Tịnh Tư Ngữ
Pháp Sư Chứng Nghiêm
Thích Giải Hiền dịch
Sàigòn 2001 ; PL. 2545
---o0o---
PHẦN HAI
6. NÓI VỀ THỰC TẾ
.Có người hỏi : Làm sao phát tâm ?
Phát tâm thì phát ở nơi chân : đi cho ngay ngắn,
đứng cho vững vàng. Không phải là phát tâm nơi cửa miệng, chỉ
nói mà chẳng thực hành.
. Có vị thanh niên học Phật pháp tới tá túc nơi
tịng xá, thỉnh vấn rằng : Vì sao người đọc sách (học sinh) thường
hay cảm thất phiền muộn ?
Các bạn trí thức thì ai ai cũng nhiều chữ nghĩa. Khi
bạn không thể dung hợp lý và sự (sự hiểu biết với hiện thực
trước mắt) thì lòng sẽ sinh phiền muộn, đó gọi là hiểu biết
nhưng thiếu thực hành. Do đó mình nên bỏ việc buồn rầu, chuyện gì
cần làm thì làm ngay, việc gì phải bỏ thì bỏ liền. Vậy thì còn
giờ đâu mà ngồi lãng phí rầu rĩ chớ ?
. Có vị chuyên làm công tác xã hội cảm thán rằng
đời nay càng ngày càng tệ, lòng người chẳng như xưa nữa .
Chớ nên than phiền đời này bây giờ tệ hại ra sao,
hay lòng người bỉ thử xấu xa thế nào. Ngược lại mình nên vì nó
mà sinh ý tưởng mạnh dạn rằng: do xã hội tệ hại như vậy, nên
mới cần ta làm gì chứ. Ví dụ : do có người bệnh thì mới thấy
sự quan trọng của bác sĩ. Chính vì có chuyện tệ hại thì mới
khuyến khích mình xắn tay vào việc; nó cũng là duyên lành khiến ta
phục vụ chúng sinh, thực hiện lý tưởng của mình.
7.NÓI VỀ VIỆC LÀM
. Có đôi vợ chồng hỏi rằng khi làm việc
(buôn bán) nên có thái độ ra sao?
Phải thành tâm, phải ngay thẳng.
. Lại hỏi ; Trong khi công ty thường có chuyện đồn
đãi thị phi, phải làm sao ?
Chuyện thị phi khiến đến tai người trí tuệ thì chúng
ta sẽ ngừng lại. Nếu không có chuyện thị phi, rắc rối, thế giới
này chẳng còn là cõi phàm nữa.
. Đệ tử hỏi : Kẻ phàm phu thì thường hay mê muội
chính mình trong chuyện thị phi nhân ngã, vậy phải làm sao ?
Luật nhân quả chi phối kẻ phàm phu khiến họ xoay
chuyển trong vòng nghiệp báo đã tạo. Tuy đau khổ nhưng họ cứ chui
vào vòng thống khổ. Thánh nhân thì dùng tâm bình thường để
chuyển nghiệp. Hãy mau mau để nỗi đau khổ qua đi, vì nghiệp chướng
cũng theo tâm cảnh mà thay đổi.
. Người ta thường cho khổ cán (khả năng chịu khổ)
và năng cán (khả năng làm việc) là giống nhau.
Thật sự chúng có chỗ sai khác. Người năng cán tuy
tích cực làm việc, , nhưng không bỏ được thói đời. Do đó y có
thể chịu đựng lao nhọc nhưng không chịu được bị người oán
trách. Kẻ khổ cán thì không những biết tận lực phát huy khả
năng, nhưng đáng quý nhất là y biết chịu đựng lao nhọc và oán
trách.
. Có người thường vì gánh vác (trách nhiệm) nặng
nhọc nên sinh bực bội.
Không nên lo rằng gánh nặng quá lớn. Trải qua thử
thách mới thành công lớn. Chỉ cần chân đứng vững vàng thì khí
lực càng dùng càng dồi dào.
. Quan niệm về công việc và nghỉ ngơi phải ra sao ?
Ý nghĩa của nghỉ ngơi tức là thay đổi tư thái, là
một phương thức làm việc khác. Không phải rằng ngồi yên, toàn
thân bất động là nghỉ ngơi. Mình phải khéo lợi dụng cuộc đời
này, hoạt động hơn một tý để thành tựu công việc nhiều hơn
một chút.
. Có vị ủy viên từ ngoại quốc mới về nước tạm
trú tại tịnh xá Tĩnh Tư, theo chúng làm lao tác, bao bọc đèn cầy.
Bởi vì đèn cầy thì trơn tru, giấy dầu dán cũng trơn tuột; thêm
vào đó phải bao mấy cây đèn cầy vào một bó với nhau nên anh ta
không sao làm cho tròn trịa được. Sư thấy vậy nên mới làm thử
cho coi, chỉ thoáng chốc là bọc xong. Vị ủy viên mới hỏi nguyên lý
bọc đèn cầy là gì ?
Sư giải thích ; Làm việc gì cũng phải chú mục ngưng
thần vào việc ấy. Tay chỉ tùy theo ý niệm dắt dẫn mà chuyển
động. Bạn cần phải tế nhị, chuyên nhất, thứ lớp mà làm. Không
cần phải quá tham lam. Trước hết, dùng giấy dầu bọc kỹ một cây
đèn sáp trước; Xong từ từ lăn giấy tới để bọc hết mấy cái
kia. Bởi vì mỗi cây đèn thì lớn nhỏ bằng nhau nên bạn có thể
(lăn đèn sáp vấn giấy vào), để tuần tự hoàn thành. Làm việc,
tu hành đều cùng nguyên tắc.
. Các đệ tử ở tịnh xá Tĩnh Tư trong lúc làm việc,
phát hiện rằng hộp hồ (glue) đã dùng hết, nên có vị mới tới
văn phòng hội Từ Tế để mượn hộp hồ (đã sử dụng qua rồi).
Khi sư cô đi ngang qua, nghe được chuyện này thì mới
nói: Kinh phí của hội Từ Tế, một đồng, một cắt đều là sự
đóng góp quý báu của hàng ngàn người hội viên. Tài chánh đó
dùng vào việc giúp đời, cứu kẻ nghèo cùng, không thể dùng sai
lầm dù chỉ cắt bạc. Nếu kẹt quá thì phải mượn đồ dùng, thí
dụ như mượn hộp hồ, bạn phải mượn nguyên hộp, sau đó phải mau
mau trả lại nguyên hộp. Việc gì cũng phải rõ ràng thì ta mới ăn
nói được với các hội viên. Làm việc, không thể việc nhỏ mà
ta xem thường. Phải rõ ràng tinh tế từ việc một.
8. NÓI VỀ BỒN PHẬN
. Có vị giáo sư đại học, nhìn thấy sự nghiệp
trước mắt ngày càng biến chất, tệ hại thì thương cảm vô cùng.
Từ xã hội chuyên về lễ giáo truyền thống hồi xưa
tới xã hội thiên về ích kỷ trục lợi ngày nay, ý nghĩa chân
chính trong quan hệ giữa thầy và trò thì không ngoài lòng chân
thành và sự tận tâm làm tròn bổn phận. Đời nay, quan hệ giữa
thầy và trò đã biến chất : những việc chẳng trọng yếu thì quá
nhiều, trong lúc những bổn phận cần thiết thì quá ít.
. Nghĩa vụ và bổn phận khác nhau ra sao ?
Khi người ta cảm thấy đây là nghĩa vụ của mình thì
lúc làm, họ không cần tính toán rằng mình có được lợi ích gì
không. Khi làm bổn phận của mình, chẳng ai tính toán lợi lộc gì
cả. Nghĩa vụ là việc ta tình nguyện. Bổn phận là ta nhất định phải
làm. Nghĩa vụ là việc có liên hệ tới người khác, được quy
định bởi hình thức (như tổ chức , hội đoàn). Còn bổn phận thì
tự nhiên, với nội dung thiết thực (như học hành, làm việc trong
nhà). Trong mỗi trường hợp, cảm giác vui thích của mỗi người lại
khác nhau.
. Có một sinh viên đang ở viện nghiên cứu hỏi ràng
: thủ đoạn và mục đích, cái nào quan trọng hơn ?
Chuyện gì cũng phải có quá trình hay trình tự
(process), không thể dùng thủ đoạn (như đi tắt, đi ngõ sau). Cần có
mục tiêu mà không cần mục đích. Quá trình là bổn phận và rất
tự nhiên (chuyện gì cũng phải tuần tự phát triển). Thủ đoạn thì
cơ xảo và quyền biến (vì ích kỷ, không nghĩ tới kẻ khác ). Mục
đích thì có được có mất. Còn mục tiêu chính là phương hướng.
9. NÓI VỀ TRÁCH NHIỆM
. Có vị hội viên hỏi rằng : Nhiều vị thanh niên bây
giờ thấy xã hội bất công bất nghĩa thì sinh lòng bất bình, muốn ra
tay chính nghĩa : Tư tưởng như vậy, hành động như vậy có thỏa
đáng chăng ?
Họ nên có một chút trí tuệ tĩnh quán (im lặng quan
sát). Dẹp bất bình, giương chính nghĩa :việc này chỉ làm thêm phức
tạp, thêm hỗn loạn. Nhiều chuyện bất công bất nghĩa không không
phải nhìn ra đơn giản như vậy đâu. Không nên quá gấp rút, nhất
thời xung đột rồi hét hò, làm này nọ, kết quả là nhiều khi còn
đào sâu thêm sự bất công bất nghĩa. Hãy cố gắng tự tỉnh ngộ.
Nên suy nghĩ mình đã làm gì, và có khả năng làm gì ? Mỗi người
cần làm tròn bổn phận phải làm. Hãy có tinh thần trách nhiệm và
lòng chính nghĩa. Nếu ai cũng làm được vậy thì xã hội sẽ trở
nên công bình hơn.
. Tinh thần trách nhiệm và lòng chính nghĩa khác nhau ra
sao ?
Tinh thần trách nhiệm là yêu cầu đối với chính
mình. Lòng chính nghĩa (ở đây có nghĩa là lòng khẳng khái, bất
bình khi thấy việc bất công) là một yêu cầu đối với kẻ khác.
Tinh thần trách nhiệm là một thứ lý tánh nội tại; là sự phụng
hiến thân mình, xuất phát từ lương tri lương năng của ta. Lòng cảm
tánh là chiếu rọi ở bên ngoài; nó là trực giác phán quyết thị
phi đúng sai trong xung đột giữa chân lý và dục vọng.
. Lúc kẻ phàm gặp phải chuyện rắc rối, nghịch ý thì
bực bội, nổi nóng, phải làm sao ?
Phải tự chủ, cấp thời phản tỉnh. Nổi giận là tự
thất trách, tự mình làm tiêu hoa tinh thần và thể lực mà thôi.
Nóng giận là sức mạnh phá hoại nội tại, nhiễu loạn tâm tánh,
làm mất trí tuệ để giải quyết vấn đề. Đời mình phải làm sao
đạt tới cảnh giới định. Một khi phải đối diện với hiện trạng
trước mắt, chớ để nó ảnh hưởng đến sự yên tĩnh của cõi
lòng.
10. NÓI VỀ CÂU THÔNG
. Giao thông hiện tại ở Đài Loan thật hỗn loạn, cội
nguồn của nó xuất phát từ đâu ?
Nếu lòng người ai ai cũng câu thông với nhau dễ
dàng thì trên đường lộ, giao thông sẽ tự thông suốt. Đáng tiếc
là trên dưới trong ngoài, mỗi ngày đâu đâu cũng toàn chuyện
tôi tranh, anh giành. Mọi người đâu rảnh rang lắng lòng, im lặng
câu thông với nhau ? đường lộ lại lồi lõm ổ gà, thường
thường trở ngại giao thông, lại không có kế sách hoàn thiện và
lâu dài (bảo trì và kế hoạch hoá đường xá) . Do đó giao thông
mới sinh rắc rối : giao mà chẳng thông .
. Thế nào là câu thông (communicate) ? Làm sao câu
thông với kẻ khác ? Những kẻ bất đồng bối cảnh sinh hoạt, thói
quen khác nhau, tri thức trình độ sai khác, có thể câu thông chăng ?
Thực tế rằng : Những ai có quan niệm phương hướng,
và thói quen tương tự thì dễ dàng nói chuyện với nhau hơn. Nhưng
khởi điểm thì tùy theo mỗi người. Trước hết mình phải lắng
lòng lắng nghe. Phải vất bỏ những thành kiến của mình, để lòng
trống rỗng tiếp nhận ý kiến, trí huệ của kẻ khác, thì đó mới
đúng là câu thông. Do đó câu thông không phải do mình yêu cầu
người khác làm, mà mình phải tự làm, tự tìm cách để câu
thông với người ta. Bắt người ta nhượng bộ lùi bước, còn
mình thì tiến bước; xấn tới : đó không phải là câu thông, mà
là thuyết phục.
|
Mục lục Tịnh Tư Ngữ |
--- o0o ---
| Mục lục Tác giả |
Vi tính : Diệu Thanh -
Diệu Phương
Cập nhật ngày: 01-12-2001
