Tâm Minh
Thân kính tặng ACE Áo Lam
Sau khi được giới thiệu ‘bề ngoài ‘ của căn
nhà Duy Thức, chúng tôi tiến sâu thêm một chút vào bên trong ;
bắt đầu bằng bài kệ :
‘Anh em 8 chú một chàng si . . .
Làm chủ trong nhà Đệ Bát Y ‘
Thì ra thức thứ 8 mới là ‘ Ông Chủ’ Hôm nay
ACE chúng tôi quyết ‘ làm quen ‘ với Ông Chủ A lại Da thức
này ( và nhắc nhở nhau rằng, âng chủ’ hay ‘người bán
hàng’ v.v.. đều là biểu hiện của ‘Tâm’ hết đó nha ! J J
!!)
Thức thứ 8 ( còn được gọi là Tàng thức hay A
lại Da thức ) đưọc xem là thức căn bản của mọi hiện tưọng .
Tàng= kho chứa - Thức này chứa đựng mọi kinh nghiệm của đời
sống mỗi con ngưòi và là nguồn gốc tất cả các hiện tượng tinh
thần ; bởi vì như đã biết : thức thứ 7 là Mạt na đã đem các
pháp hiện hành huân chứa vào cái ‘kho’ vô tận này.
Khái niệm A Lại da thức là cơ sở của Duy Thức
Tông, qua đó người ta giải thích sự hiện hữu của ‘cái gọi
là con người ’ - ‘cá nhân’, cái mà Mạt na chấp là
‘cái Ta’ hay ‘ cái Tôi’ vậy. Tất cả những ghi nhận
của mắt, tai, mũi, lưỡi, tất cả những việc làm của thân ,
miệng, ý ( gọi chung là nghiệp : thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý
nghiệp ) đều được tích lũy trong A Lại Da Thức , dưới hình thức
‘ những hạt giống’ , đợi nhân duyên đầy đủ sẽ
‘hiện hành’ Nói cách khác, khi các hạt giống đang ngủ yên
trong Tàng thức thì gọi là Nhân, khi đầy đủ các trợ duyên
,nó hiện khởi ra thì gọi là Quả . Ví dụ : trong tâm thức
chúng ta luôn có những hạt giống thiện và bất thiện , khi gặp
thuận duyên sẽ hiện khởi ngay - như những hạt giống của sân hận,
giận dữ - nếu gặp thuận duyên ( bị ai chọc tức, khiêu khích, mắng
chưởi, đánh đập v..v..) thì những hạt giống đó sẽ hiện hành
ngay ( đỏ mặt, giận dữ, phản ứng , đánh đập hay mắng chưởi
lại v..v..) những hành động mới hiện hành này lại gây ra những
hạt giớng mới, những chủng tử mới của nghiệp, lại được
huân vào Tàng thức v..v. . tạo ra cái vòng lẩn quẩn , tiếp tục
tạo tác và chịu sự chi phối của nhân quả luân hồi . Những hạt
giống tư tưởng trong A Lại da thức cũng như mầm mống của hạt
giống trong cây chanh chẳng hạn : hoa chanh và trái chanh tuy chưa xuất
hiện nhưng nó đã có tiềm tàng trong cây chanh , chỉ chờ hội đủ
thời gian, sự tưới tẩm, bón phân , thời tiết v..v. thì sẽ đơm
hoa kết trái mà thôi . Ngoài ra Nhất Thiết hữu Bộ còn gọi hiện
tượng này là Căn bản thức nghĩa là các hạt giống tâm thức
giống như biểu hiện của sóng & nước ( sóng và nước là một,
sóng luôn hiện hữu trong nước - không có nước thì không thể
nào có sóng được )
Về đặc tính của A Lại Da thức, Mạt Na thức và 6
thức kia, có bài tụng cho dễ nhớ như sau ( bài Việt dịch của thầy
Thiện Hoa ) :
Hằng thẩm tư lương ngã tương tùy ( Hằng xét đo
lường theo chấp ngã
Hữu tình nhật dạ trấn hôn mê Hữu tình ngày đêm
bị mê muội
Tứ hoặc bát đại tương ưng khởi 4 hoặc, 8 đại chung
nhau khởi
Lục chuyển hô vi ‘nhiễm tịnh y’ 6 thức gọi là
‘nhiễm tịnh y’ )
( 4 hoặc = 4 căn bản phiền não : Si, Kiến, Mạn, Ái ; 8
đại = 8 món tùy phiền não)
Chi ly hơn một chút, Bát thức qui cũ tụng cũng có
nói thêm :
Thức thứ 8 có Hằng mà không Thẩm xét
Thức thứ 7 ,vừa Hằng lại vừa Thẩm xét
Thức thứ 6 , có Thẩm xét mà không Hằng
5 Thức trước ,không Hằng và không Thẩm
( đối với ACE chúng tôi, chữ khó ở đây là Hằng
và Thẩm . Hằng = permanent, always = luôn luôn (có mặt 24/24) ; Thẩm =
khảo sát, thẳm sát, lo nghĩ, tư lượng, lo nghĩ ,tính toán v..v..=
reflecting )
Các bài tụng cũng nói rằng tính chất của Tàng
thức là vô phú và vô ký ( vô phú = không bị vây bủa, ngăn che
; vô ký = không bị chi phối bởi thiện hay ác ) . Sự hiện hữu của
nó trôi chảy như dòng sông ( hằng chuyển như bộc lưu) ,không thể
nói là thường hằng hay đoạn diệt.
Buổi học hôm nay đưa đến cho ACE chúng tôi những
bài học sau :
1) Sự huân tập đóng vai trò thật quan trọng trong
đời sống chúng ta . Những điều mắt thấy tai nghe, những hành
động của thân, miệng, ý v..v.. đươc cất kỹ vào Tàng thức chờ
ngày xuất hiện ; vì vậy chúng ta phải rất cẩn trọng trong việc tu
tập của chính bản thân và giáo dục đàn em , con em của chúng ta .
Về bản thân, chúng ta phải năng tưới tẩm những hạt giống thương
yêu hiểu biết , từ bi, trí tuệ , tinh tấn v..v.. vì chúng là những
hạt nhân khi đủ nhân duyên sẽ đơm hoa kết trái an lạc , hạnh phúc
; và tìm cách diệt những hạt giống sân hận , tham lam, ích kỷ như
người làm vườn chăm chỉ tưới cây ,bắt sâu, bón phân cho
những cây lan, khóm hồng ,cây cam cây quýt và xịt thuốc để diệt
cỏ dại vậy . Sâu ăn hại cây , cỏ dại chiếm đất làm cây khô
héo hay giết chết cây v..v. là những chủng tử xấu, cần phải đề
phòng, đừng để chúng được ( hay ‘bị’) huân vào A Lại da
Thức, vì khi đủ duyên ,chúng sẽ hiện khởi thành những hành vi
tội lỗi, lời nói độc ác, có năng lực làm hại mọi người và
hại cả bản thân mình .
2) Đối với các em, chúng ta phải là những gương
tốt , đừng ‘ làm một đường nói một nẻo’ đừng thất
hứa với các em, đừng dạy các em những thói quen xấu ( cờ bạc,
rượu chè, mánh mung, ăn nói bậy bạ , nói xấu lẫn nhau, mất đòan
kết, la mắng hay dùng những lời không đẹp với nhau v..v..- ở đây
chúng ta có rất nhiều điều cần tự cảnh giác mình , vì không thể
kể hết được) . Chúng ta dạy các em Phật Pháp, Chuyên Môn, Trò
Chơi , tiếng Việt v..v.. qua những lời hay ý đẹp , đó là chúng ta
đã huân vào Tàng thức của các em một vườn hoa trái tương lai
sẽ đơm bông kết quả , như trao tặng các em một hành trang tinh thần
quí giá của Anh Chị HTr. /GĐPT trước khi các em vào đời.
3) Bài học thứ 3 là dựa vào tính chất của Tàng
Thức ( vô phú, vô ký), ta thấy rõ Tàng thức rất thụ động, nó
không phân biệt tốt xấu ; nó thuần túy là ‘cái kho chứa,’
vàng bạc châu báu, bông hoa thơm tho v..v.. cũng chứa, mà rác rưởi
hôi tanh dơ bẩn cũng chứa hết ; cho nên Tàng thức không thể đóng
vai trò giải thoát khỏi những tập khí ô nhiễm v..v.. được . Vì
thế vai trò lảnh đạo để ‘vượt ngục’ sinh tử luân hồi
chính là vai trò của Ý thức. Chỉ có ý thức - cái thường linh
hoạt suy nghĩ bao la vũ trụ đó- suy nghĩ tốt lành cũng nó mà suy
nghĩ xấu ác cũng nó . Chính nó đồng thời có thể gieo vào Tàng
thức những hạt giống (chủng tử) thánh thiện tốt lành, vừa
‘kiểm điểm, góp ý, phê bình’ để chuyển hoá ‘bệnh’
si mê chấp ngã cuồng dại của Mạt na. Bởi vậy dù tu theo pháp môn
nào, chúng ta cũng thấy ‘bí quyết ‘ vẫn là ‘cột cái Ý
lại’ như cột con trâu lòng đừng cho nó chạy tứ tung phá hại
lúa mạ của người khác vậy - Muốn tu hành có kết quả, ta phải
làm chủ Ý.
4) Bài học thứ 4 là về cái mà chúng ta thường
gọi là ‘nghiệp’ . Nghiệp là gì ? Nghiệp có phải là một
hình phạt từ trên trời rơi xuống hay 1 tai họa ‘vô cớ’
dính vào ta hay không ? Không, nghiệp là những hành động có tác ý
của thân, miệng, ý đã được huân vào trong Tàng thức như những
chủng tử, đợi có đủ cơ duyên thuận tiện sẽ xuât hiện như một
cái quả vừa đủ thời gian để chín muồi. Đức Phật cũng dạy :
‘ Con người là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự nghiệp;
nghiệp là quyến thuộc, là thai tạng mà từ đó con người được
sinh ra. Như thi hào Nguyễn Du cũng được xem như am hiểu Phật Pháp khi
Ông viết ( trong truyện Kiều) :
‘Đã mang lấy nghiệp vào thân,
Cũng đừng trách lẩn trời gần trời xa’
để nói lên trách nhiệm của con người trước luật
Nhân Quả : gieo lúa thì được gạo, gieo hạt cam thì hái trái cam, gieo
gió thì gặt bão v..v..không thể nào gieo hạt cam mà đòi có trái
bưởi được.
5) Bài học thứ 5 là về tinh thần giáo dục Phật
giáo nói chung, tinh thần giáo dục trong GĐPT nói riêng. Chúng ta thấy
rất rõ sự tiến triễn tâm lý con người phát triển từ bên trong
mà ra chứ không phải chỉ từ sự thúc đẩy bên ngoài mà có.
Thực tế cho thấy các trẻ em cùng cha mẹ, hưởng 1 cuộc sống vật
chất và tinh thần như nhau nhưng tính tình có thể rất khác nhau, thậm
chí hai anh / chị em song sinh có khi tính tình cũng không giống nhau. Vì
vậy giáo dục phải lấy đứa trẻ ( con người) làm khởi điểm,
phải căn cứ trên tâm lý của nó chứ không phải là của người
dạy nó, tâm lý này không phải là cố định, theo đúng mẫu mã
nào, mà là luôn luôn biến đổi, chuyển hoá không ngừng . Vì thế
chúng ta, những người HTr. GĐPT cần phải theo kịp tinh thần giaó dục
tự chủ, tự giác, năng động, sáng tạo v..v.. một nền giaó dục
có tính cách đánh thức con người, và trả con người về cho chính
nó ( như chúng ta thường nghe chư Phật chư Tổ bảo ‘ đi tìm bản
lai diện mục ‘ ) mà đức Phật đã dạy cho đệ tử của ngài
cách đây gần ba ngàn năm .
6) Bài học cuối cùng của ACE chúng tôi hôm nay lại
cũng là một bài về ‘ thuật ngữ ‘ DTH hay là vấn đề
‘chữ một’ : đó là 3 chữ ‘ cảnh’ , ‘tánh’
và ‘lượng’
***Cảnh: có 3 cảnh : tánh cảnh : là
tự thân của thế giới thực tại khách quan (the realm of things in
themselves) Tánh= bản chất ; cảnh= đối tượng
Vậy tánh cảnh= bản chất của đối tượng = bản chất
của thế giới thực tại khách quan đới chất cảnh : là
hình ảnh về một thực tại nào đó trong tri giác của ta = ảnh
tượng được nương vào và sinh bởi tánh cảnh = cảnh đuợc mang
theo, được phản ánh từ thực tại ( ví dụ khi ta thuơng hay ghét
một người nào đó thì hình ảnh của người ấy trong lòng ta là
hình ảnh được sáng tạo bởi tâm thức chứ không phải hình ảnh
của người ấy trong thực tế ; nói các khác, đó là hình ảnh đã
bị ‘ méo mó’ qua suy diễn của tâm phân biệt , vì vậy Thiền
quán dạy ta buông bỏ những đới chất cảnh ( ảo ảnh) để thể
nhập vào tánh cảnh .
độc ảnh cảnh : thế giới ảnh tượng chỉ
có trong tâm thức chứ không có trong thực tế ( như trong giấc mộng
) ; cũng là một biểu hiện của Tàng thức A lại da
Trong 3 Cảnh này Tàng thức chỉ quan hệ với (hay
duyên với) Tánh Cảnh
***Tánh: cũng có 3 Tánh là Thiện, Bất
thiện và Vô ký ( = trunbg tính= không thiện không ác) . Trong
3 tánh này, Tàng thức duyên với vô ký
***Lượng: là hình thái của nhận thức , cũng có
3 lượng :
Hiện lượng : trực giác ( nhận thức
trực tiếp, không cần qua suy luận) . Trực giác có thể đúng hay sai
, nếu đúng thì gọi là chân hiện lượng, sai thì gọi là tợ hiện
lượng
Tỷ lượng: phải dùng đến suy luận . Cũng
vậy, tỷ lượng có thể đúng ( = chân tỷ lượng) hay sai (tợ tỷ
lượng)
Phi lượng : bao gồm tợ hiện lượng và
tợ tỷ lượng
Trong 3 Lượng, Tàng thức chỉ duyên với Hiện
lượng
Buổi học chấm dứt tại dây với lời nhắc nhở nhau
nhớ học thuộc định nghĩa của 3 Cảnh, 3 Tánh và 3 Lượng , đừng
có nhầm Tánh Cảnh với 3 Tánh đó nha !J J !! Có như vậy sau này
nói đến các mối quan hệ của Mạt na với 3 Cảnh, 3 tánh và 3
Lượng mới hiểu và khỏi nhầm lẫn được .
