Câu chuyện Phật Pháp :
Vài Ý
Nghĩ Nhỏ Về Đức DŨNG của Người Phật Tử
Tâm Minh
Thân kính tặng ACE Áo Lam
Chúng ta thường nghe nói về ‘Cái Dũng
của nguời quân tử’ ‘Cái Dũng của phàm phu’, ‘Cái
Dũng của Thánh nhân’ v..v... nhưng chúng ta chưa thực sự thực
tập hạnh này với tư cách là một Phật tử. Nhân mùa Vía Xuất Gia
năm nay, nghĩ đến cái Dũng của đức Phật, đúng hơn là của thái
tử Tất Đạt Đa, trong đêm Ngài cương quyết rời bỏ cung vàng
điện ngọc vợ đẹp con xinh và ngôi báu đang chờ mình để vượt
thành Ca Tỳ La Vệ đi về một nơi vô định, tìm con đường giải
thoát cho chúng sinh. Làm thế nào để có được lòng hy sinh cao độ
và ý chí sắt đá ấy? Chúng ta hãy đi vào bài học này, cùng nhau
chiêm nghiệm và thực hành đức Dũng của người Phật tử .
Ù nghĩa thâm thúy của các từ ngữ Phật học luôn
nằm trong phần thực hành, áp dụng vào cuộc sống trước mặt. Do
vậy, ở đây, chúng ta xin được nhẹ phần định nghĩa danh từ mà
chỉ đi sâu vào ý nghĩa thực hành .
Trước hết, cái Dũng của người Phật tử chỉ có
thể được nuôi dưỡng bằng Chánh Niệm , mất chánh niệm, ta không
thể thực hành một cách hữu hiệu bất cứ một đức tính nào. Vì
vậy ,chúng ta phải thường xuyên tưới tẩm tâm mình bằng những
hạt giống của chánh niệm tỉnh thức , nói nôm na là ở bất cứ
thời điểm và hoàn cảnh nào, ta luôn luôn ý thức được ta đang
làm gì; đừng bao giờ say sưa , không chỉ say rượu, say tình v..v.. mà
say nói, say giảng, say ‘ suy nghĩ bao la vũ trụ’ nữa; vì mọi
thứ say đều là nguyên nhân của thất niệm .
Tiếp theo, muốn nuôi dưỡng và phát triễn chánh
niệm, ta cần phải KIÊN NH"N. Kiên nhẫn, là không nôn nóng, bất
an, bồn chồn, nóng nảy v..v..Kiên nhẫn giúp ta nhìn rất rõ nguyên
lý Duyên Khởi của đạo Phật: Cái này có mặt vì cái kia có mặt,
Cái này sinh vì cái kia sinh, Cái này diệt vì cái kia diệt v..v... Nói
nôm na, bât cứ cái gì cũng có nguyên nhân của nó. Người Phật
tử không nóng giận khi nghe một người nào đó nói xấu mình, nói
xấu tổ chức mình hay đơn vị mình, mà phải bình tâm suy xét, để
tìm ra những nguyên nhân gần xa. Nhờ sự chiêm nghiệm bình tỉnh
này, ta có thể tìm ra được nguyên nhân sâu xa của sự việc cũng
như phương pháp đối trị và còn có thể rút ra những bài học rất
hay nữa. Ta có dịp thực tập đức kiên nhẫn để nhìn sâu vào
chính mình, soi rọi lại bản thân mình , đoàn thể mình tổ chức mình
v..v... Gương sáng của hạnh này trong thời đại chúng ta là đức
Đạt Lai Lạt Ma : Chúng ta đều biết rằng đất nước Tây Tạng bị
Trung Hoa xâm chiếm tàn bạo và ác độc như thế nào nhưng tại sao
đức Đạt Lai Lạt Ma không thù ghét người Trung Hoa? Khi lên lãnh
giải thưởng Nobel về Hòa Bình Thế Giới, trả lời câu hỏi này,
Ngài nói : Người Trung Hoa đã cướp đi hết những gì chúng tôi
có, không lẽ tôi lại để cho họ lấy luôn sự an lạc của mình hay
sao ? Rõ ràng đức kiên nhẫn đem lại cho ta sự an lạc nội tâm và
một lòng khoan dung vô hạn vậy. Chúng ta đã tu hạnh này chưa? - Thưa
chưa! Chỉ nghe ai nói động tới mình một chút là ‘nổi ‘ tam
bành lục tặc ’ lên ngay. Còn khi nghe ai khen anh A. chị B. mà không
có tên mình thì động lòng tự ái, đố kỵ lên liền; có dịp là
đánh phá, dèm pha, bôi nhọ, nói xấu v..v. như chưa hề biết đến
lục hòa, tứ nhiếp, hòa thuận tin yêu v..v... mặc dù hằng tháng
vẫn đi thọ Bát Quan trai đều đều, nghe quý thầy giảng không thiếu
bài nào hết! Chúng ta hãy thực tập đức tính này trong thiền tập:
dừng lại mọi hoạt động, ngồi xuống, theo dõi hơi thở, quan sát
sự bất an, giận dỗi mỗi khi chúng khởi lên, nhìn sâu vào chúng,
lắng nghe chúng thật cẩn trọng. Việc này không đòi hỏi nhiều
thời gian mà kết quả lợi lạc vô cùng; nó giúp ta ra khỏi bối
rối, căng thẳng hay phiền não một cách mau chóng.
Một yếu tố nữa của đức Dũng là SỰ BUÔNG BỎ.
Buông bỏ không chỉ có nghĩa là đừng nắm giữ trong đôi bàn tay
mình, mà còn là đừng nắm giữ trong tâm ý mình nữa vì sự nắm
giữ là đầu mối của thành kiến, kỳ thị, cố chấp v..v.. đưa đến
ưa thích -ghét bỏ, của tâm phân biệt làm cho chúng ta luôn bị dính
măc, tự giam hãm mình trong những tư tưởng hẹp hòi, quan điểm cục
bộ, ước mơ và hy vọng thì thấp lè tè vì bị hạn chế bởi sợ
hãi và bất an, ích kỷ và hẹp hòi; bởi vì bất cứ sự bám víu
nào cũng có gốc rễ từ sự trì trệ, ngăn cản mọi sự tiến
hóa. BUÔNG BỎ là chấp nhận sự có mặt của vạn pháp NHƯ - CHÚNG
- LÀ ( As - It - is) , không hoan hô, không đả đảo, không nhìn chúng
dưới lăng kính của thị phi, ưa ghét, hay nhìn chúng dưới những
cặp kinh màu vô tình hay cố ý của mình. Chúng ta phải soi sáng mọi
sự việc bằng cách nhìn thẳng vào tâm mình, vào thực chất vô
cùng dính mắc của nó - như mải mê theo đuổi, bám víu hay phủ nhận,
buộc tội v..v..làm cho cái thấy của mình trở nên bị ‘khúc xạ
‘ (gãy), không còn là Chánh Kiến nữa. Sự Buông Bỏ, vì vậy,
có công dụng rất to lớn là làm tâm ta trong sáng và đem lại cho
tâm nguồn năng lực chữa trị trạng thái bất an, sợ hãi và phiền
não. Thực tập Buông Bỏ cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng ta sẽ cảm
nhận rõ ràng rằng: khi ta buông bỏ được một cái gì mà mình
từng yêu thích, bám víu thì ta nhận được một niềm an lạc sâu xa
hơn trước rất nhiều, nói cách khác, cùng với một sự mất mát
nhỏ, ta được một sự thanh thản lớn . Sự Buông Bỏ khó thực
hiện nhất là Buông Bỏ Sự Tự Sùng Bái Mình (Ngã Chấp) và Buông
Bỏ Tật Đố Kỵ. Để thực tập hai sự buông bỏ này, ta có thể
thực hành ‘ hạnh Lắng Nghe ’ và ‘Hoan Hỷ Nghe Tiếng Vỗ Tay
Dành Cho Người Khác ’. Lắng nghe những tiếng nói thầm kín khởi
lên từ nội tâm ta, lắng nghe tâm tư tình cảm, ý kiến, v..v... của
bạn bè, người thân để thông cảm và chia xẻ, hoan hỷ lắng nghe
tiếng vỗ tay hoan hô người khác, để đối trị tánh đố kỵ, để
niềm vui được nhân lên và để phát triễn tâm khiêm hạ rất cần
thiết cho đức Dũng của người Phật Tử .
Yếu tố thứ ba của đức Dũng là KHÔNG PHÊ PHÁN.
Tâm ta luôn luôn lăng xăng không bao giờ ngừng nghỉ với những
phê phán và đánh giá, so sánh, cho điểm v..v.. Thật vậy, những
lúc đang ngồi thiền, đang thực hành sự tỉnh lặng của nội tâm,
thì sự huyên náo này càng rõ ràng hơn , những tiếng nói khen chê
chính mình hay mọi người chung quanh mình nổi lên rõ rệt hơn bình
thường nữa, cụ thể như : mình đã tốt chưa? mình nói có hay bằng
anh X hay chị Y chưa? mình có tinh tấn hơn anh Z? Ông A nói như vậy có
phải muốn ám chỉ mình không? Bà B. có phải chê mình bỏn xẻn
không? Cô C. sao khó chịu quá, cứ chỉnh mình hoài, có phải ganh tị
với mình không đây? v..v... và v..v... Những lăng xăng này - do
những ưa ghét, lo buồn, bất an, sợ hãi, đố kỵ chính là những
độc tố nếu ta nuôi dưỡng và dung túng chúng, để cho chúng chế
ngự và tạo áp lực lên tâm mình. Trái lại, nếu ta tập thói quen
không phê phán thì những tư tưởng này sẽ đến và ra đi nhẹ
nhàng như những đám mây để trả lại cho ta bầu trời tâm yên
tỉnh. Thực tập hạnh này: ta tự nhiên quan sát những tâm này sinh
khởi trong ta với tâm không phân biệt, không phê phán : đừng vội
lo buồn khi nhận ra đó là một tâm địa xấu xa hay mừng rỡ, tự
hào vì nó là tâm cao thượng v..v... Nói tóm lại, ta chỉ ‘nhận
diện’ chúng với tâm bình thản, không vui buồn, ưa ghét, lấy
bỏ. Ta đừng nghĩ rằng làm như vậy...là không biết phân biệt phải
trái đúng sai v... v... mà trái lại, với tâm trong sáng, với cái
nhìn vô tư, sự thật về sự việc và con người, về trách nhiệm
v..v..hiện ra rất rõ ràng và ta tự nhiên thấy được lỗi mình .
Đức Phật thường dạy: nước nóng hay lạnh, ai có uống thì tự
biết . Có thực tập ta nhận ra điều này ngay và ta hiểu được
lời dạy của Lục Tổ Huệ Năng ‘ Đừng thấy lỗi người, chỉ
thấy lỗi mình ’. Thật vậy, qua thực tập ta thấy rằng nhìn thẳng
vào tâm mình, đọc được nó và lắng nghe nó mới là điều quan
trọng nhất và thích thú nhất , ta không còn thích tìm hiểu lỗi
người, lăng xăng, so sánh, đo lường v..v... nữa. Tâm ta hình như
sáng hơn, trí ta bền hơn và những bước chân trở về với bản
tâm thanh tịnh vững chãi hơn .
Như người mù sờ voi, nguời viết bài này cũng sờ
soạng tìm xem thực chất nghĩa chữ Dũng của người Phât tử để
nhận diện kịp thời chủng tử xấu cuả tâm phân biệt, những vi
khuẩn độc hại của tính ngã mạn,lòng đố kỵ, thói quen chấp thủ
làm suy giảm năng lực giác ngộ tiềm tàng trong mỗi chúng ta. Với
niềm tin vào đức Phật, Đạo Pháp và chính Tự Tâm Thanh Tịnh,
chúng ta sẽ cùng nhau sống Tỉnh thức và trau giồi đức Dũng của
người Phật tử, một công việc trong âm thầm không có tiếng vang
và phần thưởng nhưng vô cùng cơ bản và quan trọng vì đó là chìa
khóa để mở cánh cửa lớn ‘chiến thắng chính mình’ tiến
về phía giải thoát khỏi phiền não khổ đau. Công việc tất nhiên
là rất nặng nề vì như đức Thế Tôn đã nói ‘tự thắng mình
là chiến công oanh liệt nhất’. Trong niềm vui mùa Xuất Gia, xin cầu
chúc tất cả chúng ta được tâm sáng chí bền trong tiến trình trở
về Phật quốc .
--- o0o ---
| Mục lục Tâm Minh |
Mục lục Tác giả |
Cập nhật ngày: 01-07-2001
