấc
mộng đẹp ở tương lai, vì có thể bị đánh mất nhiều giá trị đích thực của
đời sống, vì tạo ra nhiều nhu cầu và ước vọng, nên mất sự cân bằng nội
tâm, tức là sự an tĩnh trong tâm trí, nguồn dinh dưỡng đích thực của con
người và cũng là nguồn an lạc của đời sống hiện tại.
Không có cách gì để chuyển hóa đời sống thông thường trong cõi luân hồi để
làm cho nó trở nên hoàn toàn đáng hài lòng. Khi còn kẹt trong luân hồi,
chúng ta bị lệ thuộc vào cảm giác của đau khổ chia lìa, buồn vui lẫn hạnh
phúc. Đôi khi chúng ta tự nhủ: “Chắc chắn mọi việc sẽ tốt hơn”, nhưng
không tự mình thực hiện một sự thay đổi căn bản nào cả, lại có lúc chúng
ta bi quan nghĩ rằng: “Không thể thay đổi được gì cả; vậy đừng cố gắng làm
gì cho mất công vô ích”.
Chúng ta cảm thấy đời sống luân hồi có vẻ vô vọng, không thể loại bỏ được
nỗi khổ lẫn phiền não. Nhưng nếu chúng ta buông xuôi mọi sự, thì tức là bỏ
phí một cơ hội vô giá.
Giáo Pháp, tức giáo lý Phật giáo nói rằng khi biết luân hồn là biển khổ,
là ta đã bước vào đường đạo tức diệt đế. Con đường này là phương tiện
hướng dẫn chúng ta chuyển hóa đời sống luân hồi thành cảm giác an tĩnh.
Chúng ta sẽ dùng ý niệm tự ngã, dục vọng, và những thói quen xấu làm
phương tiện cho việc phát triển tâm linh của mình. Mỗi hoàn cảnh của đời
sống trở thành tiến trình tu tập, học hỏi để đạt được sự hiểu biết chân
chính các giáo lý và những tiêu chuẩn để noi theo, đi tới tiến trình của
giác ngộ.
Vậy chúng ta hãy tư duy về chính mình, tinh tấn học hỏi Giáo Pháp để áp
dụng vào đời sống hằng ngày. Từ sáng đến tối, cả trong giấc ngủ, có chánh
niệm với mỗi cảm giác từng ý nghĩ, coi chúng là phương pháp tu tập của
mình. Đọc giáo lý không chỉ là những lời lẽ hay ý niệm mà còn biết áp dụng
trong mọi sinh hoạt đời thường. Đau khổ với phiền não là nguyên nhân giúp
ta tìm ra con đường thoát khổ. Sự vô thường của vạn vật như có mối liên hệ
tâm linh giữa mọi người sẽ là động lực thúc đẩy chúng ta không cần tìm
hạnh phúc bên ngoài, vì tất cả đều có sẵn bên trong tâm thức mình.
Mọi người tuy hình dáng có giống nhau nhưng lại khác nhau ở kinh nghiệm và
cách liên hệ với thế giới tâm linh. Khi sống đúng giáo pháp thì mọi cảm
xúc cùng hành vi của chúng ta sẽ lành mạnh và vững chắc hơn, giúp ta có
cảm giác hỷ lạc và an tĩnh, sợ hãi hay đau buồn không thể làm ta xao động
mất tự tin. Chúng ta sẽ thấy Giáo pháp xuất phát ở bên trong tâm thức và
cõi luân hồi cùng Niết bàn là bất khả phân, giống như hai mặt của đồng
tiền, con đường diệt khổ không hẳn là dài và khó khăn, khi mà chúng ta
buông bỏ luân hồi thì Niết bàn tự nhiên sẽ hiện hữu.
PHẦN HAI
TRÍ HUỆ
Thiện ý và tình cảm tốt là sức mạnh, nguồn bảo hộ, là an lạc. Những giới
hạn cũ do chúng ta tự đặt ra sẽ tan biến trước khả năng vô hạn của tạng
thức này, bên trong chân tâm, mọi sự vật đều hoàn hảo. Dù có những khó
khăn bên ngoài, ở đây tinh thần được coi là một cảnh giới tĩnh tại.
SỰ GIẢI ĐÃI
Trong mỗi người đều có hai thuộc tính là giải đãi và tinh tấn. Được thể
hiện trong đời sống hằng ngày.
Tâm giải đãi gắn bó thân mật với mỗi người, chúng khuyên nhủ ta như người
bạn chân chính. Nó hứa hẹn ta sẽ được hưởng thú vui, hài lòng mà không
phải nhọc mệt gì cả. Nhưng quên nhắc rằng, để đạt được như vậy, chúng ta
phải từ bỏ tất cả những gì có giá trị thật sự và bền vững. Điều này được
nhắc đến trong mẫu truyện sau đây.
Lelo Sempra và Tsondru Ngidpa là hai anh em sống ở Tây Tạng cách đây không
lâu, có dịp ra ngoài xã hội lập nghiệp. Vì người anh Lelo có tài ăn nói,
nên giải quyết mọi chuyện thật mau mắn, Tsondru tuy không lanh lợi như anh
của mình nhưng có lòng tốt và ý chí mạnh mẽ, sẵn sàng làm việc chăm chỉ để
thành đạt.
Suốt đường đi hàng mấy dặm mà chẳng ai nói với nhau điều gì cả. Trong
những lúc này, Tsondru tự suy nghĩ về phương cách đạt được mục tiêu của
mình, anh ta sẽ tìm việc làm ở một thành phố lớn và sẽ để dành tiền gây
dựng một tiệm bán hàng của riêng mình. Trong khi đó, Lelo mơ tưởng tới đời
sống hỷ lạc mà mình sẽ hưởng thụ, một cuộc sống thanh bình với những người
bạn trung thành. Lelo cũng nhớ lại những thú vui mà mình đã được hưởng
trước kia. Khi anh em thảo luận với nhau, Tsondru nói cho Lelo biết ý định
của mình, và Lelo cũng góp ý kiến về thực hiện ý định đó. Tsondru rất phấn
khởi, và vui lòng với mọi việc. Chỗ dừng chân mỗi đêm, Tsondru đi kiếm củi
để nhóm lửa nấu ăn, còn Lelo thì góp ý, thí dụ như: “Để mấy thanh củi gần
vào nhau, như vậy lửa sẽ nóng, mau chín cơm”. Lời khuyên của Lelo có lý
quá nên Tsondru không nhận ra rằng người anh của mình chỉ nói mà không làm
một việc gì cả.
Thấy Tsondru là người cần cù, chăm làm, Lelo biết rằng nếu sau này hợp tác
với Tsondru thì mình sẽ thực hiện được giấc mộng sống trong giàu sang vui
thú. Một hôm, anh ta nói với Tsondru: “Khi tới thành phố, chúng mình sẽ
làm nghề buôn bán cùng nhau, như thế chắc chắn sẽ thành công”. Tsondru
đáp: “Anh là người thông minh, nhanh trí, vì vậy em sẽ làm việc cùng anh”.
Thế là hai anh em quyết định hợp tác cùng nhau.
Khi tới Shigatse, một thành phố lớn của Tây Tạng, Tsondru tức khắc nghĩ
tới công việc, anh ta nói với Lelo: “Anh em mình đi tìm việc làm để có
tiền mua một tiệm bán hàng của riêng mình”. Nhưng Lelo nói rằng mình cần
có thời giờ tìm hiểu kỹ về thành phố này và nghiên cứu mọi khả năng trước
khi bắt tay vào làm việc, và rằng một người khôn ngoan thì phải hành động
thận trọng hơn, không nên vội vàng, hấp tấp. Thế là Tsondru tự đi tìm
việc, mà tiền lương chỉ đủ nuôi sống hai anh em, không còn gì để tiết
kiệm. Vì Tsondru nghĩ rằng Lelo thế nào cũng sẽ tìm được việc làm, nên anh
ta vui lòng trợ cấp cho người anh của mình.
Chỉ một thời gian ngắn sau, sự lanh trí và tính cởi mở của Lelo làm anh ta
có nhiều bạn bè hơn, ngôi nhà nhỏ mà anh ta cùng ở với Tsondru thường có
nhiều người lui tới uống bia, chuyện trò náo nhiệt. Tsondru cũng hòa đồng
với lối sống vui thú này nên anh không nhận ra là ông anh mình không còn
nghĩ tới chuyện đi tìm việc làm nữa.
Tsondru làm việc chăm chỉ, kết quả là người chủ giao cho anh ta những công
việc quan trọng với tiền lương cao hơn, trái lại Lelo vẫn tiếp tục tiêu
xài hoang phí cho những buổi họp bạn bè, phần người em vẫn không còn gì để
dành cho việc gây dựng cơ sở kinh doanh riêng của mình.
Thỉnh thoảng lại có người thì thầm với Tsondru là Lelo sao không đóng góp
gì cho đời sống hai anh em. Họ nói: “Anh ta có muốn tìm việc làm hay kế
hoạch gì không, hay chỉ giết thời giờ qua những thú vui thâu đêm suốt
sáng”. Những lời như vậy tuy làm cho Tsondru suy nghĩ, nhưng vẫn không lay
chuyển được lòng tốt dành cho Lelo: “Anh ta cần phải có thời gian tìm việc
làm tốt. Hơn nữa anh ta có nhiều bạn, mà chúng tôi lại thích họp bạn vui
vẻ, như vậy anh ta cũng có đóng góp một cái gì chứ”. Tuy vậy dần dần
Tsondru cũng thắc mắc nhiều và cuối cùng anh ta nói với Lelo: “Nhiều người
thắc mắc tại sao anh không làm việc?”
Lelo suy nghĩ rồi đáp: “Tại sao em lại quá bận tâm với dư luận mà không
tin vào lòng tốt của mình, họ chỉ biết nói xấu và ganh tị với người có
cuộc sống vui vẻ như anh em tụi mình. Họ muốn chia rẽ anh em chúng ta đấy.
Em đừng nghe theo những lời đó, hãy dành thời giờ làm điều tốt, và năng
tìm gặp nhiều bạn tốt đừng nghĩ ngợi gì cả mà cố chăm lo công việc của
mình”.
Những lời của Lelo làm cho Tsondru xuôi lòng và không nhắc tới chuyện đó
nữa. Không lâu sau đó, người chủ gặp khó khăn không thể tiếp tục hoạt động
được, vì vậy Tsondru cũng mất việc làm. Hôm đó, trong khi Tsondru đang
ngồi suy tư ở quán trà, một thanh niên bước tới xin được ngồi cùng bàn.
Tsondru đồng ý rồi hỏi thăm. Anh ta trả lời: “Tôi là Gewa Choskyi, mới tới
thành phố này. Tôi muốn tìm việc làm để dành dụm chút ít hầu sau nầy mở
một cơ sở kinh doanh nhỏ. Anh có thể chỉ dẫn được không?”
Đôi mắt sáng và cử chỉ lanh lẹ chứng tỏ anh ta dễ thành công trong đời
sống. Trong tâm trạng buồn chán, Tsondru chợt nhận ra rằng mình đã đánh
mất một cơ hội tốt. Giống như người bạn trẻ Gewa này, Tsondru hằng ước
vọng muốn có cơ sở kinh doanh của riêng mình, và sẽ thành công với nỗ lực
của mình thế nhưng sự việc đã không diễn như ý muốn. Tuổi trẻ với lòng
nhiệt thành của Tsondru ví như một nắm bi trong tay bé thơ và sự đóng góp
của Lelo như được giải khát bằng cơn quán nắng.
Quay về phía Gewa, Tsondru buồn rầu nói: “Hồi tôi bằng tuổi của anh bây
giờ, tôi cũng đã tới thành phố này và cố tìm một cơ hội để xây dựng sự
nghiệp, cũng ý định như anh, nhưng đã không thành, vì tôi muốn có cuộc
sống thoải mái. Giờ đây hơn nữa đời, đã mất việc làm, và không có gì cả.
Tôi không biết ở đâu có chỗ làm tốt, nhưng tôi có một lời khuyên chân
thành với anh là hãy tìm việc làm cho mau, hãy làm việc một cách chăm chỉ
và điều quan trọng nhất là đừng nghe lời người khác mà xa rời con đường mà
mình đã vạch ra. Đừng nghe lời rủ rê hưởng thụ lạc thú hay dèm pha nói
khích. Họ không phải là những người bạn tốt. Chỉ nghe theo lương tâm của
mình và nhắm tới mục đích của mình được như vậy thì khi anh bằng tuổi tôi
bây giờ, anh chắc chắn là sẽ được thỏa chí. Anh sẽ giàu sang, kiêu hãnh và
tự tin. Dù có mất tất cả của cải mà mình đã tích lũy thì anh vẫn còn rất
nhiều, vì anh sẽ đạt được sự thỏa mãn và sẽ biết giá trị của đời sống”.
Cuộc nói chuyện với Gewa Choskyi giúp Tsondru nhìn lại rõ hơn cuộc đời của
mình và tự biết phải làm gì kế tiếp.
Về tới nhà, thấy Lelo đang tụ họp Tsondru nói: “Mời các bạn ra khỏi đây
tôi có chuyện riêng muốn nói với anh tôi”. Rồi Tsondru nói với Lelo: “Hôm
nay tôi đã mất việc làm. Chúng ta không có tiền để tiêu xài nữa, tôi nghĩ
lối sống hiện tại như thế này không ích lợi gì cả; mình đã già rồi mà chưa
làm được gì như đã hoạch định. Nhưng vẫn chưa muộn, và ngay bây giờ tôi
quyết định đi tới một thành phố khác để làm lại từ đầu. Trước khi đi, tôi
nói là anh nên ngừng lãng phí cuộc đời của mình. Miệng lưỡi cùng những
chuyện tầm phào có thể giúp anh có nhiều bạn, nhưng nó sẽ không giúp anh
gì khác hơn. Đã lớn tuổi hơn mà phải trông cậy vào tôi, vậy anh sẽ làm gì
sau khi tôi đã ra đi?”
Đây là lần đầu tiên Lelo không có sẵn câu trả lời. Anh ta xin Tsondru ở
lại, nhưng Tsondru không nói gì cả. Lelo nổi giận nói rằng Tsondru đã phản
bội tình anh em, cắt đứt mình để theo đuổi những ý định ích kỷ. Rồi anh ta
cho rằng người chủ của Tsondru đã xúi giục chuyện này. Lelo đổ tội cho mọi
người, mọi thứ, nhưng chẳng đề cập gì tới sự lười biếng của bản thân,
nguyên nhân của mọi khó khăn này.
Tsondru rời Shigatse tới định cư ở một thành phố khác. Suốt hai năm anh ta
đã góp được món tiền đủ để gây dựng một cơ sở kinh doanh như đã mong ước,
rồi chẳng bao lâu sau trở nên giàu có và nổi tiếng. Trong khi đó, Lelo
sống phần đời còn lại của mình bằng cách lang thang khắp các làng mạc
thành thị kể chuyện phiếm trong những quán trọ để có thể kiếm ăn qua ngày.
Trong ngôn ngữ Tây Tạng “Lelo” nghĩa là lười biếng, giải đãi, và “Tsondru”
có nghĩa chăm chỉ, tinh tấn. Cả hai tính chất này đều có sẵn trong mỗi con
người và chúng ta có thể tự ý chọn lựa giải đãi hay tinh tấn từng giây
phút một trong đời sống. Tâm giải trí là người bạn đáng ưa của chúng ta,
hay mời chúng ta hưởng thú vui dục lạc của dễ dãi, nhàn hạ, nhưng thật ra
nó phá hủy lý tưởng cao quý nhất và làm cho chúng ta không thể nào đặt mục
đích. Giải đãi là chướng ngại lớn nhất trên đường tu tập để giải thoát.
Khi chúng ta sửa soạn hành trì mỗi ngày, tâm giải đãi nhỏ to với ta rằng:
hãy nghĩ thêm một chút, hoặc hãy làm một việc gì khác dễ dàng hơn, còn
việc thực hành tu tập thì cứ để sau; còn nhiều thời giờ. Tâm giải đãi này
thường có vẻ như hữu lý, và cũng giống như Tsondru, chúng ta có thể bị mê
hoặc bởi “lý giải đãi”.
Khi chúng ta quay lưng với giải đãi và nghe theo trí huệ của tự giác. Do ý
chí mạnh cùng sự tinh tấn, và do kiên nhẫn theo đuổi con đường chân chính
của mình chúng ta có thể chống lại được sự cám dỗ của giải đãi. Chúng ta
có thể tự trang bị cho mình sự tự tin do biết dùng năng lực của mình một
cách ích lợi và hiệu quả hơn. Khi đã thoát khỏi tâm giải đãi, chúng ta có
thể làm được nhiều việc vẫn thường được coi là rất khó khăn.
SỨC MẠNH CỦA HƠI THỞ
Trong khi hơi thở bên ngoài nuôi dưỡng thể xác thì hơi thở bên trong mang
lại sự giác ngộ cho toàn thể con người của chúng ta.
Hơi thở là đồng minh hùng mạnh trên bước đường tu đạo, nó mang lại tri
kiến, trí huệ, và sự dinh dưỡng cho thân thể lẫn tâm thức của chúng ta. Ta
sống trong nhịp ra vào của hơi thở và khi biết hòa mình vào nhịp điệu đó
thì sẽ tìm thấy được con đường dẫn tới chân tâm của chính mình.
Để hiểu năng lực cùng tiềm năng của hơi thở, chúng ta cần phân biệt thành
hai loại. Thứ nhất là hơi thở bên ngoài hay còn gọi là hơi thở của thể
xác. Khi việc thực hành Thiền quán đã phát triển nhiều, hơi thở này trở
nên nhẹ nhàng yên tĩnh hơn, giúp ta nhận ra loại hơi thở thứ hai, nhỏ
nhiệm hơn. Êm dịu, lặng lẽ, và đầy sự hỷ lạc, hơi thở bên ngoài này lưu
chuyển khắp con người của chúng ta.
Hơi thở bên trong tạo ra những thay đổi mạnh mẽ, vì nó liên quan tới toàn
huyết mạch của thân thể. Khi tinh lực đi qua các trung râm này một cách
trôi chảy thì chúng ta có sức khỏe tốt về thể xác cũng như tâm trí. Lực
của hơi thở tinh tế bên trong phục hồi sự cân bằng, giải tỏa sự căng thẳng
và stress, gia tăng sự hòa hợp giữa thân thể với tâm trí.
Hơi thở bên trong là phương tiện chuyển hóa có sức mạnh lớn, tuy nhiên
việc tiếp xúc với nó không dễ dàng. Khi có tâm trạng sôi nổi hay bối rối,
hơi thở bên ngoài sẽ trở nên dồn dập và nặng nề, ngăn cách chúng ta tiếp
xúc với cảm giác tinh tế bên trong. Lúc đó ta thấy mình khó thở sâu vào
một cách trọn vẹn, do đó những cảm xúc có thể nổi lên, hình ảnh và những
vọng tưởng điên đảo xuất hiện đầy tâm trí đưa chúng ta tới chỗ mất cân
bằng nhiều hơn nữa.
Nói chuyện phù phiếm cũng gây nhiều cản trở cho việc tiếp xúc với hơi thở
bên trong khi mọi ý nghĩ lẫn cảm xúc nổi dậy, dù đồng ý hay phủ nhận những
ý tưởng của người khác, do trái ngược những ý kiến của mình, bạn có thể
rơi vào một cuộc tranh luận dữ dội. Lối hoạt động tâm trí và cảm xúc này
làm hao tổn hơi thở bên trong, gây ra cảm giác kiệt sức rã rời.
Muốn nhận biết hơi thở tinh tế, hãy tập cách chú tâm vào hơi thở bên
ngoài, để biết được là khi nào nó nhanh, lúc nào nó chậm. Tập giữ cho hơi
thở chậm và đều. Trong những lúc tâm trí bối rối, hơi thở chậm và đều sẽ
kích thích giòng hơi thở bên trong, có thêm nguồn năng lượng dinh dưỡng.
Hơi thở nhẹ nhàng này cũng có ảnh hưởng tới lời nói; khi biết cảm nhận hơi
thở bên trong tự nhiên ta sẽ ít nói và khi đã nói thì lời có nhiều ý nghĩa
hơn.
Khi việc tu tập đã đạt mức thuần thục thì hơi thở bên trong cũng mạnh và
bao quát hơn. Trong trạng thái định tâm sâu xa, hơi thở bên ngoài trở nên
yên tĩnh, chỉ có hơi thở bên trong mới nhẹ nhàng tiếp tục hoạt động. Có
điều chế và ý thức, hơi thở bên trong mang tính chất giác ngộ tới cho toàn
thể con người của chúng ta.
Các pháp quán tưởng cũng có tác dụng kích thích dòng hơi thở chảy nhẹ
nhàng và tinh tế hơn. Một thí dụ về các pháp đó là, trì niệm thần chú
OmAhHum. Khi hít vô, hành giả niệm Om đồng thời quán tưởng trí huệ được
rút vào thân thể và tâm trí của mình. Toàn thể vũ trụ tập trung ở bên
trong chữ Om. Trong khi hơi thở được giữ lại bên trong thân thể thì hành
giả niệm Ah. Chữ này biến năng lực vũ trụ thành cõi rộng mở và yên tĩnh.
Khi thở ra, hành giả niệm Hum. Với chữ Hum lực giác ngộ chảy trở vào vũ
trụ, đem lợi ích tới cho mọi nơi. Như vậy trong mỗi hơi thở ra vô hành giả
niệm Om Ah Hum. Khi hành giả chú tâm vào âm thanh của thần chú này, có khi
chú tâm vào ý nghĩa hay vào cảm giác của hơi thở. Khi hành giả đã quen
thuộc với pháp này, quán tưởng ba việc nói trên sẽ chan hòa vào nhau và
pháp này không còn là sự nhắc nhở về tính chất giác ngộ của hành giả, mà
chính là sự hiển lộ của cánh cửa giác ngộ.
Mỗi ngày chúng ta nên làm pháp quán tưởng này càng nhiều càng tốt, và ích
lợi sẽ càng lớn. Bất cứ đang ở đâu và đang làm gì, chúng ta cũng có thể
thực hành pháp môn đơn giản này, thay vì làm cho tâm trí xao lãng, pháp
này giúp chúng ta có ý thức thêm về khoảnh khắc hiện tại. Quán tưởng hơi
thở và niệm chú Om Ah Hum có hiệu quả đặc biệt khi chúng ta căng thẳng hay
kích động, hơi thở bên trong sẽ được giải tỏa để làm dịu sự căng thẳng với
hơi ấm của nó.
Khi chúng ta nhạy cảm hơn với giòng hơi thở tinh tế, nó sẽ truyền thông
với tâm trí của chúng ta, định hướng cho chúng ta buông lỏng thân tâm, để
đạt sự trong sáng và sâu xa trong tâm thức toàn thể con người chúng ta sẽ
rực lên một thứ rung động, và chúng ta khám phá một sự an tĩnh mạnh mẽ có
ảnh hưởng tới những người ở xung quanh mình, tạo ra sự hòa hợp và niềm
vui. Sự tĩnh lặng trong sáng này luôn luôn có sẵn, và chúng ta có thể đạt
được khi quán sát hơi thở bên ngoài và bên trong của mình.
CHỮA TRỊ BẰNG THẦN CHÚ
Thần chú giống như ngọc như ý, có khả năng đánh thức năng lực của tâm
giác ngộ.
Thần chú được sử dụng rất nhiều trong các pháp tu tập, có mục đích để tập
trung và chuyển hóa tinh lực. Niệm thần chú giúp chúng ta phục hồi sự cân
bằng và hòa hợp tự nhiên của mình trong đời sống, và đạt tri kiến đưa tới
thực hiện giác ngộ.
Các thần chú hoạt động như thế nào? Âm thanh của thần chú có ảnh hưởng
mạnh mẽ tới thân thể và tâm trí của con người, giúp xoa dịu và làm cho
chúng ta được hỷ xả, nhưng cũng có thể có ảnh hưởng không tốt, gây ra cảm
giác khó chịu. Thần chú có sức mạnh lớn hơn những âm thanh thông thường,
và là khung cửa dẫn tới chiều sâu của tâm trí.
Vì thần chú không có ý nghĩa như những câu văn tự thông thường nên chúng
không gây ra những sự đáp ứng được định sẵn. Khi niệm thần chú ta không có
những phản ứng quen thuộc, nhưng âm thanh của thần chú có tác dụng giúp
tâm trí và các giác quan an tĩnh để nuôi dưỡng thân thể được thoải mái, và
nối liền chúng ta với một năng lực chữa trị tự nhiên. Những năng lực có
tính chữa trị được đánh thức bởi âm thanh thần chú, đều nằm sẵn trong tinh
thần của mỗi con người. Trong Phật giáo những năng lực này được tượng
trưng bằng biểu tượng các vị thần, mỗi vị thần là hiện thân của một giáo
lý, một chứng nghiệm liên quan tới giác ngộ. Các vị thần được triệu thỉnh
bởi năng lực của thần chú không phải là một đấng linh thiêng nào mà là sự
hiển lộ của một lực tự nhiên có tính chất giao cảm và chuyển hóa, nằm ở
trong thân thể, hơi thở, và tâm trí.
Những thần chú sau đây đặc biệt có hiệu lực vô cùng lớn lao để chuyển hóa
một số vấn đề và phát triển trí tuệ.
Tad Yatha Om muni muni Maha muni Shakyamuni Ye Soha
Thần chú Phật Thích Ca dùng để chuyển hóa vô minh và giúp chữa trị thân
bịnh. Trong khi niệm thần chú này hành giả quán tưởng hãy nghĩ tới đức
Phật để có một tha lực giúp việc rút ra lợi ích của câu thần chú. Thần chú
này đặc biệt hiệu nghiệm khi được niệm vào những ngày trăng mới và trăng
tròn mỗi tháng.
Om Amitabha Hri
Thần chú Amitabha, tức là mật chú của Phật A Di Đà hay Vô Lượng Thọ, có
khả năng truyền sự trong sáng và tâm từ bi.
Om mani Padme Hum Hri
Thần chú này dùng để chuyển hóa phiền não, tức những cảm xúc bất thiện và
đau khổ với lực đại từ bi của Avalokiteshvara tức là Bồ tát Quán Thế Âm.
Giống như nước cam lộ, âm thanh của thần chú này có tha lực cho thân thể
và tâm trí an tĩnh.
Om Ah Ra Tsa na Dhi
Đây là thần chú của manjushri, tức là Bồ tát Văn Thù, hiện thân của trí
huệ toả chiếu ánh sáng trí huệ, thanh kiếm của manjushri dùng để đoạn lìa
vô minh.
Om Ah Vajra Guru Padma Siddhi Hum
Thần chú của Guru Padmasambhava, tức là đức Đại Sư Liên Hoa Sanh, có oai
lực đối trị phiền não, có hiệu quả chuyển hóa hết sức mạnh mẽ trong thời
đại hỗn loạn này. Niệm thần chú này vào lúc bình minh sẽ đạt kết quả tốt
nhất.
Pháp niệm thần chú đặc biệt có giá trị đối với chúng ta ngày nay, vì thần
chú có tính cách đơn giản và trực tiếp. Tất cả những gì chúng ta cần phải
làm là tự buông lỏng thân tâm càng nhiều càng tốt. Trong khi niệm thầm hay
niệm thành tiếng một cách đều đặn, những âm thanh phát ra từ câu thần chú.
Nếu chúng ta niệm với tâm hồn rộng mở và có niềm tin vào sức mạnh của câu
thần chú, thì chỉ cần niệm trong khoảng từ năm phút tới mười lăm phút một
ngày cũng sẽ có hiệu năng trị liệu đối với thân thể và tâm trí.
Niệm một câu thần chú hay có chú tâm về nó càng nhiều thì lực của nó càng
được vận động mạnh. Những câu thần chú nói trên thường được niệm một trăm
ngàn lần hay nhiều hơn nữa. Trong mấy tháng hay mấy năm, khi lực chữa trị
của câu thần chú đã được tích lũy đủ, nó có thể được dùng cho những mục
đích thiện, thí dụ như chữa bịnh.
Ở xứ Tây Tạng thần chú luôn được dùng để chữa nhiều bệnh phối hợp cùng với
những phương pháp trị liệu khác của y học. Có khi người ta tự chữa những
bịnh có sức nguy hiểm cũng chỉ bằng phương pháp niệm chú.
Khả năng quan trọng nhất của thần chú là dùng để điều trị tâm trí. Thần
chú giúp ta duy trì sự an tĩnh, tức giữ chánh niệm, trong các hoạt động
hàng ngày. Khi tâm trí xao động với những dự kiến riêng, những đòi hỏi của
công việc lẫn gia đình, thần chú giúp chúng ta định tâm và hòa điệu vào
dòng kinh nghiệm đời sống. Niệm thầm hay niệm thành tiếng thường xuyên
trong ngày sẽ làm cho tâm trí của ta được bình tĩnh và sáng suốt hơn để
giải quyết mọi chuyện rắc rối và phiền phức. Thần chú cũng rất nhẹ nhàng
mở rộng và chuyển hóa những trạng thái cảm xúc, giúp chúng ta đối phó với
mọi tình huống một cách sáng suốt và trực tiếp.
Toàn thể Giáo pháp có thể được diễn dịch bằng thần chú, người ta nói rằng
khi đức Phật thuyết pháp, ngài chỉ thốt lên một tiếng “Ah”. Từ một chữ
này, mỗi người nghe đều hiểu thấu đáo giáo lý của ngài theo căn cơ của
người đó và theo cách nào thích hợp với người đó nhất.
Qua năng lực thần chú, mọi âm thanh được thu tập vào cõi giác ngộ. Trong
tiếng Sanskrit, thần chú là “Mantra”. “Man” có nghĩa là chủng tử của tâm,
và “tra” là sự chuyển hóa kỳ diệu. Vậy thần chú được ví như viên ngọc như
ý có khả năng đánh thức thần lực của tâm giải thoát.
Ý NGHĨ
Khi chúng ta thâm nhập những mô thức ý nghĩ, tính chất cố định của ý
nghĩ sẽ tan thành sự trong sáng và sự thỏa mãn sâu xa.
Bạn hãy thử đếm những ý nghĩ của mình chỉ trong năm phút, chúng ta sẽ thấy
có vô số vọng tưởng và hình ảnh xuất hiện. Ngày đêm những ý nghĩ phát khởi
một cách liên tiếp và không bao giờ gián đoạn làm cho tâm thức của chúng
ta bận rộn với những hình ảnh. Giống như những ngọn lửa bốc cháy lên và
chập chờn lung linh huyền ảo, những ý nghĩ phát ra có khả năng làm cho hao
tổn sinh lực của chúng ta. Chúng ta cứ tưởng là mình đang giải quyết những
vấn đề, hay đang lập những kế hoạch mới, nhưng thông thường thì tâm trí
chỉ đang chuyện trò với chính nó, mơ mộng và làm uổng phí thời giờ một
cách vô ích.
Chừng nào ý nghĩ còn tiếp tục phát sinh một cách như vậy, tâm thức sẽ còn
đông đặc trong những ý niệm cố định và làm tăng lên những phản ứng tự động
theo thói quen. Khi lời được nói ra, hình ảnh sẽ tức khắc được phóng chiếu
trong tâm trí, nhưng bên trong hình ảnh đó có khả năng là một kinh nghiệm
sâu hơn. Bằng cách trụ tâm vào trong khoảnh khắc hiện tại, chúng ta có thể
hòa nhập vào cõi hiện hữu linh động tức khoảng không gian ở bên trong ý
nghĩ.
Khi hình ảnh mà những ý niệm trong tâm trí giảm đi, ta sẽ khám phá ra một
tính chất hiện hữu không có hình dạng và không có đặc điểm nào, không có
vị trí hay quan niệm cố định để bảo vệ. Chỉ có tính an tĩnh và nhẹ, sự
bình lặng rất lành mạnh vốn là nguồn gốc của tất cả sinh lực và hoạt động
sáng tạo của thân tâm. Ký ức của quá khứ và dự định tương lai không còn
dành được sự chú ý của chúng ta nữa. Trong khoảnh khắc hiện tại này là ý
thức tự nhiên, vô chướng ngại.
Bằng việc thực hành tu tập, chúng ta có thể gây dựng ý thức này và tiếp
xúc với sự an tĩnh vốn nằm ở bên dưới và thâm nhập những ý nghĩ. Có nhiều
cách để làm việc này. Một trong những cách làm đạt hiệu qủa nhất là trút
bỏ khỏi tâm trí mọi ý niệm và hình ảnh gạn lọc và trong sáng. Nhưng khi có
hàng loạt vọng tưởng cùng phát khởi lên trong năm phút thì để dẹp yên tất
cả chúng phải mất thời gian trong nhiều năm.
Còn một cách khác mau hơn nhiều, mang lại kết quả nhanh chóng nếu làm đúng
cách. Chúng ta tập đi thẳng vào ý nghĩ rồi tập cho chúng mở rộng ra, cho
tới khi chính ý nghĩ được tập trung trong trạng thái thiền định. Thay vì
chống lại một ý nghĩ khi nó xuất hiện, hãy lùi lại một chút và buông lỏng,
để cho ý nghĩ đó muốn làm gì cũng được. Quán sát thật cẩn thận để tìm
những cảm giác vi tế bắt đầu xuất hiện, khi ý nghĩ đó gợi lên một phản
ứng, một sự phê phán hay đánh giá. Cố gắng nhận ra khuynh hướng của tâm
trí biến những cảm giác này thành những ý niệm thêm nữa, và những ý niệm
này làm kết tinh thêm ý nghĩ ban đầu, làm cho nó trở thành một trong những
thói quen.
Khi chúng ta thâm nhập những mô thức ý nghĩ, tính chất cố định của ý nghĩa
tan thành sự trong sáng và sự thỏa mãn sâu xa. Sự trong sáng này làm ý
thức hoàn toàn; không cần hỗ trợ hay hướng dẫn. Bên trong sự tròn đầy của
ý thức này, chúng ta không cố gắng làm một cái gì cả, thậm chí là cố gắng
thiền định. Không có gì còn lại để hướng dẫn. Chúng ta là trung tâm của ý
nghĩ, và trung tâm này là sự cân bằng đích thực không còn người, không còn
đối tác của chủ thể và đối tượng. Nhưng không phải là lạc vào trong trạng
thái trống không, không có ý nghĩa, chúng ta có sự tỉnh thức và nhạy cảm
đặc biệt. Bây giờ thiền định thật sự phát sinh ra định lực. Chúng ta ngồi
tại chỗ và tập trung những ý nghĩ của mình, hoàn chỉnh ở trong khoảnh khắc
hiện tại và không còn ý niệm của cố gắng hay mong đợi, nhưng có cảm giác.
Chính ý nghĩ trở thành thiền định và không còn là “Ý nghĩ” như chúng ta
vẫn thường cảm nhận nó, vì không còn gì để nắm giữ.
Một khi niệm khởi lên, có thể mang lại cho ta nhiều cảm giác thú vị, không
còn sự chấp thủ, và những cảm giác này cũng trở thành thiền pháp của mình.
Sau đó, chúng ta bắt đầu phát triển trở thành một tâm lớn hơn. Khởi ý nghĩ
hay không cũng không quan trọng, vì chúng không còn sức mạnh lôi cuốn và
nắm giữ ý thức của chúng ta nữa. Chúng ta có thể hòa nhập mỗi ý nghĩ một
cách thiện xảo. Chúng ta còn có thể đi vào những ý nghĩ này để phê phán
những ý nghĩ khác, và chấp nhận tâm phê phán này, trở thành một với nó.
Khi tâm trí rối loạn hay buồn chán, thì chúng ta nên nhớ rằng mặt tiêu cực
tối thì mặt tích cực càng sáng hơn, và chúng ta có thể vượt qua đường ranh
phân chia chúng một cách dễ dàng. Kể cả trong tình trạng tệ hại nhất, ánh
sáng giải thoát cũng có thể chiếu ở bên trong tâm thức một ý nghĩ. Chúng
ta có thể tìm thấy tâm giác ngộ trong bất cứ lúc nào.
Khi đưa vào ánh sáng trí huệ chúng ta có thể thấy được những khó khăn mà
mình phải đối diện chính là sự biểu lộ của những ý niệm của chúng ta. Đi
sâu vào những ý nghĩ, chúng ta sẽ thấy được cách tạo ra kinh nghiệm đời
sống như thế nào cho chính mình, chúng ta sẽ thấy bản thân mình là người
phán xét và quyết định thiên đường hay địa ngục, tốt hay xấu. Hoặc những
“vấn đề khó” ở đâu? Nó không có ở đâu bên ngoài tâm trí của chúng ta.
Khi có khả năng hiểu biết được như vậy thì không có cái gì có thể cản trở
được chúng ta. Bất cứ kinh nghiệm nào xuất hiện, chúng ta cũng sẽ quan sát
nó, mở rộng nó ra, và đến đun nóng nó. Nếu chúng ta trụ ở trung tâm của
kinh nghiệm thì đó là người hành thiền hợp nhất với những ý nghĩ và cảm
xúc, và mọi thứ sẽ chan hòa. Khi đó ý thức sẽ trở nên mạnh mẽ và được cột
trụ vào một điểm. Khi những ý nghĩ của cảm xúc khác được gom thêm vào bên
trong ý thức này, chúng ta sẽ trở nên hữu ích hơn. Trước kia chúng là
nguyên nhân của phiền não, thì ngay bây giờ chúng là nhân tố của cái tốt,
và là nguyên liệu có ích để thiết lập tâm lành mạnh và đức hạnh.
Vẻ đẹp trong ý nghĩ và cảm xúc là nguồn gốc của định lực, sự bảo hộ, và là
sức mạnh. Khả năng vô hạn của ý thức sâu xa tức trí huệ sẽ dẹp bỏ mọi ranh
giới do chính chúng ta tạo ra. Bên trong tâm thức sâu xa, mọi thứ đều hoàn
hảo, dầu bên ngoài đời sống vẫn có những lo toan thông thường, nhưng ở đây
tinh thần được coi là trạng thái an tĩnh.
SỰ NHẪN NHỤC
Lực nhẫn nhục tỏa ra một thái độ thân thiện và hữu ích từ tim của chúng
ta tới mọi phương diện của đời sống.
Giống như các món gia vị được nêm trong thức ăn, nhẫn nhục là chất liệu bí
mật làm cho cuộc đời thêm phong phú mau thành tựu. Sự nhẫn nhục có tính
cách buông lỏng và dễ dãi. Vì vậy, với nhẫn nhục chúng ta có thời giờ để
tìm hiểu giá trị của kinh nghiệm sống, tham dự sâu hơn vào tất cả những
hoạt động của mình. Với nhẫn nhục chúng ta đối diện tương lai và trong
hiện tại các giác quan của chúng ta được nuôi dưỡng thỏa mãn. Khi chướng
ngại xuất hiện, ta tự biết là mình sẽ vượt qua được chúng bằng sự nhẫn
nhục.
Không có nhẫn nhục thì đời sống giống như cầy ruộng không trâu, luống cày
tất nông cạn và cong queo, công việc nặng nhọc lại không có kết quả. Với
sự giúp đỡ mạnh mẽ và bền vững của nhẫn nhục, luống cày thẳng tắp và sâu,
chúng ta sẽ gặt hái những thành quả do nỗ lực của chính mình. Đời sống sẽ
an lành và mọi hoạt động của chúng ta đều có mục đích tốt. Ngày nay, chúng
ta không thấy hạnh nhẫn nhục có liên quan gì tới ý niệm sức mạnh và sự
đáng tin cậy. Nhẫn nhục còn được coi là thụ động, nhu nhược, hay kém thông
minh. Vì đối với chúng ta sự nhẫn nhục có vẻ chậm chạp và không phương
hướng nên chúng ta thường không nghĩ là nó không có giá trị, và chọn đường
lối hành động dễ dàng hơn hay nhanh hơn. Khoa học kỹ thuật phát triển đã
làm cho đời sống con người có nhịp độ phát triển nhanh hơn và làm cho
chúng ta nghĩ rằng mọi việc đều có thể thành tựu, mọi vấn đề đều có thể
được giải quyết, với chút nỗ lực hoặc không cần phải nỗ lực gì cả.
Khi hiểu sự nhẫn nhục, chúng ta cũng tựa giống như những đứa trẻ hư hỏng
cho rằng mình muốn gì được nấy. Nhưng khi gặp chướng ngại và những vấn đề
không dễ vượt qua hay không thể giải quyết mau chóng, chúng ta sẽ sững sờ
và dễ chịu thua. Khi gặp khó khăn chúng ta thường trốn tránh trong ảo
tưởng, thay vì thẳng thắn nhìn sâu vào mọi vấn đề với sự cương quyết để
thay đổi nó. Chẳng bao lâu, những vấn đề không được giải quyết sẽ giống
như bầy côn trùng quấy rối chúng ta tới mức bực bội.
Không nhẫn nhục, hay nóng nẩy, là tính thô kệch làm hại thân thể và tâm
trí. Khi nóng nẩy, hơi thở của chúng ta dồn dập khô khan, dẫn đến động tác
của chúng ta không chính xác, và ý nghĩa không hữu lý. Chúng ta thường
phạm sai lầm, và khi không đạt được mục tiêu sẽ nản chí. Khi không kiên
nhẫn như vậy, tiềm năng hành động một cách tích cực và thông minh của
chúng ta bị cản trở không thể phát triển, và chúng ta lại tự nghi ngờ bản
thân, vì thấy mình không có sự hội tụ nào của ngoại lực.
Sự thiếu nhẫn nhục làm cho chúng ta chịu thua khi đã đến gần đích, và khi
điều này lập lại nhiều lần, chúng ta tự phê bình nhiều hơn và cho rằng tất
cả những gì mình làm đều không thành công. Đây là hậu quả tệ hại nhất của
việc thiếu kiên nhẫn. Vì khi không còn hy vọng thì pháp tu thâm diệu nào
cũng không thể đưa chúng ta đi tới đâu. Chúng ta không còn nhận biết được
giá trị của mục đích tu tập, không còn tin vào giá trị của đạo quả.
Nhẫn nhục là pháp đối trị tốt nhất cho những khó khăn này. Khi nhẫn nhục,
chúng ta có thể chấp nhận hay hợp tác với kinh nghiệm đời sống, thay vì
tranh đấu chống lại nó. Như vậy chúng ta có thể cảm nhận được giá trị của
mọi kinh nghiệm sống, dù tốt hay xấu. Nhưng có điều trái ngược là khi nhận
thấy là cần phải biết nhẫn nhục thì chúng ta lại nóng nảy. Thay vì phát
tâm nhẫn nhục, chúng ta chống lại sự không nhẫn nhục của mình mỗi lần nó
xuất hiện. Khi thấy mình bồn chồn suy nghĩ, chúng ta lại cưỡng bức mình
phải bình tĩnh.
Sự nóng lòng lo nghĩ có thể là những vị thầy tốt nhất luyện tập cho chúng
ta tính nhẫn nhục. Hãy chú ý lắng nghe sự bồn chồn nóng nảy. vì nó có thể
là dấu hiệu cho thấy chúng ta cần phải buông lỏng những ước vọng và những
đòi hỏi đối với bản thân. Chúng ta nên biết rằng sự không kiên nhẫn phát
sinh như thế nào, quán sự co rút năng lực thân và tâm, ghi nhận sự không
nhẫn nhục gây ra ý niệm thất vọng như thế nào.
Thay vì đuổi theo sự nhẫn nhục, thì cứ hãy buông lỏng và để cho nó tới tự
nhiên với mình. Chúng ta hãy thả lỏng sự căng thẳng của thân thể, mở rộng
tâm trí ra để cho lực của cảm xúc trôi chảy, hãy để cho lực nhẫn nhục có
tính cách xoa dịu xuất hiện bên trong mình và chảy qua thân thể một cách
dễ dàng. Cách này chính là hành động nhẫn nhục.
Khi cảm thấy mình thiếu bình tĩnh hay không kiên nhẫn được, bạn nên tới
nơi thoáng mát, hay bách bộ ở một chỗ cao, có không khí trong lành. Khung
cảnh này làm cho chúng ta bình tĩnh. Một cách khác để chuyển hóa sự nóng
nảy, bồn chồn và cảm xúc là luyện tập với màu sắc. Chọn một màu nào mình
thích rồi thưởng thức những phẩm tính của nó. Rồi mang nó tới với ý thức
bên trong để nó tiếp xúc và điều trị sự không nhẫn nhục mà mình đang cảm
thấy. Chúng ta cũng có thể chú tâm vào những bông hoa, tranh ảnh, hay
những vật mỹ thuật khác, thưởng thức vẻ đẹp của chúng, rồi để cho chúng
chuyển hóa sự mất bình tĩnh thành lực nhẫn nhục êm dịu và đáng ưa.
Với pháp nhẫn nhục chúng ta có thể dùng những khó khăn một cách có lợi cho
mình. Nhẫn nhục là người bạn tốt nhất, đáng ưa, rộng mở và dễ dãi. Chúng
ta có thể u trầm, hay thay đổi, hoặc khó tính. Nhưng hạnh nhẫn nhục chấp
nhận những tính chất này và chăm sóc chúng ta ở mức sâu hơn. Lực nhẫn nhục
di chuyển một cách dễ dàng khắp thân thể, tỏ thái độ thân thiện và lợi ích
từ tim của chúng ta vào công việc, hay những mối liên hệ, và mọi phương
tiện của đời sống.
HÌNH ẢNH BẢN THÂN
Khi ta nhìn thẳng vào hình ảnh bản thân, nó sẽ tan biến, vì không có
thực.
Nếu quán sát vào đời sống hàng ngày của mình, ta sẽ thấy mình dùng nhiều
thời giờ để củng cố những ý niệm, để biết mình là ai và mình muốn thấy
được người khác coi mình ra sao. Chúng ta quan tâm tới hình ảnh của chính
mình. Ngắm những hình ảnh này chúng ta có thể nhận ra cách xử sự của mình,
mình ngồi ra sao, mình trông như thế nào, mình có ăn nói hoạt bát không?
Những hình ảnh bản thân này có nhiều ảnh hưởng đối với cuộc đời mình, vì
chúng cho ta biết mình là ai, dù những thông tin này không chính xác. Nếu
phải xa cách những hình ảnh này, chúng ta sẽ cảm thấy không chắc chắn về
con người của mình. Vì vậy chúng ta hãy duy trì những hình ảnh này cho tới
khi hành động của ta không còn tính chất tự nhiên nữa. Cả khi hoàn cảnh
yêu cầu một loạt phản ứng mới, chúng ta cũng có thể ngập ngừng hành động,
vì chúng ta đã có lối suy nghĩ và cảm xúc quen thuộc, do đó hành động theo
thói quen. Như vậy chúng ta thiếu tự do và ý thức về tự do cũng hạn hẹp.
Hình ảnh bản thân có tính chất khô cứng, chật hẹp, hạn chế sự phát triển
của chúng ta, không cho chúng ta thực hiện một cách thỏa mãn những ý
nguyện của mình.
Truyện nhi đồng Tây tạng nói về một con gấu thích săn bắt loài nhím ngủ
đông trong những cái hang đào dưới đất. Con gấu bắt được nhím, đập cho bất
tỉnh, cứ tưởng là nó đã chết, nên đặt qua một bên để rồi sẽ ăn thịt sau,
không ngờ con nhím tỉnh lại dong chạy mất. Không nhớ việc này, con gấu lại
tìm một con nhím khác, đập mạnh vào nó rồi đặt nó qua một bên. Con gấu lại
muốn có thêm nên nó tìm một con nhím thứ ba, trong lúc đó con nhím thứ nhì
tỉnh lại, chạy trốn. Sự việc cứ diễn ra như vậy cho tới khi con gấu thấy
mình chỉ có một con nhím nắm ở trong tay.
Giống như con gấu, chúng ta nuôi dưỡng cái ta của mình mà không bao giờ
hoàn toàn thỏa mãn. Dùng sức lực để cố gắng thực hiện những ước vọng,
chúng ta thấy mình không có sự hỗ trợ nào, xa rời chân tính của mình. Rốt
cuộc chúng ta không có gì khác hơn là mớ ký ức quá khứ cùng những mơ mộng
tương lai.
Thế nhưng có phải hình ảnh bản thân là nguyên nhân độc nhất làm cho ta
không thỏa mãn? Thực chất những vấn đề nào ít nhất gây ra một phần bất mãn
đó? Thí dụ như ta không vừa ý về nhà ở, việc làm không thích hay thiếu sắc
đẹp. Có thể chúng ta không hòa hợp với nhiều người. Chúng ta thường coi
những khó khăn của mình có nguyên nhân từ bên ngoài, nhưng nếu xét kỹ sẽ
thấy mình không hạnh phúc vì đã để cho cái ta chi phối đời sống. Khi biết
như vậy chúng ta sẽ làm một cái gì đó sửa đổi sự việc.
Làm sao để bớt quan tâm tới cái ngã, tập cách linh động và rộng mở với đời
sống? Trước hết, chúng ta cần nhận ra rằng, những hình ảnh do tâm trí
phóng chiếu là ảo tưởng, không có thật. Tại sao lại dễ bị chúng lôi cuốn?
Nhưng lúc đầu, chúng ta dễ dàng nghe theo những ý nghĩ và cảm xúc mà mình
đã quá quen thuộc, giống như một người bạn thân lâu năm, nay bỗng nhiên ta
biết là anh ta luôn lừa dối mình. Để được chắc chắn, chúng ta cần phải xét
lại những lời nói của người bạn này và tự quyết định cho bản thân mình.
Do cẩn thận xét lại cái ta, chúng ta sẽ biết giá trị thật của chúng. Để
làm việc này, hãy nhìn thẳng vào cái ta trong khi đang gặp một cảm xúc bối
rối. Khi cảm xúc khởi lên, hãy tăng cường chúng, để cho chúng phát triển
cho tới khi trở nên rất mạnh. Làm cho chúng sống động tới mức có thể trông
thấy và rờ vào chúng. Cảm giác chúng càng trọn vẹn càng tốt. Rồi dùng sinh
lực này để có ý thức tách rời mình ra khỏi hình ảnh tự thân, lùi lại, nhìn
thẳng vào tình trạng mà mình đã tạo ra. Chúng ta sẽ thấy gì?
Khi chúng ta nhìn thẳng vào hình ảnh đó, nó sẽ tan biến, vì nó không có
thật. Chúng ta có cảm giác về nó, nhưng khi không muốn duy trì hình ảnh
bản thân nữa thì lực trì thủ của nó tan biến.
Chúng ta cũng có thể buông lỏng sự chấp thủ vào một hình ảnh tự thân bằng
cách khéo thay đổi tâm trạng. Trước hết, đi vào bên trong tâm trạng không
hạnh phúc của mình, hi
