01.
GƯƠNG SÁNG ĐỨC PHẬT
Mừng thay chư Phật ra đời!
Mừng thay chánh pháp khắp nơi hoằng truyền!
Vui thay tăng chúng tịnh,thiền!
Vui thay thiện tín thắng duyên tu trì!
H.V.
Muốn tìm hiểu và nghiên cứu
bất cứ một tôn-giáo nào, trước hết chúng ta cần phải nhìn vào Giáo-pháp
của Tôn-giáo ấy đối với xã-hội và nhân sinh thế nào. Tôn giáo ấy có đủ
phương pháp đưa nhân sinh đến chỗ giải thoát an vui thật sự không? Đời
sống của vị Giáo chủ ấy thế nào? Có đủ nhân cách, trí tuệ, tài năng để
cho chúng ta sùng bái kính trọng không? Có hoàn toàn Chân,Thiện, Mỹ để
soi đường cho chúng ta học tập và thực hành không? Đây là những điều
kiện nhận thức đầu tiên của những ai muốn tin theo Tôn giáo mình đã,
đang hay sẽ thực hành theo cho đúng đường lối.
Một trong những Tôn giáo
lớn nhứt thế giới là Phật Giáo. Hiện nay Giáo Pháp của Phật đà đã truyền
rộng khắp cả năm châu, bốn biển. Lẽ dĩ nhiên đời sống vị Giáo chủ của
đạo này, mọi người đều muốn biết rõ ràng và thích tìm hiểu xác thật.
Sau đây, chúng tôi xin lược
thuật đời sống của Ngài từ khi giáng sanh, xuất gia, thành đạo, rồi
truyền bá Giáo pháp cho đến lúc nhập Niết Bàn.
Giáo chủ của Đạo Phật là
Đức Thích Ca Mâu Ni (Sàkyamuni) hoặc gọi là Cù-Đàm (Gautama),hoặc xưng
là Tất Đạt Đa (Siddhàrtha). Mỗi danh từ trên đều có ý nghĩa đặc biệt
riêng. Thích Ca là họ của Ngài, Tất Đạt Đa là tên của Ngài khi còn là
Thái Tử. Các danh từ Mâu Ni, Phật Đà, Thế Tôn là do người đời tôn xưng,
sùng kính, sau khi Ngài thành đạo, chứng quả. Cù Đàm là tên của hoàng
tộc đặc ra, có nghĩa là “Võ môn thế hệ”.Sát đế lợi (Ksatriya) cũng thuộc
về chủng tộc này. Chủng tộc Sát đế lợi trước kia từ Trung Á Tế Á, dần
dần di chuyển về Tây bộ Ấn Độ, về sau lan khắp lưu vực sông Hằng
(Gangà).
Thỉ tổ của giòng họ Thích
gồm 33 đời truyền thống. Đời vua cuối cùng tên Thiện Tư (Vessantara). Từ
vua Thiện Tư về sau mười đời thừa kế thịnh đạt. Đời vua thứ mười tên là
Ma-di (Màtrkà). Từ vua Ma-Di về sau cùng một chủng tộc nối nhau, vua tên
là Đại-thiện-Sanh (Mahàsujàto). Đây là thỉ tổ bảy đời của Đức Thích-Ca
Mâu-Ni kế vua Thiện-Sanh là Sư-Ma-Úy (Sìmhanàda), Ưu-đà-La
(Uttarà),Cù-đà-La (Godàna),Sư-tử-Giáp (Sìmhàsannaha). Vua Sư-từ-Giáp
sanh được bốn vị hoàng-tử.Vị lớn nhứt là vua Tịnh-Phạn (Suddhodana), tức
là phụ-hoàng của thái-tử Tất-đạt-Đa (Siddhàrtha) và Nan-Đà (Nanda),
người thứ hai là vua Bạch-Phạn (Svetodana), tức là thân phụ của Đề-bà
Đạt-Đa (Devadatta) và A-Nan (Ànanda). Người thứ ba là vua Cam-lộ-Phạn
(Amrtodana), tức là hoàng-thân của thái-tử Ma-ha-Nam (Mahànàma) và
A-na-luật-Đà (Anuruddha), người thứ tư là vua Hộc-Phạn (Dronodana) tức
là thân phụ của Bà-ta (Vatsa) và Bạt-Đề (Bhadrika).
Hoàng -hậu, vợ vua
Tịnh-Phạn là bà Ma-Gia phu nhân (Mayà-Devi). Nhờ phước đức của tổ tiên
lưu lại, hoàng-hậu hạ sanh được một hoàng tử tên là Tất-đạt-Đa.Bảy ngày
sau khi sanh vị hoàng tử cao quí này, Hoàng-hậu Mayà đã rửa sạch nghiệp
báo, trút được xác phàm và sanh về cung trời Đao-Lợi (Tusita). Hoàng-tử
được bà Di Mẫu ma-Ha Ba-Xà-Ba-Đề (Mahàprajàpati) nuôi dưỡng vô cùng chu
đáo. Đến tuổi trưởng thành, vua Tịnh-Phạn chọn công chúa Gia-Du Đà-La
(Yasodharà) cho Ngài. Một thời gian sau, công chúa sanh được một người
con trai tên là La-hầu-La (Ràhula).
Thái-tử Tất-đạt-Đa đản sanh
vào rằm tháng tư âm lịch, tức là ngày trăng tròn tháng năm (Vaisàkha)
bên Ấn -Độ, cách đây 2598 năm,nhưng chúng ta tính theo ngày nhập
Niết-Bàn (Parinirvàna) thì cách nay 2518 năm.
Nơi đản-sanh của Ngài là
miền Bắc Ấn-Độ, thuộc địa phận nước Nepal ngày nay, một nước có nhiều
phong cảnh tuyệt đẹp, ở ven sườn núi Hy-mã-lạp-sơn (Himalaya), một dãy
núi cao nhứt thế giới.
Một hôm Hoàng hậu Mayà từ
Ca-tỳ-la-Vệ (Kapilavastu), đến thành Câu-Lợi (Koliyan), quê quán song
thân của bà. Đi được nửa đường, thấy vườn Lâm-tì-Ni (Lumbini), hoa cỏ
xinh tươi, hoàng hậu bảo đoàn tùy tùng ghé vào cho bà ngoạn cảnh. Bỗng
Thấy cành hoa Vô-Ưu (Asoka) mới nở, thơm ngát, bà đưa tay phải vói hái,
thì Thái-tử cũng vừa xuất hiện nơi ấy.
Trên hư không, hoa Mạn đà
La (Mahàmandàla) tung rải khắp nơi, hào quang chiếu sáng cả mười phương.
Ngay lúc ấy có chín con rồng phun nước trong bồn vàng để tắm gội cho
Thái tử. Ngài đi trên bảy hoa sen, tung hoành bốn hướng, từ kim khẩu của
Ngài thốt ra câu : “Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn” (Aggo
hamasmi setthohamasmi jetthohamasmi). Câu nói ấy báo hiệu đời sống huy
hoàng, cao đẹp của Thái tử sau này.
Tin lành được tung ra, ai
nấy đều vô cùng hoan hỷ. Ngày đản sanh Thái tử, cảnh vật đều vui vẻ lạ
thường, khí hậu trở nên mát mẻ, cây cỏ đều đơm hoa, kết trái, sông, hồ,
ao, giếng, nước đều tràn đầy. Trong chốc lát, tin này truyền đến dân
chúng hai bên bờ sông Hằng, khắp nước, rồi lan rộng cả thế giới. Mọi
người đều ca ngợi và sùng bái tin này, vì họ tin tưởng đóa hoa Ưu đàm
vừa mới xuất hiện, sẽ mang lại nhiều vinh quang cho nhân loại trong
tương lai. Thái-tử-Tất-đạt-Đa là một Vương-tử tôn-quí, tiêu biểu dung
nghi đỉnh đặc, chí khí cao nhân của bậc trượng phu. Ngài sẽ là bậc gương
mẫu của dân chúng Ấn-độ và Nepal thời bấy giờ. Dân chúng tin tưởng
Thái-tử sẽ là một vị lãnh đạo anh minh cho tương lai xứ sở.
Vui Tịnh Phạn vui mừng khôn
xiết, Ngài cho mời các vị tiên tri đến để xem tướng cho Thái-tử. Đạo-sĩ
A-Tư-Đà (Asita-rsị) cho biết: “ Thái-tử có đủ tam thập nhị tướng
(Dvàtrimsad-varalaksana) và bát thập chưởng hảo (Asittyanuvyanjàni), là
tướng của bậc anh-kiệt trên đời, nếu làm vua, Ngài sẽ là vị
Chuyển-luân-thánh-vương, còn nếu xuất gia thì chắc chắn sẽ thành Phật”.
Thuở còn niên thiếu, Thái
tử đã tỏ ra có nhiều thiên tài xuất chúng, trí huệ tuyệt luân, vì thế
vua Tịnh Phạn thương mến, quí trọng hơn cả viên ngọc Ma ni báu đẹp. Năm
lên tám, Thái tử bắt đầu nhập học, kiến thức của Ngài có thừa “ nhứt văn
thiên ngộ”. Chưa bao lâu Ngài đã thông suốt bốn kinh Vệ-Đà (Veda), cùng
các môn học về Ngũ Minh (Pancavidyà): Nội minh, công xảo minh, y phương
minh, nhân minh và thanh minh. Từ văn chương cho đến võ nghệ, Thái tử
học với thầy nào, chỉ trong ít hôm, vị ấy cũng phải xin cáo thối, vì
không còn đủ sức để dạy Thái tử nữa. Cho đến ông thầy danh tiếng nhất
thời bấy giờ, là Sằn-Đề-Đề-Bà (Visvàmitra) cũng đành chịu khuất phục.
Một hôm, trong nước có mở
cuộc thi bắn dành cho Vương tôn, công tử. Các tay thiện xạ đều tập trung
về để thi thố tài năng. Những người tài giỏi cũng chỉ bắn qua ba trống
sắt, hoặc bốn trống sắt là nhiều, duy có Thái tử Tất Đạt Đa bắn thông
bảy trống sắt. Các quan văn võ trong triều hoan hô nhiệt liệt, khán giả
bốn phía reo mừng vang dậy cả xạ trường rộng lớn. Vua Tịnh Phạn hoan hỷ
vô cùng, Ngài tin tưởng với tài trí tuyệt vời đó, Thái tử sẽ là người kế
vị xứng đáng để giáo dân, trị nước.
Mặc dù thông minh xuất
chúng, tài trí hơn người, nhưng Thái tử không bao giờ tỏ vẻ ngạo mạn,
khinh người. Ngài luôn luôn có thái độ hòa nhã, vô tư, lòng thương người
và thương vật của Ngài thật không ai sánh kịp.Vì thế lúc nào Ngài cũng
được quan quân yêu quí, nhân dân kính thờ.
Chí hướng của Thái tử khác
hẳn với người thường, Ngài không muốn hưởng sự an vui một mình, mà quyết
tâm cứu độ chúng sanh, vượt qua biển khổ sanh tử. Năm 15 tuổi, Thái tử
theo vua cha ra ngoại thành, dự lễ hạ điền hàng năm. Ngài nhìn thấy sự
vất vả nhọc nhằn của các nông phu, và cảnh cầm thú ăn tươi, nuốt sống
lẫn nhau, mạnh được yếu thua. Rồi Ngài liên tưởng đến đời sống xa hoa
của hàng quí tộc, xây dựng bất hợp lý trên những thống khổ của dân lành.
Ngài quán xét tất cả chúng sanh chỉ vì sự ăn mặc, mà tìm cách giết hại
lẫn nhau, khôn lấn dạu, mạnh hiếp yếu, kẻ có thế lực đàn áp kẻ cô thế,
thật không gì đau xót cho bằng! Ngồi dưới cội cây, Thái tử trầm tư mặc
tưởng, tìm cách giải khổ cho muôn vạn sanh linh.
Thấy Thái tử lộ vẻ suy tư,
biếng ăn ít nói, vua Tịnh Phạn lo lắng vô cùng. Ngài truyền lịnh xây
dựng ba tòa lâu đài nguy nga, tráng lệ, để Thái tử thay đổi nơi ăn chốn
ở cho hợp với thời tiết ba mùa và chọn hàng trăm cung phi mỹ nữ tài sắc,
đàn hay múa giỏi để giúp cho Thái tử yêu đời. Thấy chừng ấy cũng chưa
đủ, Đức vua còn ra lịnh thiết lễ quán đảng (Mùrdhàbhiskta) trao Ngọc ấn,
ngôi vị cho Thái tử. Năm 17 tuổi, muốn an tâm chắc ý hơn, Đức vua làm lễ
thành hôn cho Thái tử với công chúa con vua Thiện Giác (Suppabuddha) tên
là Gia-du-đà-La, một thiếu nữ tài sắc, đức hạnh vẹn toàn.
Tuy sống trong cung vàng,
điện ngọc, cung nữ đàn hát suốt ngày, nhưng Thái tử tự xem như bị giam
hãm, không chút an vui. Một hôm, Ngài bảo người đánh xe ra bốn cửa thành
dạo chơi. Ra cửa đông, Thái tử bỗng thấy một ông già, râu tóc bạc phơ,
thân hình gầy yếu, run rẩy chống gậy, đi đứng rất khó khăn. Thái tử ngạc
nhiên hỏi người đánh xe:
-Đó là người gì?
-Đó là một người già, thân
thể ốm yếu, sức lực hao mòn, cảnh già nua không ai tránh khỏi.
Nghe nói như vậy, trong
lòng không vui, Thái tử liền bảo quay xe qua cửa khác. Đến cửa nam, Thái
tử thấy một người bịnh tật, nằm bên vệ đường rên la thảm thiết. Thấy vậy
càng khổ tâm hơn, Thái tử truyền lịnh quay xe về hướng khác. Đến cửa
tây, Thái tử thấy một xác chết, nằm ở đầu đường, ruồi lằng bu bám. Kinh
hãi, Thái tử bảo đánh xe cấp tốc trở về hoàng cung.
Thái tử suy gẫm: giàu,
nghèo, sang,hèn, không ai tránh khỏi cảnh khổ sanh,già, bịnh,chết, nếu
không khéo ta cũng sẽ là nạn nhân của công lệ ấy mãi mãi.
Lần sau cùng, ra dạo chơi
cửa phía bắc, Thái tử gặp một vị tu sĩ, tướng mạo đoan trang, mặc pháp
y, mang bình bát, từ từ mà đi, thản nhiên như người vô sự. Tự nhiên thấy
trong lòng phát sanh cảm mến, Thái tử vội vã đến gần, hỏi qua mục đích
của sự tu hành, Tư sĩ đáp rằng:
-Tôi tu phạm hạnh, mục đích
để cầu thành đạo quả, rồi tiết độ chúng sanh, thoát vòng lục đạo.
Thái tử nghe qua, chí xuất
trần phát khởi , Ngài quyết định về xin phụ vương cho Ngài xuất gia
(Pravrajjita) tầm đạo.
Mặc dù sống đầy đủ tiện
nghi trong cung vàng điện ngọc, cạnh vợ đẹp hầu xinh, ngày đêm có trăm
ngàn cung phi mỹ nữ đàn ca xướng hát, nhưng Thái tử không chút say
đắm.Tâm trí Ngài lúc nào cũng suy nghĩ tìm phương pháp để cứu độ chúng
sanh, thoát khỏi cảnh triền phược của đời ngũ trược (Pancakasàya):kiến
trược, kiếp trược, phiền não trược, chúng sanh trược và mạn trược, để
đưa mọi loài đến bờ giác ngộ.
Năm 19 tuổi, chí xuất trần
quá mạnh, Thái tử quyết định ra đi, để giải thoát cho muôn loài chúng
sanh. Một đêm khuya, thừa dịp quân lính canh gác và cung phi mỹ nữ ngủ
say, sau một buổi dạ yến linh đình, Thái tử lén dậy, nhìn vợ con từ biệt
lần cuối, rồi vội vã ra đi, Ngài đánh thức tên cận vệ Xa-Nặc (Channa),
bảo thắng con ngựa Kiền-Trắc (Kanthaka) cho Ngài, rồi hai Thầy trò cùng
nhau trốn ra khỏi thành. Đến Tuyết-Sơn, Thái tử bảo Xa-Nặc dắt ngựa trở
về, còn Ngài đi vào khu rừng gần đấy, cạo bỏ râu tóc, trở thành một tu
sĩ hiền đức. Nơi rừng sâu núi thẳm, Ngài tìm cầu chân lý với các Ngài
A-Lam Ka-Lam (Àlàra Kàlàma), Uất-đầu-Lam (Gayasiya), theo tìm học với
ông Aratakalama và các đạo sĩ khác.
Trải qua năm năm trường tầm
đạo gian lao khổ sở, nay đây mai đó, học hỏi với các vị đạo sĩ danh
tiếng,thăm hỏi các vị tiên nhân ở thâm sơn cùng cốc, rốt cuộc Ngài vẫn
chưa tìm ra phương pháp giải thoát cho mình và cứu độ chúng sanh.
Lúc bấy giờ, Bồ -tát
Tất-đạt-Đa mới đến Khổ hạnh lâm (Dongosirì), quyết chí tu khổ hạnh một
mình, mỗi ngày chỉ ăn một ít mè, một ít bắp, thân hình càng ngày càng
tiều tụy, chỉ còn da bọc xương. Ngài sống như thế ròng rã sáu năm
trường, nhưng cũng không thấy ánh sáng giác ngộ đến với Ngài, Bồ-tát
nhận thấy tu khổ hạnh chỉ là một lối ép xác, làm thân thể trở nên khờ
khạo vô ích, nếu muốn tìm đạo cho có kết quả, cần phải bồi dưỡng thân
thể cho được khỏe mạnh.Ngài chuyển biến tác phong, thọ lãnh bát sữa bột
của nàng Su-già-Ta (Sujàtà) dâng cúng.
Sau khi thọ thực, sức khỏe
của Ngài dần dần phục hồi, Ngài thấy mình có đầy đủ sức lực có thể chiến
đấu cuối cùng với bóng tối si mê và dục vọng, để đem lại ánh sáng giác
ngộ cho đời. Lúc bấy giờ Bồ tát giác ngộ cho đời. Lúc bấy giờ Bồ tát đến
dưới cội cây Bồ đề, ngồi kiết già (Ujkutukàsana), vận dụng tất cả trí
lực, bi lực và vô hạn tinh tấn lực để tu thiền định, Ngài phát đại
nguyện:
-“Nếu không thành bậc Đại
Giác Ngộ, thà chết không đứng dậy chổ ngồi này”.
Với chí hùng dũng cương
quyết ấy, Ngài nhập Đại định (Mahàsamàdhi) 49 ngày, chiến đấu với bọn
giặc phiền não ở nội tâm như: tham lam (Lobho), giận tức (Doso), si mê
(Moho), ngạo mạn (Mãno) v.v cũng như bọn giặc thiên ma ngoại cảnh do Ma
vương ba tuần làm đầu.
Sau khi quét sạch nội
chướng cũng như ngoại chướng, Ngài hoát nhiên đại ngộ, thành bậc Vô
thượng Chánh đẳng Chánh giác (Anuttara Samyak sambodhi) thấu triệt mọi
vấn đề vũ trụ nhân sanh, thành bậc Vô thượng trong nhân gian, hiệu là
Thích-Ca-Mâu-Ni.
Đức Phật thân chứng bậc
Chánh Giác, năm Ngài được 30 tuổi. Đại nguyện được thành, “ cầu thành
Phật quả, trên đền đáp bốn ân sâu, dưới cứu vớt ba đường khổ”. Ngài
quyết đem chân lý mà Ngài đã giác ngộ, tìm phương tiện truyền lại cho
chúng sanh. Quyết định giảng nói lý nhiệm mầu của vũ trụ nhân sanh, Đức
Phật trụ nơi hải ấn tam muội, nói Kinh Đại phương quảng Phật Hoa Nghiêm
(Buddhàvatamsaka- Mahàvaipulya Sùtra), để khai thị nhân hoa “ Như lai tu
chứng vạn hạnh”, trang nghiêm quả đức “ Nhứt thừa”. Nhưng vì giáo pháp
quá cao siêu,hàng thính chúng trình độ thấp kém, không thể hiểu nổi, nên
Đức Phật mới quyền nói giáo lý thấp hơn. Do lời thỉnh cầu của các Phạm
thiên-Vương (Bragmanam), Ngài giảng nói 4 bộ A-Hàm (Catvàri Àgamas):
1-Kinh Trường A-Hàm
(Dìrghàgamas)
2-Kinh Trung A-Hàm
(Madhymàgamas)
3-Kinh Tăng nhứt A-Hàm
(Ekottarikàgamas)
4-Kinh Tạp A-Hàm
(Samyahatàgamas)
Đức Phật đến thành
Ba-la-Nại (Vàrànasi) vào vườn Lộc-Giã (Sarnath) bắt đầu thuyết pháp Tứ
diệu Đế (Catvàri àrayasatyàni), độ cho năm anh em ông Kiều-trần-Như
trước kia đã cùng tu khổ hạnh với Ngài. Năm vị ấy là :A-Nhã
Kiều-trần-Như (ajnàta-Kaundinya), Át-bệ (Asvajit), Thập lực Ca Diếp
(Dasabala Kãsyapa), Ma-ha-Nam Câu-Lợi (Mahànàma-Kulika) và Bạt-Đề
(Bhadrika).
Pháp Tứ đế cũng gọi là Tứ
chân đế hay Tứ thánh đế , có nghĩa là chắc chắn hiện thật.Bốn pháp ấy
là: Khổ, Tập, Diệt. Đạo.
Đức Thế Tôn (Lokajyestha)
thương xót chúng sanh, muốn khai ngộ cho chúng sanh biết rõ nhân và quả
khổ của pháp thế gian và nhân quả vui của pháp xuất thế gian.
Hai quả trước: Khổ-đế
(Duhkhaàryasatya) và Tập đế (samudaya àryasatya) là quả và nhân của pháp
thế gian.
Hai pháp sau: Diệt để
(Nirodha àrayasatya) và Đạo-đế (Màrga àryasatya) là quả và nhân của pháp
xuất thế gian.
Vì sao không nói Nhân trước
mà lại nói Quả trước? Vì Đức Thế Tôn muốn cho chúng sanh nhận thấy quả
khổ, rồi tìm nguyên nhân để đoạn trừ và cũng chỉ cho chúng sanh nhận
thức được quả vui, rồi mới tìm nguyên nhân để tu tập.
Con người sanh ra ở cõi
trần gian này, có thân thì phải khổ nào là sanh khổ (jàti duhkhah), già
khổ (jarà duhkhah), bịnh khổ (Vyàdhi duhkhah), chết khổ (Mrtyu duhkhah),
thù oán mà gần gũi là khổ (Apriyaith Samprayogo duhkhah) ân ái chia ly
là khổ (Priyaith viprayogo duhkhah),muốn không được là khổ (Yam api
iccham nà labhati tam api duhkhah), năm ấm hưng thạnh là khổ
(Pancùpà-dànaskandha duhkhah). Tất cả những khổ báo ấy đều do tham, sân,
si, mạn, nghi, tà kiến v.v ,mê lầm của chúng sanh, kết hợp lại thành, vì
thế gọi nguyên nhân khổ là tập đế. Đã hiểu rõ nhân của khổ đế là tập Đức
Thế Tôn mới chỉ dạy cho quả an vui là diệt đế, tức là cảnh tịch diệt
Niết Bàn, an vui giải thoát đời đời. Chúng sanh muốn chứng được Niết bàn
thì phải cố công tu nhân, tức là đạo đế . Trong kinh Phật dạy có 37 phẩm
trợ đạo (Bodhi-pàksika-dharma), như là:
-Tứ niệm xứ
(Smrtyupasthàna)
-Tứ chánh cần
(Samyakaprahàna).
-Tứ như ý túc (Rddhipàda)
-Ngũ căn (Panca indriyàni).
-Ngũ lực (Panca balàni),
-Thất Bồ Đề phần (Sapta
bodhyangàh)
-Bát Chánh đạo phần (Asta
màrga).
Thực hành các đạo phẩm ấy,
đến lúc nào thân tâm thanh tịnh hết phiền não tập nhân, diệt hết khổ
quả, lúc bấy giờ chứng được quả thanh tịnh Niết-Bàn (Nibbhàna).
Đức Thế Tôn giảng nói pháp
Tứ diệu Đế, năm anh em ông Kiều trần Như đều được khai ngộ, chứng quả
A-la-Hán, trở tành năm vị đệ tử đầu tiên của Ngài. Kế đó đức Phật thuyết
liên tiếp trong ba tháng độ ông Gia-xa (Yasà) và các bạn của ông đều làm
lễ thế phát xuất gia. Một hôm, Phật đi giữa đường, gặp hai thương gia là
ông Đế lê phú Bà (Tapassu) và Bạt lê Ca (Bhallika) Hai vị này thành tâm
dâng phẩm vật cúng dường, sau khi nhận lãnh, đức Phật thuyết cho một
bài kệ:
Người nào thích cúng thí
Quyết được nhiều lợi ích
Nếu người ưa bố thí
Sau ắt đặng an vui.
Đức Phật giảng cho hai
thương gia, độ cho ông Gia-Xá và các bạn của ông, cũng như đã độ cho năm
vị Tỳ kheo (Bhiku). Đây là lần đâu tiên ngôi Tam bảo (Triratna) xuất
hiện trong nhân gian: Đức Phật là Phật bảo, Tứ Đế là Pháp bảo, các vị Tỳ
kheo là Tăng bảo.
Sau ba năm đắc đạo, đức
Phật đến ngoại thành Vương Xá, hóa độ cho ba vị Hỏa giáo Bà-la-Môn:
Ưu-lầu -tần-loa Ca-Diếp (Uruvilavà Kàsyapa), Già Gia Ca-Diếp (Gayà
Kasyapa) và Na-Đề Ca-Diếp (Nadi Kàsyapa) và một ngàn môn đệ của ba vị
này cũng đều xin qui y theo Phật.
Kế đó đức Phật vào trong
nội thành độ vua Tần-Bà-Ta-La (Bimbisàra), vua truyền lịnh kiến lập Trúc
lâm tịnh xá, và thỉnh Phật đến ở để giảng đạo, thuyết pháp. đức Phật chỉ
giáo cho hàng Thượng túc đệ tử kiến lập đạo tràng, hướng dẫn tăng chúng
kiết hạ an cư và hoằng dương chánh pháp. Lúc ấy Phật Giáo xương minh,
dân chúng bốn phương tấp nập kéo về, để nghe pháp và làm lễ qui y thọ
giới. Trong số đó có Ngài Xá-lợi-Phất (Sàriputra), Ngài Mục-kiền-Liên
(Maudgalyàyana) và các môn đệ của hai Ngài tương kế qui đầu. Đặc biệt
vua Tần Bà Ta La là vị quốc vương đầu tiên qui y với Phật và đây cũng là
lúc Tăng đoàn truyền giáo đầu tiên của đạo Phật xuất hiện ở trần gian.
Đức Phật thành đạo đến năm
thứ năm, nhân vụ Tỳ kheo Tư đề Na (Sidinna) ở thành Từ xá Ly (Vaisali),
trần tình chưa dứt, nghiệp chướng còn mang, nên đức Phật mới chế ra giới
luật: Tỳ kheo phải giữ 250 giới (Pràtimoksa), Sa-di phải giữ 10giới
(Siksàpada), cư sĩ phải giữ 5 giới (Panca veramàni). Trải qua mấy năm
trường mới hoàn thành các giới luật này.
Đức Phật đến thành Xá Vệ
(Sarvàsti), kinh đô nước Kiều tất La (Kausala), thuộc quyền thống trị
của vua Ba-tư-Nặc (Prasenajita). Ở thành này, có vị đại thần Tu Đạt Đa
(Sudatta), giàu lòng bố thí cho kẻ bần cùng côi cút,nên được người đời
gọi là Cấp Cô Độc Trưởng Giả (Anàthapindika). Vì ngưỡng mộ đức Phật, nên
ông đem vàng ra mua vườn của Thái tử Kỳ Đà (Jeta), kiến lập Kỳ Viên tịnh
xá, thỉnh đức Phật và chúng tăng về giảng đạo thuyết pháp, rộng độ quần
sinh ở nước này. Ông kiến tạo dần dần được 72 đại giảng đường, hơn ba
ngàn phòng xá, năm trăm lâu đài nguy nga, rộng lớn. Đức Phật thường trụ
ở đây giảng kinh Bát Nhã Ba La Mật (Prjnà Pàramità Sùtra) và dạy kinh
Phương Đẳng (Vaipulya Sùtra).
Đức Phật thành đạo đến năm
thứ sáu, Ngài trở về thành Ca Tỳ La Vệ thăm phụ hoàng Tịnh Phạn Vương.
Thấy thân phụ buồn rầu trên giường bịnh, Phật thuyết về lý Vô -thường
(Anitya) , khổ (duhkha),không (Sùnya) và Vô ngã (Anàtman) cho vua nghe.
Nghe pháp xong, đức vua liền hết phiền não, gương mặt trở nên vui tươi,
Ngài cất tiếng niệm Phật, rồi băng hà một cách êm ái, hưởng thọ được 97
tuổi. Sau đó đức Phật cảm hóa tất cả giòng họ Thích và có một số xin
xuất gia theo Phật, như Ngài Nan Đà (Nandà) A Nâu Lâu Đà (Aniruddha)
v.v..
Đức Phật thành đạo đến năm
thứ tám, nhớ lời khẩn cầu của Ngài A Nan nên đức Phật mới hứa khả cho bà
Ma Ha Ba Xà Ba Đề, Di mẫu của Phật xuất gia, tu phạm hạnh,cùng các phụ
nữ trong giòng họ Thích cũng được phép thọ giới xuất gia. Đây là lần đầu
tiên trong Phật giáo có hàng Tỳ kheo ni (Bhiksunì).
Đức Phật thành đạo đến năm
thứ ba mươi tám, ông Đề Bà Đạt Đa (Devadatta), bàn tính bảo thái tử A xá
Thế (Ajàtasátru), nước Ma kiệt Đà (Magadha), tìm cách sát hại phụ vương
là vua Tần Bà Ta La, còn phần ông thì tìm phương kế để giết hại đức
Phật, nhưng âm mưu bị bại lộ không thành. Sau đó đức Phật dùng oai đức
cảm hóa ông Đề Bà Đạt Đa và thái tử A Xà Thế đều qui đầu Phật pháp
Thái tử A Xà Thế lên ngôi,
xưng là Minh chúa ở Trung Ấn, thâu phục được nhiều nơi như thành Thất la
Phiệt (Sràvana) và Ca tỷ La (Kapila) v.v..Lúc ấy có nhiều nơi bị loạn
lạc, nhưng nhờ sự cảm hóa của đức Phật, nên mọi nơi đếu được thái bình
thạnh trị trở lại.
Đức Phật thành đạo đến năm
thứ bốn mươi bốn, tại Linh Thứu Sơn (Grdhrakùtà), thuyết kinh Đại Thừa
Diệu Pháp Liên Hoa (Mahà Saddharma pundarìka Sùtra), Ngài đem chân lý
siêu việt giáo hóa nơi này trong vòng bốn năm năm. Giáo pháp của Phật
triển chuyển đến hai bờ sông Hằng (Gangà), độ cho người được giải thoát
nhiều vô số. Sau cùng, từ nước Ma kiệt Đa, Ngài đến thành Tỳ Xá Ly, tuần
tự du hóa khắp nơi ở địa phương này, Đức Phật nhận lãnh thức ăn do ông
Thuần Đà cúng dường và độ cho người đệ tử cuối cùng Tu Bạt Đà La
(Subhadra) 80 tuổi.
Suốt bốn mươi lăm năm
trường giáo hóa chúng sanh, đức Thế Tôn không phân biệt giàu nghèo, sang
hèn, từ hàng cao quí như vua Tần Bà Ta La, đến kẻ hạ tiện, làm nghề gánh
phân như ông Ưu Ba Ly, tất cả đều được thọ lãnh giáo pháp của Ngài. Đức
Phật hoan hỷ xâu kim cho một bà lão mù lòa, nhận lãnh đồ vật bằng đất do
trẻ em dâng cúng…Sự bình đẳng độ sanh của Ngài, trong kinh Niết Bàn
(Parinirvàna Sùtra) có ghi như sau: “Đức Thế Tôn không những thuyết pháp
cho bậc quyền qúi như vua Bạt Đề Ca (Bhadrika), mà cũng giảng đạo cho
hạng người nghèo như ông Ưu Ba Ly. Không những thọ lãnh đồ cúng dường
của nhà triệu phú như Tu Đạt trưởng giả, mà còn nạp thọ đồ dâng cúng của
kẻ cùng đinh như ông Thuần Đà, không riêng chỉ cho phép hành đạo các
hạnh người không tham như Ngài Ca Diếp, mà còn khuyến khích xuất gia
những người có tánh đam mê như ông Nan Đà. Không những thuyết pháp cho
người an tịnh không dự việc đời, mà còn giảng đạo cho vua Tần Bà Ta La
trong lúc đang bận việc nước. Không phân biệt giảng đạo cho hạng thanh
niên ưu tú, mà còn nói diệu pháp cho ông già 80 tuổi. Không những thuyết
pháp cho bà Mạt Lợi phu nhân (Mallikà) mà còn giảng giải đạo lý cho nàng
dâm nữ Liên Hoa (Ambapàlì)…”
Đời sống của đức Phật là
một tấm gương sáng cho mọi người soi chung.
Cơ duyên giáo hóa gần viên
mãn, đức Phật giảng kinh Đại Niết Bàn (Mahàparinirvàna Sùtra) và dạy bảo
các hàng đệ tử: Tỳ kheo (Bhiksu) Tỳ kheo ni (Bhiksuni), Ưu bà Tắc
(upàsakà), Ưu bà Di (Upàsikà) và thiên long ,bát bộ (Devas,
Nàgas)v.v..những lời dạy cuối cùng: “ Từ nay về sau, giáo pháp của ta,
các đệ tử phải triển chuyển hành trì, khiến cho pháp thân thường trú của
Như Lai không bị tiêu diệt”.
Tin đức Phật sắp nhập Niết
Bàn được loan ra như một tiếng sét, các đệ tử từ các phương xa vội vã
trở về , để cùng đấng Giác Ngộ chia ly lần cuối.Lúc bấy giờ đức Thế Tôn
được 80 tuổi, Ngài nhập Niết Bàn tại thành Câu thi Na (Kusinagara),
trong rừng SaLa Song Thọ (Sàla).
Sau chín mươi ngày, đức Thế
Tôn nhập Niết Bàn, 500 vị đại A La Hớn , thượng túc đệ tử của Phật, đã
hội nghị lần đầu tiên tại động Pippala, ở gần thành Vương Xá (Rajagraha)
để kết tập giáo pháp của đức Phật, nói ra trong suốt thời kỳ giáo hóa,
để làm trọng tâm truyền thống chánh pháp. Trong hội nghị đầu tiên này,
Ngài Đại Ca Diếp được suy tôn làm chủ tọa. Ngài A Nan đa văn quảng kiến,
đọc lại tạng kinh (Sùtra Pitaka), tôn giả Ưu Ba Ly trì giới kiên cố,
tụng lại tạng luật (Vinaya Pitaka). Hội nghị này kết thúc sau bảy tháng
làm việc . Đây là lần kết tập (Samgiti) thứ nhứt .
Đức Thế Tôn nhập Niết bàn
vào khoảng một trăm năm, 700 vị Tỳ kheo ở các phương câu hội về tại
thành Tỷ xá Ly (Vaisàlì), chọn hoa viên Ba lợi Ca (Paricitra) làm hội
trường, để cử hành đại hội nghị Phật gáo. Kỳ kết tập này chỉ đặt trọng
tâm giải quyết về giới luật mà thôi. Đây là lần kết tập thứ hai.
Trước Tây lịch , khoảng 320
năm có vua A Dục (Asoka) nước Ma Kiệt Đà là vị vua triệt để tuân hành
lời Phật dạy và hết lòng phụng sự Phật giáo.
Đức vua tổ chức thống nhất
giáo hội Phật giáo thành một mối, xác định trọng tâm giáo nghĩa Phật Đà
duy trì giáo lý cổ truyền. Lúc ấy, Ngài Mục Kiền Liên Tu Đế
(Moggaliputta Tissa) được cử làm Tăng Thống chọn 1000 vị Tỳ kheo xuất
sắc tới thành Hoa Thị (Pàtaliputra), thuộc tiểu bang Bihar, Patna ngày
nay. Kỳ hội nghị này dung hòa sự tranh chấp giữa Thượng tọa Bộ
(Theravàdinas) và Đại chúng Bộ (Mahàsanghikas).Giáo hội ra chỉ thị cho
Tăng đoàn truyền bá giáo lý ở khắp quốc nội và phái các vị danh tăng
trải thân đi hoằng hóa ngoại quốc. Tăng thể truyền giáo ở ngoại quốc
chia làm hai phái đoàn đi về phương Bắc bằng đường bộ, xuyên qua các
nước như Nepal, Tây Tạng, Bhutam, Trung Hoa, Nhật Bản, Triều Tiên, Việt
Nam, dùng kinh điển bằng chữ Sanskrit để hoằng hóa, sau được gọi là Bắc
Tôn Phật giáo; đoàn thứ hai đi về phương nam, bằng đường thủy, qua các
nước như Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan, Ai Lao,Cao Miên, dùng kinh điển
Pàli để hoằng truyền, sau được gọi là Nam Tôn Phật Giáo.
Sau sáu trăm năm, đức Thích
Ca Mâu Ni nhập Niết Bàn, vua Canị Sắc Ca (Kaniska), một vị Đại đế Ấn Độ,
qui y theo Phật giáo,mỗi khi rảnh rỗi, Ngài thường để tâm tìm học Phật
pháp, nghiên cứu giáo lý thâm diệu của đấng Từ Bi. Hằng ngày đức vua
cung thỉnh một vị danh tăng vào cung để giảng đạo cho vua nghe. Có nhiều
dịp, nhận thấy chư tăng giảng giải bất đồng, bộ phái sai khác,nên Ngài
chiếu chỉ các Đại Đức danh sư họp lại để kết tập kinh điển, chọn danh từ
thống nhất. Cuộc kết tập này gồm có 500 vị Bồ tát (Bodhisattvà), 500 vị
Tỳ kheo (Bhiksu) và 500 vị tại gia cư sĩ (Upàsakà,Upàsikà) họp tại thành
Ca Thắp Di La (Kàsmira), dưới quyền chủ tọa của Ngài Hiếp Tôn Giả
(Parsvika) và Ngài Thế Hữu (Vasu-mitra). Đây là lần kết tập kinh điển
thứ tư.
Tóm lại, tất cả giáo pháp
của đức Thế Tôn, khi Ngài còn tại thế, các vị A-La-Hớn đích thân nghe
Phật giảng nói, lúc Phật nhập Niết Bàn chư vị Thánh tăng y lời Phật dạy
thực hành giáo hóa. Những người y theo giáo pháp tu hành đắc độ nhiều vô
số kể. Các vị lãnh sứ mạng hộ trì chánh pháp của đức Thế Tôn, chẳng
những hồi xưa, mà hiện nay khắp thế giới đâu đâu cũng đều có. Như thế,
chúng ta đủ biết tinh thần truyền thống giáo pháp của Phật đà rất vĩ đại
từ xưa đến nay, mà sẽ trường cửu mãi mãi với thời gian và không gian.
02. GƯƠNG SÁNG TỐI THƯỢNG THỪA
Luận về GƯƠNG SÁNG cao siêu
Tối thắng là điểm Tổ nêu muôn đời
Thượng căn suy xét trau dồi
Thừa cơ quyết chí theo lời NGƯỜI XƯA.
H.V
Gương sáng Tối Thượng Thừa
Hoằng Nhẫn Thiền sư thuật
Luận về bản thể của người
tu hành làm đạo, chúng ta cần phải biết từ lâu đời nhiều kiếp cho đến
ngày nay, thân tâm của mỗi chúng ta vốn thanh tịnh, không sanh cũng
không diệt, không phân biệt, tự tánh viên mãn, bản thân trong sạch. Đây
chính là Bổn sư và cũng là thắng niệm của chư Phật trong khắp mười
phương.
Hỏi: Làm sao biết
được tâm mình xưa nay vốn thanh tịnh?
Đáp: Trong kinh Thập
Địa (Dasá-bhùmi Sùtra) chép rằng: Trong thân tâm của mỗi chúng sanh đều
có sẵn Phật tánh Kim Cang, cũng giống như vừng thái dương, thể chất của
nó sáng suốt soi khắp mười phương, viên mãn, rộng lớn, không ngằn mé.
Chỉ vì mây đen của “ năm ấm”che
phủ ánh sáng, giống như chiếc đèn trong bình, không thể chiếu sáng được.
Thí dụ như giữa không gian, nếu tám hướng mây mù đồng che phủ thì khắp
trong thiên hạ sẽ tối tăm, vì mặt trời không thể soi sáng được. Vì sao
mặt trời không thể soi sáng? Ánh sáng vốn không hoại, chỉ vì mây mù che
lấp. Tâm thanh tịnh của tất cả chúng sanh cũng bị ngăn che giống như
thế. Chỉ vì vin níu vọng niệm, gây nên phiền não, do các kiến chấp ngăn
che bởi mây đen tội lỗi, muốn cho ngưng lại không phát khởi, thì phải
giữ gìn tâm niệm, tất nhiên vọng tưởng không sanh. Pháp tánh tự nhiên
hiển hiện, vì thế phải biết tâm mình từ nhiều đời đến nay vốn thanh
tịnh.
Hỏi: Làm sao biết
được tâm mình từ nhiều đời đến nay không sanh, không diệt?
Đáp: Kinh Duy ma Cật
(Vimalakirtinirdesa Sùtra) nói: “Như” không có sanh, “ như” không có
diệt. “ Như” là chơn như Phật tánh, tự nó thanh tịnh trong nhiều đời.
Thanh tịnh là do nơi tâm mà có. Chơn như sẵn có hay không , đều do nhân
duyên phát sanh. Lại nói rằng: “Chúng sanh đều có bản tánh như vậy và
các hiền thánh cũng có bản tánh như vậy”.
Tất cả chúng sanh là chúng
ta và toàn thể muôn loài, còn các vị hiền thánh là chư Phật trong mười
phương. Danh tướng chư Phật tuy khác, nhưng chơn tâm pháp tánh trong
thân đều đồng, không sanh cũng không diệt, cho nên đều nói “ như” vậy.
Vì thế cho nên phải biết rằng tâm mình từ xưa đến nay vốn không sanh,
không diệt.
Hỏi: Thế nào gọi tâm
mình là Bổn sư?
Đáp: Chơn tâm đây tự
nhiên sẵn có, không do bên ngoài đem đến, mà cũng không phải nhờ sự tu
tập trong ba đời, dù cho có hết sức cố gắng cũng không ra ngoài bản tâm
thanh tịnh của mỗi người. Nếu biết giữ gìn chơn tâm thì dễ đến bờ giác,
còn mê mờ bỏ phần chơn thì sẽ đọa lạc vào ba đường khổ (Địa ngục,Ngạ
quỉ, súc sanh). Cũng vì thế nên chư Phật trong ba đời dùng tâm mình làm
Bổn sư.
Trong Luận có nói: “ Biết
được chơn tâm thì vọng niệm không phát khởi, do đó gọi là vô sanh”. Vì
thế nên biết Chơn tâm là Bổn sư.
Hỏi: Thế nào gọi tâm
mình “ thắng” (hơn) sự niệm Phật?
Đáp: Thường suy nghĩ
Đức Phật không khởi sanh tử, khéo gìn giữ bản tâm nên được đến bờ kia.
Trong kinh Kim Cang (Vajraprajnàparamita Sùtra) nói: Nếu dùng sắc tướng
để thấy “ ta” dùng âm thanh để cầu “ta”, người đó thực hành tà
đạo,không thể thấy được “ Như Lai”. Cho nên nói rằng : “ Giữ gìn chơn
tâm căn bản hơn niệm danh hiệu chư Phật”. Lại nữa: Chữ “ thắng” chỉ dùng
lời nói tóm tắt để khuyên bảo người, thời quả thể rốt ráo bình đẳng
không hai.
Hỏi:Phật cùng chúng
sanh đều đồng chơn thể, cớ sao chư Phật bất sanh, bất diệt, tự tại vô
ngại, được vô lượng an lạc, còn chúng sanh lại bị đọa lạc trong biển
sanh tử, lãnh chịu biết bao điều khổ não?
Đáp: Chư Phật trong
mười phương ngộ nhập được pháp tánh, đều do tự nhiên soi sáng tâm
nguyên, vọng tưởng không sanh,thì chánh niệm không bao giờ mất. Tâm “
ngã sở”
diệt cho nên không thọ sanh tử, vì không sanh tử nên rốt ráo tịch diệt.
Muốn sự an vui tự bản thể
phát xuất, tất cả chúng sanh mê chơn tánh, không biết căn bản của tâm có
nhiều vọng tưởng, không tu theo pháp chánh niệm, do đó tánh ái phát
khởi, vì thế tâm niệm luôn luôn bị xao động, nên sanh tử chồng chất, khổ
não xuất hiện.
Kinh Tâm Vương (Citta
Sùtra) nói rằng: Chơn như Phật tánh chìm trong biển “ sáu thức tri kiến”,
trầm luân sanh tử không được thoát ly, chúng ta gắng sức hiểu như thế,
giữ gìn chơn tâm, căn bản,vọng niệm không sanh, tâm ngã sở đoạn diệt, tự
nhiên cùng với Phật tánh bình đẳng không hai.
Hỏi:Chơn như Phật
tánh đồng có một không hai, mê theo đường mê, ngộ theo đường ngộ. Vì sao
giác tánh của Phật và sự hôn mê của chúng sanh lại có sai khác?
Đáp: Từ đây trở lên
thuộc về phần khó thể nghĩ bàn, phàm phu hiểu rõ tâm thì ngộ, mất bản
tánh cho nên mê, duyên họp thì họp , không thể diễn giải được, chỉ tin
chân lý giữ gìn bản tâm của mình.
Kinh Duy ma Cật
(Vimalakirti Nirdesa Sùtra) nói: Không có tánh của mình, mà cũng không
có tánh của người. Chơn lý vốn không sanh không diệt. Ngộ được điểm nầy
tức là lìa cả hai bên, vào trí vô phân biệt.Nếu ai hiểu được điểm nầy,
thì ở nơi pháp yếu “ tri và hành” giữ gìn tâm đệ nhứt. Giữ tâm là thế
nào?-Chính là căn bản của Niết bàn, là yếu môn nhập đạo, là tôn chỉ của
12 bộ kinh.
Hỏi: Làm sao biết
gìn giữ chơn tâm là căn bản của Niết bàn?
Đáp: Thể của Niết
bàn là tịch diệt, vô vi, an lạc, tâm ta đã là chơn tâm, phải đoạn vọng
tưởng, vì vọng tưởng đoạn, nên đầy đủ chánh niệm. Có đầy đủ chánh niệm
thì trí tịch chiếu mới sanh. Trí tịch chiếu sanh nên thông cùng pháp
tánh, nhờ pháp tánh được thông suốt nên ngộ được Niết bàn. Vì thế nên
nói giữ gìn chơn tâm chính là căn bản Niết bàn.
Hỏi: Làm sao biết
giữ gìn chơn tâm căn bản là yếu môn nhập đạo?
Đáp: Cho đến dùng
một ngón tay vẽ hình tượng Đức Phật, hoặc tạo công đức nhiều như số cát
sông Hằng, đó chỉ là Phật sự, vì muốn hướng dẫn chúng sanh không trí tuệ
tạo thêm nghiệp thắng báo ở tương lai và thấy chánh nhơn Phật tánh. Nếu
muốn chính mình sớm được thành Phật, thì phải giữ gìn chơn tâm căn bản.
Các Đức Phật trong ba đời, nhiều vô lượng vô biên, nếu có người ác không
giữ gìn chơn tâm, mà lại thành Phật thì thật không có lý. Trong Khế kinh
có nói: “ Chú tâm một chỗ, không việc gì chẳng làm xong. Cho nên biết
giữ gìn chơn tâm căn bản là yếu môn nhập đạo.” Đây chính là yếu môn nhập
đạo vậy.
Hỏi:Làm sao biết giữ
gìn chơn tâm căn bản là Tôn chỉ của 12 bộ kinh?
Đáp: Trong tất cả
Khế kinh Như Lai nói: Tất cả tội phước, quả báo, nhân duyên dẫn thành
tất cả núi, sông, đất liền, cỏ cây, muôn vật, các thứ tạp vật, đưa nhiều
thí dụ không lường, không ngằn mé, hoặc hiện thần thông vô lượng, các
thứ biến hóa, chỉ vì Phật sự, vì giáo đạo cho chúng sanh không trí tuệ,
nên có các thứ dục tâm, tâm hành muôn sự sai khác. Vì thế nên Như Lai
theo tâm môn của chúng sanh dẫn vào Nhứt thừa. Ta đã hiểu biết Phật tánh
của chúng sanh xưa nay vốn thanh tịnh, cũng như mặt trời dưới có mây
che, chỉ rõ ràng giữ chơn tâm căn bản. Mây vọng niệm tan biến thì mặt
trời trí tuệ xuất hiện, cần gì phải nhiều học vấn mới thoát khổ sanh tử,
mới hiểu biết tất cả nghĩa lý và những sự việc trong ba đời, như gương
sạch bụi, ánh sáng tự nhiên hiện ra. Thế nên trong tâm vô minh, người
học giỏi không kham được.Nếu có thể rõ biết như thế thì không mất chánh
niệm. Trong tâm vô vi của người học thức là thật học, tuy nói thật học
nhưng không có sở học. Vì sao? Ta và Niết Bàn cả hai đều không, lại
không hai không một, cho nên không có sở học, pháp tánh tuy không cần
phải rõ biết giữ gìn chơn tâm căn bản, vọng niệm không sanh, tâm “ ngã
sở” diệt trừ.
Trong Kinh Niết Bàn
(Nirvàna Sùtra) nói rằng: Người biết Đức Phật không nói pháp, ấy là đầy
đủ đa văn, cho nên biết rằng giữ gìn chơn tâm căn bản là Tôn chỉ của 12
bộ kinh vậy.
Hỏi: Làm sao biết
giữ gìn chơn tâm căn bản là Tổ của chư Phật trong 3 đời?
Đáp: Chư Phật trong
ba đời đều từ tâm phát sinh, giữ gìn chơn tâm thì vọng niệm không sanh,
tâm “ ngã sở” đoạn diệt, sau được thành Phật. Vì thế nên biết rằng giữ
gìn chơn tâm căn bản là Tổ của chư Phật trong 3 đời vậy.
Từ trên đến đây bốn câu vấn
đáp, nếu nói rộng ra, làm sao cho cùng? Ta nay hy vọng các vị tự biết
bổn tâm căn bản là Phật. Do đó ta ân cần khuyên các vị, ngàn kinh, muôn
luận, không gì hơn giữ gìn chơn tâm căn bản, đó là điều cốt yếu vậy. Hôm
nay đây chúng ta hãy gắng sức xét kỹ, trong kinh Pháp Hoa
(Saddharmapundarika Sùtra) đã chỉ cho các vị xe Đại bạch ngưu chứa các
món châu báu, ngọc minh châu, thần dược nhiệm mầu…chính các vị không
nhận, không dùng lại than nghèo, trách khổ? Vọng niệm không sanh, tâm “
ngã sở” đoạn diệt, tất cả công đức lành tự nhiên viên mãn, không phải
nhờ bên ngoài để cầu dứt sanh tử, đối với tất cả chỗ chánh niệm quan
sát, không nên vì ham vui hiện tại mà gieo nhân khổ cho đời sau. Chúng
ta hãy cố gắng, đừng để mình đã mê lầm lại làm cho người khác mê lầm
theo. Hôm nay tuy bị cảnh vô thường, nhưng sẽ là nhân thành Phật ở tương
lai, đừng để ba đời chìm mất hết công phu. Trong Kinh nói: “Ở nơi điạ
ngục như vui thú điền viên, ở nơi ác đạo như trong nhà mình”. Chúng ta
cùng chúng sanh hiện cảnh là như thế, không hiểu, không biết, sợ hãi,
giết người, không khỏi bị lương tâm dày vò, quở phạt. Thật lạ thay! Thật
khổ thay!
Nếu có người mới phát tâm
học tọa thiền, y như trong kinh Quán Vô lượng Thọ (Amitayus Sùtra), ngồi
đoan tranh chánh niệm, nhắm mắt, ngậm miệng, tâm trực chỉ nhứt như, tùy
ý gần xa, khởi tưởng một ngày, gìn giữ chơn tâm mỗi niệm chớ trụ, tức là
khéo điều hòa hơi thở, chớ cho vừa thô vừa tế, khiến cho thành bịnh khổ.
Khi ngồi thiền ban đêm, hoặc thấy tất cả cảnh giới thiện ác, hoặc vào
sắc tam muội xanh, vàng, đỏ, trắng hay thấy tâm phóng ra hào quang sáng
lớn, hoặc thấy thân tướng Như Lai hay thấy các thứ biến hóa, nhưng biết
thâu nhiếp vọng tâm không trụ trước, hiểu tất cả đều do không tưởng,
vọng tưởng tạo thành.
Trong Khế kinh nói: Cõi
nước trong mười phương đều như hư không , ba cõi hư huyễn chỉ do vọng
tâm tạo tác, nếu không được định, nếu không thấy tất cả cảnh giới cũng
không có gì lạ. Nhưng khi đi, đứng, nằm ngồi thường phải giữ gìn chơn
tâm căn bản. Lãnh hội như thế thì vọng niệm không sanh, tâm “ ngã sở”
diệt, tất cả muôn sự vật không ngoài tâm của mình. Do đó chư Phật nhiều
lời chỉ giáo, cho nhiều thí dụ, nhưng vì chúng sanh thực hành không
đồng, khiến cho giáo môn có sự sai khác, kỳ thật tám muôn bốn ngàn pháp
môn, vị thể có ba thừa,
tám chánh đạo
cũng
như hành tông của 72 bậc thiền, chẳng có gì qua được tâm của mình, chính
tâm của mình là căn bản. Nếu có thể tự biết tâm mình, mỗi niệm rèn
luyện, chớ nên trụ trước tức là chính mình thấy tánh thành Phật vậy. Ở
trong mỗi niệm thường cúng dường mười phương chư Phật, nhiều như số cát
sông Hằng, mười hai bộ kinh, mỗi niệm thường chuyển, nếu người nào rõ
tâm nguyên nầy, tất cả tâm nghĩa tự hiện, tất cả hạnh nguyện đầy đủ, tất
cả công hạnh viên mãn, tất cả mọi việc làm xong, không thọ lãnh thân
hiện hữu. Lãnh hội như thế thì vọng niệm không sanh, tâm “ ngã sở” đoạn
diệt, bỏ xác thân nầy rồi, quyết định được pháp thân vô sanh. Vì thế
gắng sức chớ tạo nghiệp lớn, lời nói tuy chân thật không vọng, nhưng
thất khó tin khó hiểu. trong số đại chúng đông đảo, người nghe và hay
thực hành đạt được mục đích, trong vô số ức chỉ có một, còn số tự an tự
tịnh, khéo điều hòa các giác quan, chính phải nhìn nơi tâm trong sáng
vắng lặng, đừng để tâm vô ký móng sanh.
Hỏi: Thế nào gọi là
tâm vô ký?
Đáp: Đừng để tâm
phóng túng và duyên ngoại cảnh, tâm xấu chưa dứt, khi luyện tập chơn tâm
khó thanh tịnh. Đối với việc đi, đứng, nằm, ngồi, phải theo dõi ý và xem
xét tâm. Tâm vô ký là tâm chưa rõ biết trong sạch và soi sáng căn
nguyên. Cũng gọi là tâm vô lậu, không khỏi sự sanh tử luân hồi. Người
không giữ gìn chơn tâm, sẽ bị chìm đắm trong biển sanh tử, không biết
bao giờ mới được thoát ly. Thật đáng thương xót, biết như thế chúng ta
cần phải cố gắng. Trong Khế kinh nói: “ Nếu chúng sanh thật tâm mà sở
nguyện không phải xuất phát tự bên trong, thì chư Phật trong 3 đời,
nhiều như số cát sông Hằng, cũng không cứu vớt được”. Trong Kinh cũng có
nói: “ Chúng sanh phải biết tự độ, Phật không thể độ cho chúng sanh”.
Nếu Phật độ chúng sanh dễ dàng, thì với vô số vô lượng Phật trong quá
khứ cớ sao chúng ta không thành Phật? Chỉ vì lòng chí thành của chúng ta
không tự phát ở bên trong, nên phải chịu chìm nổi mãi trong biển sanh tử
luân hồi. Chúng ta phải tinh tấn siêng tìm tâm căn bản, đừng để vọng
tưởng xem vào, quá khứ đã qua, tương lai chưa đến, thân hiện tại nầy
được nghe pháp nhiệm mầu, sáng suốt khuyên nhau giải quyết lời nói nầy,
chúng ta hiểu rằng gìn giữ bản tâm là con đường duy nhứt. Sao không chịu
phát tâm chí thành cầu nguyện thành Phật, thọ lãnh vô lượng an lạc tự
tại? Đừng chạy theo thế tục ham cầu lợi danh, mà tương lai phải bị đọa
vào địa ngục, chịu nhiều điều khổ sở, không gì sánh được. Phải gắng sức
mặc áo rách, ăn cơm hẩm, một lòng gìn giữ chơn tâm căn bản. Những người
si mê không hiểu , phải tự xét mình để bồi đắp công lai, đó là người rất
tinh tấn vậy. Người si mê trong thế gian không hiểu lý nầy, trong tâm vô
minh phần nhiều hành sự gian khổ, rộng tu điều thiện mong được giải
thoát, như thế là qui sự sanh tử về một mối. Nếu sáng suốt, không mất
chánh niệm để cứu độ chúng sanh là hàng Bồ-Tát có nghị lực siêu phàm.
Qua lời nói trên, các vị phải giữ gìn tâm thứ nhứt, nếu không chuyên cần
giữ gìn là người si mê vậy. Không chịu một đời hiện tại mang khổ, lại
muốn tương lai muôn kiếp chịu tai ương.
Các vị nên biết lời dặn nầy
tám gió không lay động được, thật là núi cao quí báu vậy. Phải biết bản
thể kết quả đối với muôn cảnh vật tác dụng nhiều vô lượng vô biên, dùng
biện tài vô ngại, theo bịnh cho thuốc, để cho vọng niệm đừng sanh, tâm “
ngã sở” diệt. Ấy thực là bậc Trượng phu xuất thế. Như Lai lúc sinh thời,
dùng không biết bao lời khen ngợi, ta nói lời nầy thực lòng khuyên các
vị “ vọng niệm” và “ngã sở” phải đoạn diệt. Được như thế là kẻ sĩ xuất
phàm.
Hỏi: Làm sao tâm “
ngã sở” đoạn diệt?
Đáp: Vì tâm tự phụ
cho mình hơn người, tự nghĩ ta có thể làm như vậy, đó là tâm “ ngã sở”
bị sa đọa trong cảnh Niết Bàn. Trong kinh Niết Bàn (Nirvàna Sùtra) nói:
“ Vì như hư không bao trùm muôn vật, nhưng hư không chẳng tự nghĩ rằng
ta có thể chứa đựng như thế”. Theo thí dụ nầy ,tâm “ ngã sở” đoạn diệt
chứng Kim Cang tam muội (Vajrasamàdhi).
Hỏi: Các người tu
hành cầu chơn thường tịch tịnh như thế nào?
Đáp: Ưa thích cảnh
vô thường trong thế gian, không ưa thích đệ nhứt nghĩa đế chơn thật
nhiệm mầu, chưa thấy lý, chỉ muốn khởi tâm dựa theo lý trí so sánh giác
tâm phát khởi, là tâm vô lậu. Nếu muốn quên tâm ấy thì bị vô minh che
lấp, lại không hợp lý, chỉ muốn tâm không ngăn dứt, không có duyên nghĩa
, tức là chấp không, mặc dù thọ thân người , nhưng hành động theo loài
súc sanh. Lúc bấy giờ không có phương tiện định huệ, không hiểu rõ Phật
tánh, đây là chỗ người tu hành bị chìm đắm. Nếu ai vượt hẳn các điểm
trên, sẽ chứng được Vô dư Niết Bàn (Anupadhisésa).
Hỏi: Thế nào là
nguyện nếu rõ chơn tâm?
Đáp: Lãnh hội được
lòng tin đầy đủ, chí nguyện thành tựu, thong dong tâm tịch tịnh, phải
chỉ giáo cho người thích thân tâm nhàn lạc, không cần nương tựa. Nếu
ngồi ngay thẳng biết điều hòa hơi thở, gạn lọc tâm, không ở trong, ở
ngoài hay chính giữa, tốt đẹp,sáng suốt, xem xét mọi việc rõ thấy tâm
Phật, lưu động như nước chảy, ánh sáng mặt trời không ngừng tắt.
Khi đã nhận thấy tâm không
ở trong, ở ngoài, như như bất động, xem mọi việc đều viên dung, thường
trú, lúc ấy vọng thức bỗng nhiên đứt hẳn, dứt vọng thức nầy mới diệt
được các chướng ngại ở trong. Hàng Thập địa bồ tát (Dasabhùmi
Bodhisattva) vọng thức diệt rồi, thì tâm bừng sáng như ánh mặt trời. Đó
là sự việc không thể nghĩ bàn, người nào muốn được tâm ấy phải xem kinh
Niết Bàn, phẩm thứ ba, về phẩm Kim Cang Thân và phẩm 3 kinh Duy Ma Cật,
phẩm Phật A Súc,dần dần lưu tâm tìm xét kỹ lưỡng tối đa. nếu hiểu được
kinh này rõ ràng thì những lúc đi, đứng, nằm, ngồi cũng như đối với ngũ
dục, bát phong, không để mất tâm niệm phạm hạnh đã lập. Được vậy thì mọi
việc đã giải quyết xong và sẽ không thọ thân sanh tử khác nữa. Ngũ dục
là :Sắc, thinh, hương, vị, xúc.Bát phong là: lợi,suy,hủy, dự xưng, cơ,
khổ,lạc. Đây là chỗ của người tu hành rèn luyện trau dồi Phật tánh.
Trong kinh nói: Thế gian
không có chỗ Phật trụ ,Bồ Tát không được thiện dụng cần phải giải thoát
báo thân nầy. Chúng sanh đời quá khứ bản tánh có kẻ thông minh, có người
ngu độn, không nên phê phán. Hạng thượng trí chỉ trong một niệm là giác
ngộ, bậc hạ trí phải trải qua nhiều kiếp mới thành tựu. Nếu khi có hiệu
nghiệm, tùy theo tánh của chúng sanh mà phát khởi thiện căn của Bồ Tát,
lợi mình, lợi người, trang nghiêm cõi Phật. Cần phải hiểu rõ phương pháp
tứ y
mới được thật tướng. nếu y theo văn tự chấp trước thì quên mất chơn tâm.
Các vị Tỳ kheo xuất gia tu tập để ra khỏi gông cùm sanh tử, gọi là chơn
chánh xuất gia. Một niệm tu hành đầy đủ đến rõ biết chi tiết về thân,
đến khi mạng chung không mất chánh niệm, tức là được thành Phật quả.
Từ trên đến đây luận về đạo
lý, chỉ do lòng tin theo văn, hiểu nghĩa khởi ra những lời nói như thế,
thật không phải rõ ràng chứng biết, nếu trái đạo lý phải sám hối trừ
nghiệp, nếu hợp chánh đạo thì hồi hướng bố thí cho chúng sanh, phát
nguyện đều biết bản tâm một đời thành Phật. Người nghe phải gắng sức
trong tương lai sẽ thành Phật. Hy vọng rồi đây sẽ độ cho môn đồ của ta.
Hỏi: Luận Tối thượng
thừa nầy từ đấu đến cuối nói rõ tâm mình là chánh đạo, nhưng chưa biết
hạnh quả 2 môn, đứng về môn nào?
Đáp: Luận nầy nói rõ
Nhứt thừa làm tôn chỉ đến nơi ý đạo dứt trừ đường mê, giải thoát con
đường sanh tử, mới có thể độ mình độ người. Đứng về hạnh môn thì lợi
mình không nói, chỉ nói những điều lợi người. Nếu có người thực hành thì
được thành Phật ngay. Ta xin chỉ Trời Đất thề nguyện, nếu ta nói dối các
vị thì ta phải đọa vào 18 cảnh địa ngục. Nếu ai không tin lời ta thì đời
đời sẽ bị khổ về nạn hổ lang, ác thú vậy.
03.
GƯƠNG SÁNG NGƯỜI XƯA
GƯƠNG soi trần thế tối tăm
SÁNG trưng ba cõi muôn năm hãy còn
NGƯỜI đời theo gót đường mòn
XƯA kia chư Tổ phận tròn độ sanh.
H.V.
Phát Bồ Đề Tâm Văn
1-NGUYÊN DO BẢN VĂN:
Bản văn này do Tổ sư Tịnh
Am trước tác, trong lúc Ngài đang ở tại chùa Phạm Thiên (Brahmadeva),
thuộc đất Cổ Hàn. Ngài cư trú tại chùa A Dục Vương (Asoka-Vihàra).Sau
khi cúng dường chân thân bửu tháp Thích Ca Mâu Ni Như Lai
(Sàkyamuni-Tathàgata), Ngài phát khởi hai mối cảm hoài: Một là không
được sinh ra trong thời kỳ có Phật, không thấy kim thân đức Phật, hai là
nhờ chút duyên lành đời trước, được đọc tụng kinh điển và thấy chân thân
Xá Lợi (Sarìra-Kàya) của Phật. Nhằm ngày đại hội, kỷ niệm Phật nhập Niết
Bàn (nirvana: to enter into rest Nibbhàna), trước Phật đài của chùa A
dục Vương, Tổ sư noi theo gương sáng của Đức A Di Đà (Amitàbha- Buddha),
phát bốn mươi tám (48) đại nguyện (The forty-eight vows of Him that he
could not enter in to his final Nirvàna or heaven unless all being
shared it), sự cảm ứng thật khó nghĩ bàn, là từ Xá Lợi Phật
(Sàrira-Buddha) phóng ra nhiều đạo hào quang ngũ sắc.Ngài tức cảnh trước
tác “ Khuyên Phát tâm Bồ đề” này, để khuyến khích hàng tứ chúng (Bhiksu,
bhiksunì,upàsaka,upàsikà), mong mỏi những ai được duyên lành đọc qua bản
văn, sẽ phát tâm bồ đề (Bodhi-citta), lập chí vững bền , tu học chánh
pháp, tinh tấn trên đường đạo hạnh.
2-GIÁ TRỊ BẢN VĂN:
“Khuyên phát tâm Bồ đề” tuy
không phải Kinh (Sùtra), không phải Luật (Vinaya), cũng không phải Luận
(Abhidharma), nhưng tinh thần lại bao gồm cả ba tạng (Tripitaka) Kinh,
Luật và Luận. Tác giả khuyên nhắc mọi người phát tâm dũng mãnh để cầu
thành quả Phật (Buddhaphala). Vì muốn được khai thông pháp thân
(Dharmakàya) và nối truyền huệ mạng (Prajna-Jivita), nên bản văn này
đáng làm Khế Kinh để đọc tụng, đáng làm Giới luật để phụng trì và cũng
đáng làm Luận giải để người đời nghiên cứu. Vì thế nên giảng giải bản
văn này, tức là thuyết giảng về Kinh, Luật và Luận vậy.
3-TIỂU SỬ CỦA TÁC GIẢ:
Ngài pháp danh Thật Hiền,
pháp tự Tư Tề và pháp hiệu Tĩnh Am, xuất gia học đạo lúc còn nhỏ, chuyên
trì giới Luật (Sìla-Vinaya). Ngài không bao giờ vắng mặt trong các buổi
giảng kinh, thuyết đạo, tinh thông Pháp tánh Tôn (Bhùtatatàyàna) lẫn
Pháp tướng Tôn (Dharmala-ksanayãna), thực hành các pháp tham thiền
(meditation),niệm Phật (rememberance Buddha). Một hôm, Tổ hoát nhiên
khai ngộ, thoát được giấc mộng đêm trường, Ngài trở thành bậc chứng ngộ
đạo mầu. Ban ngày duyệt lại các kinh điển của chư Phật, tối lại tham
thiền, tịnh niệm.
Niên hiệu Ung Chánh, ngày
14 tháng 4 năm thứ 12, Ngài ngồi xoay mặt về phương Tây an nhiên thị
tịch (To indicate the way of Nirvàna). Trong khi chư Thượng tọa, Đại
đức, Tăng Ni và đa số Phật tử đang tham dự lễ tống táng, bỗng nhiên Ngài
mở mắt ung dung nói rằng:
-“Tôi đi tức là đến, đại sự
sinh tử muốn được thoát ly phải từ tịnh tâm niệm Phật mà được kết quả
tốt đẹp”.
Toàn thể chấp tay đồng xưng
niệm danh hiệu Phật, Ngài nhắm mắt thâu thần về cảnh giới bên kia
(Nirvàna). Chúng ta nên chí thành tán thán công nghiệp tu tập của đời
Ngài:
“Lòng từ mở
rộng,
Khuyến trọng
Bồ-Đề.
Bốn tám đại
nguyện,
Trinh sạch
liên huê.
Hành, giải
chân thật,
Quả Phật hóa
sinh.
Gương sáng
hữu tình,
Đồng lên
nước Phật”.
4-THÔNG, BIỆT,NĂNG,SỞ CỦA
BẢN VĂN
Đầu đề bản văn này chia ra
hai phần: Thông và Biệt. Bản văn là Thông đề, “ Khuyên phát tâm Bồ đề”
là biệt đề. Ngoài ra có ba lớp năng và sở.
a)Bản văn là
năng thuyên, “ Khuyên phát tâm Bồ đề”là sở thuyên.
b)Tổ sư là bậc
hay khuyên, đại chúng là những người được khuyên.
c)Phát là phát
khởi, tâm Bồ đề là vật bị phát khởi.
5-NĂM LỚP HUYỀN NGHĨA:
Năm lớp huyền nghĩa, chính
là tôn chỉ để khai thông các diệu nghĩa sâu xa, cao rộng của từng bộ
kinh. Các Tổ sư thuộc tông Thiên Thái mỗi khi giảng giải kinh văn, đều
theo qui tắc của năm lớp huyền nghĩa này:
1-Giải tên kinh.2-Chỉ rõ
thể chất.3-Biện minh tông chỉ. 4-Luận về diệu dụng.5- Chỉ tướng trạng.
1-Giải tên kinh:
Đầu đề của bản văn này dùng
“Đơn pháp”. Tất cả đề mục trong kinh tạng có thể chia thành bảy loại:
Đơn nhơn, đơn pháp, đơn dụ, nhơn pháp, nhơn dụ và nhơn pháp dụ. Đầu đề “
Khuyên phát tâm Bồ đề” này là pháp, không nhân, không dụ, cho nên gọi là
đơn pháp.Chữ “pháp” gồm cả “ tánh pháp” và “tu pháp”. Tâm Bồ đề là “tánh
pháp” (tánh đức đầy đủ), siêng phát khởi các pháp từ tâm (hiển bày tu
đức) là “tu pháp”.
Tâm tức là lương tâm của
mỗi người suy nghĩ hằng ngày. Tâm này có thể thiện (kusala), có thể ác
(akasala),có thể vô ký (avyàkrta). Thành Phật (Buddha) cũng tại tâm này,
làm người (manusya) cũng do tâm này, mà sa vào địa ngục cũng chính tại
tâm này.
Bồ đề (Bodhi) là tiếng
Phạn, Trung Hoa dịch là Giác đạo , cũng tức là tâm (citta), nhưng tâm ở
đoạn trước là vọng tâm (misleading mind), còn đây là chân tâm (the true
mind). Nhưng vọng tâm cũng từ chân tâm mà ra, trái lại chân tâm toàn
vọng tức là chân. Đây có ba nghĩa:
1-Chân tánh
(The true Nature)
2-Thật trí (The
knowledge or wisdom of Reality)
3-Phương tiện
(convement to the place).
Luận về chân tánh Bồ đề tức
là một niệm tâm tánh ngã (àtma), nhân (Manusya) hiện tiền. Trên từ chư
Phật (Buddha), dưới đến địa ngục (Naraka), chúng sanh trong mười pháp
giới (dasadhàtu) đều đầy đủ, đây là tự tánh “ Như Như Lý” (The absolute
indifferentiation) sẵn có đầy đủ. Chỗ khác nó được gọi là bản giác
(Original bodhi i.e.enlightenment), không nương nhờ các việc tạo tác,
lìa các hư vọng (Vitatha: unreal and false, base-less) cho nên gọi là
chân tánh Bồ-đề (The true natural enlightenment).
Thật trí Bồ đề (The wisdom
of enlightened Reality) y theo “ Như Như Lý” để phát khởi “ Như Như Trí”
(Substance),. Nó cũng thường gọi là thỉ giác (The initial functioning of
mind), như chúng ta phát thiện tâm nghe giảng kinh thuyết pháp đều thuộc
thỉ giác. Trí này tức là Huệ tâm sở (inàna-cetasika), tương ứng cùng ý
thức. Dùng Huệ tâm sở này soi lý bổn giác (original bodhi), như thật rõ
biết. Cho nên gọi là Thực trí Bồ đề (The knowledge of enlightened
Reality).
Thế nào gọi là phương tiện
bồ đề? Vận dụng tâm bồ đề này để hành Bồ tát đạo (Bodhisattva màrga),
quán sát căn cơ để thuyết pháp, thi thố mọi Phật sự, độ thoát mọi loài
chúng sanh. Đây là phương tiện Bồ đề vậy (Convement to the enlightened
situation).
Chữ tâm ở đây là chỉ tâm
Phàm phu (The common underlying nature of all men). Bồ đề là tâm nhiệm
mầu của chư Phật tức là Thánh tâm (The Holy mind, that of Buddha)
Tổ sư muốn chúng ta từ tâm
phàm liễu ngộ tâm Thánh , y theo bổn trí (The original wisdom), để tìm
cầu Phật trí (The Buddha wisdom). Tâm bồ đề mỗi người đều có, phàm thánh
bình đẳng, chúng sanh cùng Phật bản tính (The spirit one possesses by
nature) chỉ là một, không luận trí ngu, hiền ác đủ, nhưng tại sao cùng
sự giác ngộ của chư Phật không đồng? Tại vì không có chữ “ Phát”này vậy.
Luận về chữ “Pháp” (To
produce, grow,intitiate): Tâm vốn không sanh, nhờ cảnh mới phát khởi,
như các cảnh giới thuận, nghịch trong thế gian có thể khiến sanh tâm
thiện (kusala), hoặc ác (akusala). Nay phát tâm bồ đề, chúng ta cũng
phải vin nơi cảnh.
Tóm lại có bốn loại:
1)Ngoài thấy
Phật, trong quán thân, tự động tiến tới.
2)Thương nghĩ
chúng sanh đồng một Phật tánh với mình, rồi muốn tịnh hóa tất cả.
3)Quán công
đức, tướng tốt của Phật, sanh tâm hoan hỷ.
4) Quả vị Phật
tối thắng đều có thể chứng đặng, ta phải siêng cầu. Chữ “khuyên” nghĩa
là khuyên gắng khích lệ.Trong bản văn nói mười thứ nhân duyên là những
điều khuyến khích.
Hai chữ “Bản
văn” của Thông đề, “ Văn” tức là văn chương. Nhiều danh từ thành câu,
nhiều câu thành văn chương.
2-Chỉ rõ thể chất:
Bản văn này lấy chân tánh
(The true nature,i,e,the Buddha-nature) là thể thông,suốt,sáng,soi,vắng
lặng, hằng còn,bản thể của nó tịch, chiếu không hai. Chẳng những ba tạng
(tạng Kinh: Sùtrapitaka, tạng Luật: Vinayapitaka, tạng Luận:
Abhidharmapitaka), mười hai bộ (Tu đa la: Sùtra, Kỳ dạ: Geya, Già đà:
Gàthà, Ni đà Na: Nidàna, Y đế mục Đa; Itivrttaka, Xà đa Giá:Jàtaka, A
phù Đạt Ma: Adbhuta-dharma, A bà đà Na: Avadàna, Ưu bà đế Xá: Upadesa,
Ưu đà na: Udàna, Tỳ Phật Lược :Vaipulya, Hòa già La: Vyàkarana), tất cả
kinh điển đều lấy tâm Bồ đề làm bản thể, mà núi, sông, đất liền, hư
không cũng do tâm Bồ đề làm thể chất vậy.
3-Biện minh Tông chỉ:
Bản văn này lấy Từ,Bi
(Maitrì karunà) làm Tông chỉ. Sau khi phát tâm Bồ đề , lòng Từ, Bi, tự
nhiên sanh trưởng. ban vui gọi là Từ, cứu khổ gọi là Bi.
4-Luận về diệu dụng:
Bản văn này dùng sự ban vui
cứu khổ làm diệu dụng. Đem tâm Từ, Bi quan sát bốn diệu đế (Catvàri àrya
satyàni: duhkha, samudaya,nirodha,màrga), phát bốn lời nguyện rộng lớn
(To save all living being without limit, to put an end to all passions
and delusions however numerous, to study and learn all methods and means
without end, to become perfect in the supreme Buddha-law), không ngoài
diệu dụng ban vui, cứu khổ cho toàn thể chúng sanh.
5-Chỉ tướng trạng:
Bản văn này dùng phương
đẳng sanh tô làm giáo tướng. Trọn đời thuyết pháp lợi sanh của đức Từ
phụ chia ra làm năm thời: Hoa nghiêm (Avatamsaka), A hàm (agama), Phương
đẳng (Vaipulya), Bát nhã (Prajnà) và Pháp hoa, Niết bàn
(Saddharmapundarika, Nirvàna). Thí dụ cho năm vị: Sữa nguyên chất (nhũ),
màn sữa (lạc), sữa sống (sanh tô), sữa chín (thục tô), sữa đặc (đề hồ).
Bản văn này thuộc về thời thứ ba, mà không nhiếp thuộc bốn thời khác.
Thời thứ ba là thời giáo pháp từ Tiểu thừa (Hìnayàna) sang Đại thừa
(Mahàyàna).
Bản văn này chia ra ba đại
khoa, cũng như ba phần chính của các bộ kinh khác: Phần tựa từ câu đầu
đến câu “ Mới được gọi là chân chính phát tâm Bồ đề vậy” Phần Chánh tôn
từ câu “ Tâm Bồ đề này vượt hơn các việc tu thiện khác” đến câu “Đây là
nhân duyên thứ mười phát tâm Bồ đề vậy”. Phần Lưu thông từ câu “ Mười
nhân duyên như thế đủ biết” cho đến cuối tập văn.
Tổng quát phần tựa:
Phần tựa có chung và có
riêng. Các bộ Kinh đều có phần tựa chung, vì từ Tây độ truyền sang, nên
phải có tựa chung để làm chứng tín. Bản văn này trước tác từ Đông độ,
mọi người đều tin tưởng chắc chắn không sai, Do đó nên không có tựa
chung mà chỉ có tựa riêng. Tựa riêng cũng gọi là “ Tựa phát khởi”. Phần
tựa này chia thành hai khoa:
A-TÂM NGUYỆN LÀ BƯỚC ĐẦU
CỦA SỰ TU HÀNH:
“Tôi là Thật Hiền, một vị
Tăng phàm phu bất tiếu. Hết lòng cúi xin bộc bạch cùng Đại chúng hiện
tiền và toàn thể thiện nam tín nữ v.v… Xin mở rộng lòng từ bi, gia tâm
xét lại. Tôi từng nghe nói yếu điểm cho người vào đạo, việc phát tâm làm
đầu mối cấp bách cho sự tu hành, lập nguyện là tiên phuông, thiết yếu.
Có lập nguyện, hành giả mới độ tận chúng sanh, phát tâm mạnh mẽ thì mới
trọn thành Phật quả. Nếu hành giả không phát tâm rộng lớn, lập nguyện
vững bền, thì dù trải nhiều kiếp số, sự luân hồi (samsàra) vẫn y nguyên
tồn tại. Mặc dù có tu hành, cũng chỉ luống công không được giải thoát.
Vì thế cho nên trong kinh Hoa Nghiêm (Avatamsaka Sùtra) đã nói: “ Quên
mất tâm Bồ đề, thực hành các pháp lành chỉ trở thành ma nghiệp”. Quên
mất mà còn bị như thế, huống chi là chưa phát tâm? Vì lẽ đó, chúng ta
nên biết rằng muốn học tập Như Lai Thừa (Tathàgatayàna), trước phải phát
đầy đủ nguyện Bồ tát (Bodhisattvapranihita) không thể trì hưỡn được”.
Đoạn văn này nói tổng quát
tâm nguyện thứ nhứt, mà cũng là một khoa trước tiên về sự tu tập. “ Phàm
phu” là hạng người tầm thường, không thông minh xuất chúng , không sáng
suốt giác ngộ. “ Bất tiếu” là không phải bậc hiền thánh. Vì trong pháp
hội lúc bấy giờ có đủ các từng lớp trong thiên hạ: già trẻ, nam nữ, tăng
tục, có nhiều vị tu Bồ tát hạnh hay theo lời nguyện tái sanh làm Đạo sư
cho pháp giới chúng sanh , theo kiểu “ nội bí, ngoại hiện”, khó biết
được tất cả, nên Tổ sư phải dùng lời khiêm tốn, tự xưng là phàm phu bất
tiếu. Chữ tăng nói cho đủ là Tăng giả (Sangha) nghĩa là hòa hiệp chúng.
Đây là lời tự tín của Tổ sư. Nói về chữ hòa tức là lục hòa: Thân hòa
cùng ở, miệng hòa không tranh cãi, ý hòa cùng vui vẻ, giới hòa cùng tu,
thấy hòa cùng giải, lợi hòa cùng chia.
Câu “ hết lòng cúi xin…” vì
chúng sanh trôi lăn trong đường sanh tử, không có kỳ hạn thoát ra, nên
Tổ sư khuyên người phát tâm tu tập để liễu thoát sanh tử. Ngài đem tâm
chí thành khẩn thiết, mong cầu chúng sanh phát tâm Bồ đề (Bodhi Citta).
Chính cũng như Ngài Thường Bất Khinh Bồ tát (Sadàparibhuta Bodhisattva)
mỗi khi gặp bất cứ ai cũng đều xá chào, lễ lạy chúc nguyện “ Các vị đều
sẽ thành phật” “ Nhữ đẳng giai đương tác Phật).
Câu “ Bộc bạch cùng đại
chúng hiện tiền” là muốn biểu lộ lòng thương xót, nên dùng tiếng lân mẫn
để nói lên những lời thống thiết cùng mọi người, mọi giới. “Đại chúng
hiện tiện” là thính chúng hiện đang ngồi nghe giảng, không phải quá khứ,
cũng không phải vị lai, nên gọi là hiện tiền đại chúng.
Câu “ toàn thể thiện nam
tín nữ v.v…” là chỉ cho đại chúng trong hội Niết Bàn (Nirvàna) lúc bấy
giờ. Bản văn này đã được truyền bá khắp mọi nơi, cho nên nói toàn thể
tức là các từng lớp người thới bấy giờ, hoặc lưu truyền cho toàn thể
thiện nam, tín nữ đời vị lai. Đức tin là nguồn đạo, là từ mẫu các công
đức lành, ai có lòng chánh tín, mới có thể học tập nghiên cứu bản văn
này. Từ đây phát tâm, do đây lập hạnh. Một niệm thanh tịnh không có vọng
tưởng tạp niệm, chúng ta mới có thể chân thật tín chứng.
“ Xin mở rộng lòng Từ bi”…
“ Xin” là lời cầu mong “ mở rộng” là tâm niệm đã phát khởi. Đem tâm tha
thiết, phát khởi lời đại nguyện. Tổ sư hy vọng đại chúng hiện tiền, phát
khởi tinh thần mạnh mẽ, nghe Ngài khuyến cáo trong các đoạn sau..
Câu “ gia tâm xét lại” là
biết đại chúng hiện tiền phần đông đều đa đoan công việc, nhưng văn cú,
đề mục quá dài, Ngài muốn đại chúng lưu ý, nên bảo “gia tâm”. “Xét lại”
là khéo suy nghĩ kỹ, nghe giảng mà thiếu sự xét lại là nghe qua loa
không lợi ích nhiều cho thân tâm. Nghe là văn huệ (from hearing), xét
lại là tư huệ (from reflection), xét lại rồi mới có thể thực hành gọi là
tu huệ (from pratice). Nghe chỉ được phước lợi, xét lại mới có thể sanh
trí huệ.
“ Từng nghe nói yếu điểm
cho người vào đạo v.v…” “ Từng nghe” là từng nghe trong kinh điển của
chư Phật thuyết ra, chớ không phải Tổ sư nói ra. Bồ đề là cánh cửa mầu
nhiệm, chúng ta cần phải đi vào, nếu không thì phải chịu trầm luân nhiều
kiếp lâu dài, khó lòng giải thoát (mukti). Nếu không phát tâm thì làm
sao tiến bước trên đường đạo hạnh. Nếu hay phát tâm thì dù đường sá xa
xôi “ thiên sơn vạn thủy”, cũng không có gì đáng sợ sệt cả. Sự tu hành
có nhiều pháp môn như: Tu Tịnh độ (Sukhàvàti), tu các hạnh thiện thế
gian (loka-kusala), tu hạnh xuất thế, giới (Sìla), định (samàdhi) và huệ
(prajnà).
“Lập nguyện là v.v…” lập
nguyện như đức Phật Thích Ca (Sàkyamuni-Buddha) lập bốn lời nguyện rộng
lớn, nên dễ dàng thành tựu đạo Vô thượng Bồ đề (Anuttara-Bodhi). Đức
Quán Thế Âm Bồ tát (Avalokitesvara Bodhisattva) phát mười hai lời đại
nguyện, chi nên có thể thực hành đạo Bồ tát (Bodhisattvamàrga). Đức Phổ
hiền Bồ tát (Samantabhadra Bodhisattva) lập mười đại hạnh nguyện cho nên
thành tựu công đức Như Lai (Tathàgata) . Phật A Di Đà (Amitàbha-Buddha)
phát bốn mươi tám lời nguyện, nên dễ dàng thành Phật ở thế giới Cực lạc
(Sukhàvati-loka).
Bốn lời thệ nguyện rộng lớn
là:
Chúng sanh không số lường,
thệ nguyện đều độ khắp,
Phiền não không cùng tận,
thệ nguyện đều dứt sạch,
Pháp môn không kể xiết, thệ
nguyện đều tu học,
Phật đạo không gì hơn, thệ
nguyện được viên thành.
Tâm chúng ta có phát khởi
thì cánh cửa cốt yếu mới được mở rộng. Bồ đề là pháp của Phật, Phật là
bậc Giác Ngộ, Chư Phật là người năng chứng, Bồ đề là pháp được chứng.
“ Tâm rộng lớn” là từ xưa
đến nay nhận lầm vọng tâm, không biết chân tâm của chúng ta, dọc cùng ba
đời,
ngang khắp mười phương
,
Tổ sư muốn chúng ta phát tâm, chính là phát tâm rộng lớn ấy. Chúng sanh
nhiều vô số, chúng ta cần phải hóa độ họ trong tinh thần và tâm niệm
rộng lớn đó. Vì chúng ta và tất cả chúng sanh liên quan rất mật thiết
nên chúng ta muốn phát tâm độ họ, phải độ khắp tất cả. Sự mong cầu của
tâm gọi là Nguyện, yếu chế của nguyện gọi là Thệ. Người mới phát tâm tu
tập giữa đường gặp khó khăn thường hay thối chuyển. Cho nên có bài tụng
nói: Như “ Trứng cá và bông xoài, mới phát tâm Bồ-tát, thời gian đầu rất
nhiều, kết quả chỉ số ít”. Do đó, nên cần phải thiết yếu chế ngự. Như
bài kệ trong khế kinh đã nói: “ Giả sử bị vòng sắt mang trên trán,không
nên quên mất tâm Bồ đề”. Nếu chỉ phát tâm sơ sài thực hành một ít hạnh
môn, đâu có thể liễu thoát sanh tử, lên,xuống,qua,lại, như bánh xe quay
tròn, cho nên gọi là luân hồi (Samasàra). Tạo phước được sanh lên cõi
trời, khi hưởng hết phước bị đọa lạc, có khi sanh làm người giàu sang,
đến khi mạng sống chấm dứt, của cải tiêu tan, cho nên nói “ luống công
khó nhọc”.
Từ câu “ Trong kinh Hoa
nghiêm” đến câu “ huống chi là chưa phát tâm ư?”. Đây là đem kinh Hoa
nghiêm (Avatamsaka sutra) làm bằng chứng.Khi đức Phật Thích Ca (Sàka
Buddha) mới thành bậc Chánh Giác (Sambuddha), xứng theo “pháp giới tánh”
(Dharmadhàtuta) đã diễn nói kinh pháp Đại thừa này. Lý của kinh Xưa kia
có một vị Bồ Tát gặp Phật, đã phát tâm Bồ đề, về sau tu trong thế gian,
thực hành Bồ Tát đạo, nhưng vì quên mất chỗ phát tâm lúc trước, mà phải
bị thối thất đạo tâm..Không nhớ gọi là “quên”, trong lòng không còn nghĩ
ngợi là “mất”. Trong hàng Ma vương (Màra Ràja) cũng có người tu pháp
thập thiện
,
nhưng chưa được kết quả tốt, vì chưa phát tâm rộng lớn. Vì thế họ chỉ
hưởng phước báo được sanh lên cõi trời Dục giới (Kàmadhàtu), biến hóa tự
tại, hưởng thụ đủ cách. Các cảnh khoái lạc làm họ mê đắm rất khó phát
tâm mạnh mẽ, nên họ phải trôi lăn mãi trong Dục giới.
Không ứng dụng tâm Bồ đề
tức là dùng tâm sanh diệt. Tâm sanh diệt là pháp hữu vi
(Samskrtadharma), mặc dù sanh lên các cõi Trời, nhưng vẫn chưa khỏi
nghiệp chướng nội ma, thường gọi là “ma nghiệp” khuấy phá. Sự tu tập
ngày nay, y theo tôn chỉ Tịnh độ, phát nguyện cầu sanh Tây phương, nếu
không gia công phát tâm Bồ đề cũng đồng với ma chướng.
Có người hỏi: “ Sự mong cầu
được sanh về Tây phương (Sukhàvtì) cùng sự phát tâm Bồ đề làm sao phân
biệt được?” Trả lời: “ Cũng là một, mà cũng là hai, vì sao? Vì có người
tinh tấn niệm Phật, chí thành cầu nguyện, quyết định sẽ được về Lạc
quốc. Đây là nguyện vọng về Tây phương , mà cũng tha thiết cầu mong tất
cả chúng sanh đồng sanh Cực lạc, tức là phát tâm Bồ đề. Có tâm Bồ đề,
khi sanh về Tây phương, chắc chắn được lên Thượng phẩm Thượng sanh, nếu
không phát tâm Bồ đề, dù được vãng sanh về Tây phương cũng chỉ được vào
hàng Trung phẩm trung sanh. Điểm này rất quan yếu, chúng ta cần phải ghi
nhớ phụng hành đến mức tối đa”.
“Chúng ta nên biết rằng
muốn học Như Lai thừa…” Đạo nhiệm mầu sáng suốt tức là Tối Thượng Thừa
(The Supreme vehicle) hay Như Lai thừa (The Tathàgata vehicle). Trong
kinh Pháp Hoa có thí dụ chiếc xe “đại bạch ngưu” (The great white
bullock-cart of the Lotus Sùtra), không đồng với những chiếc “dương xa,
lộc xa” (The inferior,deer carts) của hàng Thinh văn (Sràvaka), Duyên
giác (Pratyekabuddha) mà cũng không thể so sánh những chiếc “ Thủy ngưu”
(The water bullock cart) của hành Quyền Thừa Bồ-tát (The temporary
bodhisattva), cho nên gọi là “ Tối thượng thừa”
“Phát đầy đủ nguyện” là
phát bốn lời nguyện rộng lớn. Chúng sanh nhiều vô số kể thệ nguyện độ.
Rộng độ không dễ, phiền não không đoạn, không thể nào độ tận chúng sanh.
Phiền não không tận cùng tận, thệ nguyện dứt sạch. Muốn đoạn phiền não
phải học nhiều pháp môn. Do đó nên nói: Pháp môn không lường thề quyết
phải học tập. Ba lời nguyện trên đã phát, nhưng chưa lập nguyện thành
Phật, thì không có mục đích, nên chúng ta phải phát nguyện thành Phật.
Đây là phát đầy đủ đại nguyện vậy.
B-PHÂN BIỆT TÂM NGUYỆN LÀ
TIÊU CHUẨN LẬP HẠNH
Nhưng tâm nguyện sai khác,
có nhiều tướng trạng không đồng, nếu không chỉ bày rõ ràng làm sao tiến
thủ? Nay vì Đại chúng lược nói có tám tướng trạng khác nhau, đó là: Tà,
Chánh, Chân, Ngụy, Đại, Tiểu, Thiên, Viên. Thế nào là tà, chánh, chân,
ngụy, đại, tiểu, thiên , viên? Trong đời này có nhiều người tu hành
hướng về một chiều, không xét đến tự tâm (tâm của chính mình), chỉ lo
các việc bên ngoài, hoặc cầu các việc lợi dưỡng, hoặc thích tiếng khen,
hoặc ham dục lạc hiện đời, hoặc hy vọng quả báo đời sau, Ai phát tâm như
thế gọi là Tà. Không cầu lợi dưỡng và tiếng khen, lạo cũng không ham quả
báo dục lạc (the joys of the five desires) chỉ vì liễu thoát sanh tử,
chứng đạo Bồ đề.Phát tâm như thế gọi là Chánh. Mỗi ý niệm trên cầu mong
thành Phật đạo, tâm thức lúc nào cũng nghĩ dưới hóa độ chúng sanh. Nghe
thành được Phật đạo quá lâu xa, không sanh tâm thối chuyển, quán sát
chúng sanh khó độ, không sinh tâm mỏi mệt. Như người lên núi cao muôn
dặm, quyết tâm lên tận đỉnh, cũng như kẻ lên ngôi tháp chín tầng, phải
lên đến tầng chót. Phát tâm như thế gọi là Chân. Có tội không sám hối,
có lỗi không từ bỏ, trong nhơ nhớp ngoài làm như trong sạch. Trước siêng
năng sau biếng nhác tuy có lòng tốt, phần nhiều bị danh lợi xen vào,mặc
dù có nhiều pháp lành, lại bị tội nghiệp nhuốm nhơ. Phát tâm như vậy gọi
là Ngụy. Độ hết chúng sanh trong thế giới, lời nguyện của ta mới hết,
thành tựu được đạo Bồ đề, lời nguyện ta mới thành, ai phát tâm như thế
gọi là Đại. Xem ba cõi
như lao tù, nhìn sanh tử như oan gia. Chỉ lo cho mình , không muốn độ
người. Phát tâm như vậy gọi là Tiểu. Nếu người nào ngoài tâm thấy có
chúng sanh, thấy có Phật đạo rồi nguyện cứu độ, nguyện khó thành tựu,
công lao không quên, thấy biết không dứt. Phát tâm như thế gọi là Thiên,
Nếu biết tánh mình là chúng sanh, nên nguyện độ thoát, tánh mình là Phật
đạo nên muốn thành công, không thấy một pháp nào ngoài tâm riêng có, đem
tâm hư không, phát nguyện hư không, thực hành hạnh hư không để rồi chứng
quả hư không, cuối cùng cũng không có tướng hư không để tu chứng nữa.
Người nào phát tâm như vậy gọi là Viên. Biết tám tướng trạng sai khác
như thế thì biết xét kỹ, biết xét kỹ thì biết lựa chọn hoặc lấy hoặc bỏ,
biết lấy bỏ là có thể phát tâm. Thế nào gọi là xét kỹ? Nghĩa là xem chỗ
phát tâm của ta, trong tám tướng trạng ở trên, nó là tà hay chánh, chân
hay ngụy, đại hay tiểu, thiên hay viên. Lấy hay bỏ thế nào? Tức là bỏ
tà, ngụy, tiểu,thiên, lấy chánh, chân, đại viên. Phát tâm như thế mới
được gọi là chân chính phát tâm Bồ đề vậy.
Đoạn trên đây là để phân
biệt tâm nguyện, mà cũng là phần tiêu chuẩn lập hạnh vậy. Cả hai danh từ
Phát tâm và lập nguyện, không thể không biện biệt.Nếu chúng ta gặp thầy
sáng suốt, bạn hiền lương, thì sự phát tâm và lập nguyện của ta rất tốt,
trái lại nếu gặp thầy và bạn ác, hướng dẫn ta phát tâm lập nguyện sai
lầm rất là nguy hiểm, Người thường cũng có thể phát tâm lập nguyện,
nhưng phải sáng suốt cẩn thận mới mong biết được đường chánh trong các
nẻo đường tu tập. Tĩnh Am Tổ sư là bậc đại thiện tri thức, đủ sức phân
biệt chỉ giáo, khiến chúng ta kính trọng phụng trì.
“ Tướng trạng” tức là hình
thức phát tâm lập nguyện . Tà, chánh, chân, ngụy, đại, tiểu, thiên,
viên, trong tám tướng trạng đó bốn tướng trạng trước khai thị chánh nhãn
cho phàm phu, bốn tướng trạng sau để chỉ thị cho hàng Nhị Thừa
(sràvaka, Pritiyekabuddha) và Bồ tát (Bodhisattva). Đây là chỉ tiêu
chuẩn về Nhân, Ngã tu hành vậy.
Tà, chánh v.v.. đều từ trên
sự phân biệt của ý chí phát tâm, lập nguyện. Khi phát khởi tâm tà,
