Tịnh Tư Ngữ
Pháp Sư Chứng Nghiêm
Thích Giải Hiền dịch
Sàigòn 2001 ; PL. 2545
---o0o---
PHẦN HAI
A.ĐỐI CẢNH
TRẢ LỜI
1.NÓI VỀ THIỆN MỸ
. Thiện là gì ?
Thiện là trí tuệ. Trí là phân biệt trí, năng lực
hiểu biết phân biệt. Tuệ là bình đẳng tuệ, sự hiểu biết chẳng
bị chi phối bởi cái tôi và tình cảm. Có trí tuệ thì có thiện và
mỹ. Lại nữa : thiện không thể biểu hiện bằng oai quyền, không thể
mượn danh nghĩa là vì lòng tốt, rồi ép người ta theo mình .
. Từ bi và thiện quan hệ ra sao ?
Có lòng từ bi mà không có trí tuệ thì đôi lúc
sinh phiền phức. Ví dụ gần đây trong xã hội thường có chuyện
những người có lòng tốt bị lừa đảo. Như thế, từ bi không
những chẳng đạt tới cái thiện lý tưởng mà ngược lại giúp
cho kẻ lừa đảo tạo tội. Mình phải dùnh trí tuệ để phát huy lòng
từ bi, thì mới có cái thiện chân chính.
. Thế nào là đẹp nhất ? Thế nào là vui nhất ?
Yên tĩnh là đẹp nhất. An định thì vui nhất. Tập
thiền, tu tâm, dưỡng tánh là tốt đẹp nhất mà cũng an vui nhất.
Đây cũng là cảnh giới cao thượng nhất.
. Trên đời phải chăng thật có chuyện hoàn mỹ viên
mãn sao ? Viên mãn có thể truy cầu chăng ?
Có đầu ắt có đuôi, có sinh ắt có diệt. Việc truy
cầu vật chất và danh lợi chẳng những vừa cực khổ, vừa mất
công, lại còn chẳng bao giờ ngừng, cũng không có gì bảo đảm.
Chỉ nhìn vào đây cũng biết trên đời không có chuyện gì viên
mãn. Song, mình có thể truy cầu sự viên mãn của nhân tánh. Đây
là sự truy cầu trên quan niệm giá trị. Bởi vì nhân tánh, đạo
đức thì ta có thể tu sửa nâng cao. Quay tìm nơi tự tánh, bằng
cách tu dưỡng và nỗ lực, ta sẽ nhìn thấy cảnh giới thiện mỹ.
Mình có thể tìm tới một phần giá trị viên mãn, đạt tới một
thái độ hoàn mỹ về nhân sinh.
. Người như thế nào thì đẹp nhất ? Áo quần nào
đẹp nhất ?
Khuôn mặt đẹp nhất luôn tươi cười. Mỉm cười là
ngôn ngữ chung của thế giới, là biểu hiện của tình thương. Áo
đẹp nhất là áo nhẫn nhục nhu hòa.
2 NÓI VỀ ĐỨC
HẠNH
.Đức là gì ?
Đức là thực hành, là có chí hướng vào đạo.
Có đức trong tâm rồi biểu hiện ra bên ngoài thì gọi là đức
tướng. Giống như tướng đi cử chỉ,…có thể biểu hiện đức
tướng của một người. Do đó đức là một thứ giáo dục cá
nhân, do nội tâm thấu hiểu chân lý rồi biểu hiện ra ngoài bằng
hành vi và quy củ.
.Một cô trẻ tuổi hỏi : Mặc quần áo ra sao mới phải
?
Tự nhiên là tốt nhất. Áo quần mặc để bảo vệ
thân thể, mà cũng biểu hiện khí chất của một người. Mình thân
phận ra sao, tuổi tác thế nào, trong hoàn cảnh gì, phải tùy nghi mà
mặc mới tự nhiên. Lại nữa : Y phục cần phải thích hợp với
người mặc thì mới đẹp; quá lộ liễu thiếu tự nhiên thì chẳng
còn đẹp nữa.
. Người phụ trách trong hội ở một đại học nọ
tới hỏi rằng : Thế nào là tạo khẩu nghiệp ?
Khi những điều ta nói, câu nào cũng chân thật,
chuyện gì kể ra, câu nào ta cũng chịu trách nhiệm, thì đó là chính
ngữ. Ngược lại như vậy thì tức là tạo khẩu nghiệp. Mở miệng
nói năng, không đâu chẳng là nghiệp. Muốn đừng tạo nghiệp, ta
cần dùng trí tuệ vô lậu thâu nhiếp lời nói. Nói đùa, nói
giỡn hay trào phúng kẻ khác, cũng tạo ra nhân quả chẳng tốt đẹp
gì. Lại nữa : Hòa và kính là việc tu hành tối trọng yếu. Do đó
chớ để thân ta biểu hiện trái ngược với (tính tốt đẹp trong
)cuộc sống sinh hoạt. Cộc cằn, thô lỗ nói láo, nói thêu dệt nói
hai lưỡi với kẻ khác là tạo nghiệp với lời lẽ, hay chính là
tạo khẩu nghiệp vậy.
.Vì sao người ta đối với kẻ thân thuộc lắm khi
thiếu lễ độ, thiếu chu đáo so với kẻ xa lạ ?
Nhiều khi đối với kẻ xa lạ thì ai cũng ra vẻ khách
sáo tiếp đãi, đầy đủ lễ tiết khách chủ, vui vẻ thân thiện.
Nhưng đến khi biết nhau lâu rồi, vì quá quen thuộc nên không cần
khách sáo, lễ mạo nữa. Do vậy có người nói : hận thù do tình
ái mà ra. Lúc ban sơ ai cũng khách khí, kính trọng, thương mến nhau;
đến lúc quen thuộc quá rồi thì mọi lễ tiết từ từ mất đi. Lúc
ấy (nếu có xích mích, mất lòng) thì sẽ sinh khởi lòng oán hận
ngay. Vì thế mình cần giữ thái độ lễ mạo khách khí thuở ban sơ,
thủy chung không giảm bớt; đó mới là cách đối nhân xử thế.
. Nhiều người về thăm cố hương ở Trung Quốc,
chứng kiến dân ở đó nghèo nàn, lạc hậu thì sinh lòng phân biệt
khinh khi. Trong lời nói, cử chỉ họ biểu lộ thái độ kiêu ngạo.
Chúng ta về thăm nhà ở Trung Quốc thì tâm nên cung
kính kiền thành, với quan điểm bình đẳng và đạo đức. Không nên
làm họ đau lòng, không làm họ chướng mắt. Cuộc sống nghèo nàn
ấy, há chẳng phải chúng ta đã từng trải qua, chẳng lẽ các bạn
đã quên rồi sao ? không kềm chế, tự mình khoe khoang, thì không
những làm đau lòng đồng bào ta mà còn tổn hại luôn chính mình.
3.NÓI VỀ SINH MẠNG
. Một học giả trẻ tuổi hỏi : Nhà Phật nói hữu
lậu là khổ. Sinh mạng mình sinh ra lớn lên, tự nhiên sẽ phải chết
đi. Phải chăng bản chất cuộc sống dính liền với sự đau khổ ?
Sống và chết vốn gắn bó nhau. Chết : kẻ đau khổ
nhất chẳng phải là bản thân người chết, vì xác chết chẳng biết
đau đớn gì. Đau khổ nhất chính là người còn sống : nghĩ đến
cái chết thì tinh thần họ đau khổ bởi áp lực của tâm lý. Chẳng
phải chỉ có nhục thể mới chết. Lại còn có ái biệt ly khổ :
người mà ta thương yêu, chẳng muốn rời tay nhưng không thể không
rời; đó thật là điều thống khổ dày vò nhất trên mặt tinh
thần. Mình có ngày sinh ra thì cũng có ngày chết đi. Những khổ mà
ta thường nói chính là xảy ra giữa khoảng thời gian sinh ra và chết
đi này. Đời người đầy những chuyện thị phi đúng sai ; chuyện
đúng thì tựa như sai, việc quấy thì tựa như đúng. Tuy biết chuyện
gì cũng vô thường, nhưng ta khó tránh bị chuyện thị phi, nhân ngã
trước mắt lôi kéo rồi sinh phiền não. Cần biết rằng mình sinh ra
làm người, đời sống này thật đáng quý vô cùng. Mình nên bắt
chước em bé Lâm Truyền Khâm :Khi có người hỏi rằng hai cái chân
em bị cưa cụt rồi, em nghĩ thế nào ? Em nói :Tôi so với những
người xương sống bị tổn hại còn đỡ hơn nhiều lắm ! Bạn nói em
ấy khổ sở ? em chẳng khổ đâu.
.Có vị hội viên hỏi : Chúng tôi phải nhìn thế giới
này sao cho đúng ?
Lấy một thí dụ để đáp : khi người ta xem một đóa
hoa, một ngọn cỏ, họ xem chúng ta như hoa vẽ (hình vẽ trên trang giấy
trắng). Nếu nhìn cho đúng thì phải xem hoa cỏ ấy đang ở trên tấm
kính trong suốt. Hai cái nhìn ấy có gì khác biệt ? Hoa trên giấy thì
chỉ là hình vẽ, nhìn nó ta chẳng thấy được nhân duyên của nó,
bởi vì nó đơn độc, bị tách rời với sự sống động, chẳng có
sinh mạng, chỉ để nhìn mà thôi. Khi nhìn đóa hoa trên tấm kính trong
suốt, thì bối cảnh thiên nhiên, thiên địa vạn vật hỗ tương hiển
lộ, hoa cỏ tự nhiên sống động vô cùng. Khi ấy bạn sẽ không
thấy hoa cỏ chỉ đơn độc là hoa cỏ mà thôi.
. Có thanh niên hỏi : Con đường đời, ta nên chọn
đường bình phàm êm dịu hay chọn đường mạo hiểm sôi nổi ?
Nên chọn đường bình phàm. Mạo hiểm là điều bất
đắc dĩ, không phải vì bạn có tâm mạo hiểm rồi chọn đường mạo
hiểm. Lại nữa : Cuộc sống của ta thật quá nhỏ so với vũ trụ bao
la. So sánh như vậy, thì việc gì mới đúng thật là vĩ đại cao siêu
? Sao mới gọi là sôi nổi ? Chi bằng cứ bình dị thật thà mà làm
người, làm việc.
4.NÓI VỀ LÒNG KHOAN DUNG, NHU HÒA
.Có người nói : Lý trực khí tráng (chỉ một người
tính thẳng thắn, nghĩ sao nói vậy).
Nên lý trực khí hòa(tính thẳng thắn nhưng phải giữ
lời lẽ ôn hòa).
. Có người lại nói : khi mình đúng lý thì đừng
nhường ai cả.
Vì mình đúng lý nên mới nhường người.
. Nếu cứ lý trực khí tráng thì có vấn đề gì
chớ ?
Nếu cho rằng mình đúng lý, rồi chuyện gì cũng tranh
thắng thì thật quá can cường. Khi quá can cường, bạn sẽ phá vỡ
tính hòa khí với kẻ khác. Khi bạn đúng lý mà chẳng nhường ai,
thì bạn sẽ tạo thành cuộc diện tranh chấp tới cùng. Nếu do chấp
trước vào ý kiến của mình, bạn khiến người khác tạo ác
nghiệp, thì đó là điều sai lầm. Mình phải nghĩ đến lợi ích của
kẻ khác, lúc hành đạo nên làm chúng sinh vun bồi thiện nghiệp. Do
đó mới cần : lý trực khí hòa, hễ càng có lý thì bạn phải
càng phải hòa nhã.
. Lại hỏi : Lý trực khí hòa là thế nào ?
Con người ai cũng cần tình thương; quá nghiêm khắc,
bạn sẽ mất đi tình thương. Khi bạn đúng lý, bạn phải giữ khí
độ ôn hòa thì mới bao nạp được tình thương, sáng tỏ thêm chân
lý. Do đó làm người, mình cần bên trong đúng đắn, bên ngoài
hòa nhã.
. Có vị đệ tử hỏi : Làm sao viên dung việc làm
người và làm việc ?
Viên nghĩa là đầy đặn vẹn toàn ; Khi đối đãi xử
thế với người, mình phải làm cho trọn vẹn hết lòng. Không nên
sắc bén, bởi vì quá sắc bén thì sẽ tổn thương kẻ khác, có thể
đâm xóc vào tim người ta.
. Có cô phát biểu rằng : Hàng ngày làm việc tôi
thường cảm thấy rất đau lòng.
Hãy cởi mở cõi lòng ! Nếu cửa lòng khai mở thì
ai cũng có thể ra vào, chẳng hề chướng ngại. Nếu cửa quá hẹp,
người ta ra vào chắc chắn sẽ đụng va vào cửa.
. Có những người thường nói rằng : Sư cô ! Khi
tôi sắp nổi giận, nhớ lại lời cô dạy về lòng hoan hỷ, tôi
liền đè lòng nóng nảy xuống, nhưng thật khó mà nhẫn quá.
Sư nói : Bởi vì bác còn muốn đè nó xuống nên
mới cảm thấy khó chịu. Nếu bác mở rộng cõi lòng, dung nạp mọi
thứ thì tự nhiên tâm sẽ mát mẻ vui vẻ. Chẳng cần đè nén cho
khổ sở ! Đây, bác cần phải từng bước tu dưỡng, giống như
nước chảy đá mòn vậy : Tính nóng nảy, lòng cố chấp cứng như
đá sẽ bị lòng nhu hòa tùy thuận tốt lành cảm hóa.
. Có vị hội viên hỏi : Mỗi lần chúng tôi đi thăm
những nhà nghèo, cấp nạn, chúng tôi thấy họ chẳng được giúp
đỡ gì cả, không biết phải làm sao an ủi họ ?
Trước hết bạn nên dùng thái độ nhu hòa, lời lẽ
hiền từ thương mến, để làm giải tỏa lòng khủng hoảng lo sợ
của họ. Sau đó bạn từ từ xây dựng đức tin tôn giáo để tinh
thần họ có nơi nương tựa đặng đối phó với khốn khổ trước
mắt. Công việc của chúng ta nào phải giúp đỡ họ về mặt vật
chất thiết thực mà thôi; giải cứu họ trên mặt tinh thần mới
quan trọng. Cứu người tuy khẩn cấp nhưng cứu tâm còn gấp rút
hơn.
.Sao gọi là vẻ nhu hòa khiêm nhường nơi khuôn mặt
của Bồ tát ?
Đối với những chúng sinh bần cùng khốn khổ, mình
phải có lời nói, ngữ khí nhu hòa, mềm dịu, thái độ khiêm tốn,
thân thiết. Người nghèo khổ chẳng phải chỉ cần vật chất mà
thôi, Họ cần tình thương nữa đó. Biểu hiện của tình thương là
ở nơi nét mặt, cử chỉ thái độ. Do đó mình đừng tỏ vẻ ngạo
mạn. Phải ôn hòa thân thiết với họ.
. Có người đệ tử hỏi ; Khoan dung tha thứ cho kẻ
khác là sao ?
Toàn thiên hạ chẳng ai không phải là người để ta
thương, người mà ta tín nhiệm, người để ta tha thứ. Nếu có cái
nhìn như trên thì tâm mình sẽ lành mạnh, phát triển đàng hoàng.
Tự nhiên mình sẽ có lòng khoan dung tha thứ, biết thương người,
tín nhiệm kẻ khác.
5.NÓI VỀ SỰ THIẾU SÓT
. Có một vị hội viên khi rót trà bưng ra cho Sư, thấy
chén trà bị mẻ một miếng, nên nói rằng : Thầy, con thật xin lỗi,
cái chén bị mẻ một miếng.
Ngoại trừ chỗ mẻ nhỏ xíu ấy, cả chén đều lành
lặn. Cũng vậy, mỗi người chúng ta ai cũng có chút khuyết điểm.
Nếu mình đừng để ý tới khuyết điểm thì người ta ai ai cũng
tốt cả.
. Làm sao đối xử với kẻ phạm lỗi ?
Nên bắt chước như Phật đối xử với chúng sinh có
tội ác : Ngài tha thứ họ, thương xót họ, giúp đỡ họ. Bản tánh
người ta ai cũng có nhân lành, gốc tốt. Kẻ phạm tội ác còn đau
khổ hơn kẻ bị họ xúc phạm nhiều lắm.
. Kẻ làm ác phải chăng đều đau khổ ?
Kẻ làm ác là tù nhân trong địa ngục của chính mình.
Nếu họ chẳng thừa nhận sự đau khổ của họ thì họ ở vào một
trong hai tình huống : Một, là họ mạnh miệng nói cứng, nhưng nội
tâm thì khủng hoảng lo sợ; kỳ thật lòng họ rất yếu đuối, họ
không dám đối diện với nỗi đau khổ của chính mình. Hai, có thể
họ là người bệnh thần kinh, tâm trí không bình thường; những
người như vậy thì bệnh phải nặng lắm. Do đó họ càng cần được
yêu thương, và cần được trị liệu.
. Những kẻ chưa sửa thói hư tật xấu cũ, lại cứ
thường phạm lỗi hoài, mình nên tha thứ cho họ chăng ?
Tật xấu là quá trình tích lũy thói quen xấu mà ta
chẳng ý thức. Nó khác với việc mưu mô phạm tội. Đối với họ,
mình càng nên có lòng thương yêu và nhẫn nại hơn để dạy dỗ,
hướng dẫn họ. Có một câu chuyện như sau ; Có một chú đồ đệ
nhỏ tuổi, tuy nhất tâm hướng Phật nhưng chẳng sao sửa được thói
quen ăn cắp vặt. Hơn nữa, đó đã trở thành thói quen rồi. Mỗi
lần Thầy đều tha thứ cho chú. Một lần trong tình huống bức thiết,
chú lại phạm giới. Đại chúng ai cũng bực bội nên mới trình
lên vị sư phụ, rằng phải đuổi chú ta đi. Nếu không đuổi chú ấy,
mọi người sẽ bỏ đi vì họ xấu hổ có chú ấy trong hàng ngũ
đại chúng. Sư phụ dạy rằng : Bởi vì các con, người nào cũng
chú ý tới việc tu hành đạo đức, nên tới chỗ nào các con
cũng được hoan nghênh tiếp đón. Chỉ có chú nhỏ này, bởi có
tật xấu nên chú đi đâu cũng chẳng có ai hoan nghênh. Bởi vậy
làm sao tôi có thể giữ các con lại, nhưng bỏ rơi chú ta ? Đại
chúng nghe vậy ai cũng cảm động. Chú đệ tử kia cũng hổ thẹn vô
cùng, cảm kích đến rơi lệ. Từ đó chú ta quyết tâm sửa đổi,
cuối cùng trở thành người tốt.
. Trên đời ai là kẻ sung sướng nhất ?
Ai có thể tha thứ cho kẻ khác thì người ấy là kẻ
sung sướng nhất. Ngay lúc bạn khởi lòng tha thứ, thì phiền muộn
trong lòng cũng lập tức tiêu tan.
|
Mục lục Tịnh Tư Ngữ |
--- o0o ---
| Mục lục Tác giả |
Vi tính : Diệu Thanh -
Diệu Phương
Cập nhật ngày: 01-12-2001
