Thập Ðại Ðệ Tử Phật
Thích Minh Tuệ
Sàigòn 1991-Pl 2535
---o0o---
02
Ngài Xá Lợi Phất
Sariputra - Trí Tuệ Ðệ Nhất
Từ xưa đến
nay, từ đông sang tây, đa phần các tôn giáo đều thiên về đức tin, riêng
Phật giáo thì ngược lại, chỉ tin là khi đã dùng lý trí xét đoán, nói khác
hơn Phật giáo thiên về trí tuệ. Bởi thế thông thường, Ðạo Phật được gọi là
đạo Trí Tuệ, đạo Giác Ngộ, đạo Bồ Ðề. Ðức Phật là một con người đã đạt đến
đỉnh cao của trí tuệ, giác ngộ hoàn toàn. Người theo đạo Phật cần cầu trí
giác cao tột của Phật Ðà. Thời Phật còn tại thế, những đệ tử của Phật đều
chứng Thánh quả. Trong số 1.250 vị, có mười vị đạt đến địa vị ưu tú bậc
nhất, goị là mười vị đại đệ tử, gọi chung là Thánh Chúng. Ðứng đầu là Ngài
Xá Lợi Phất, Trí Tuệ Ðệ Nhất.
Xá Lợi Phất
Trước Khi Theo Phật
Gia thế
Xá Lợi Phất:
Ở Nam Ấn Ðộ
tại nước Ma Kiệt Ðà, cách thành Vương Xá khoảng hai dặm, có một thôn trang
tên là Ca La Tý, nơi đây có non xanh nước biếc, cảnh trí u tịch, Ngài đã
ra đời trong bối cảnh địa dư này.
Xá Lợi Phất
thuộc dòng dõi Bà La Môn, thân phụ là Ưu Ba Ðề Xá hay Ưu Ba Thất Sa
(Upatisya), một luận sư nổi danh trong hàng Bà La Môn. Thân Mẫu là bà Xá
Lợi (Sàri) cũng là một người phụ nữ thông minh có tài biện luận. Bà là chị
ruột của Câu Hy La (Kausthila), tức là Phạm Chí Trường Trảo. Những lúc
luận bàn giáo lý với chị Trường Trảo luôn luôn bí lối. Không chịu thua
chị, nhất là còn ngại về sau có thể thua đứa cháu ở trong bào thai của
chị; với truyền thống của gia đình Trường Trảo tin con của Ưu Ba Thất sau
sẽ thông minh tuấn tú. Vì tự ái, Trường trảo đến Nam Thiên Trúc quyết học
18 bộ kinh (xem chú thích ở cuối bài). Với lời thề, nếu chưa thông suốt
thì không cắt móng tay, vì có móng tay dàI người đời tặng cho Phạm Chí,
biệt hiệu là Trường Trảo. Xưa theo phong tục Ấn Ðộ, ngoài dùng tên cha để
gọi con, phổ biến hơn người đời còn có thói quen gọi con bằng tên mẹ.
Tiếng Phạn là Sàriputa, phiên âm là Xá Lợi Phất Ða La gọi tắt là Xá Lợi
Phất, có nghĩa là con trai của bà Xá Lợi. Trung Quốc còn gọi là Xá Lợi
Tử.
Tài
biện luận và đạo giáo của Ngài Xá Lợi Phất:
Xá Lợi Phất
là một thần đồng, lúc mới lên tám tuổi Ngài đã thuộc hết 18 bộ Kinh, biện
tài vô ngại. Vào tháng hai, tại nước Ma Kiệt Ðà, hai anh em trưởng giả Cát
Lợi và A Già La hợp cùng dân chúng tổ chức lễ tế đà. Ðàn tràng tiếp đón
khách quý có 4 bậc:
Vua - Thái
Sư - Ðại Thần - Luận Sư .
Khi đến dự
lễ Xá Lợi Phất ngồi vào đàn thứ tư và dõng dạc tuyên bố: - Ai muốn hỏi gì
thì hỏi. Các Luận sư cho Ngài là một thiếu niên ngỗ ngáo. Ðể hạ bệ Xá Lợi
Phất các Luận sư cho các đệ tử nhỏ tuổi đến chất vấn, nhưng với tài biện
luận khúc chiết, Ngài đã làm cho mọi người phải kinh ngạc, các Luận sư đều
thán phục. Quốc Vương vui mừng vì thấy đất nước có nhân tài lỗi lạc, nên
đã đem một trang trại ban cho Ngài.
Ðể quán
thông triết lý của các đạo giáo đương thời, năm 20 tuổi Ngài rời thôn
trang, thân thuộc, đến học đạo lý với San Xa Da Tỳ La Lê Tử, một trong sáu
phái Lục sư ngoại đạo. Ðây là phái hoài nghi cho chân lý có thể biến đổi,
tu đạo là vô ích chỉ cần tu thiền định là được giải thoát. Trong một thời
gian ngắn Ngài đã am tường hết đạo lý của phái này, nhưng tư tưởng vẫn
chưa thỏa mãn. Xá Lợi Phất đem tâm sự thố lộ với bạn đồng học lúc bấy giờ
là Mục Kiền Liên, cả hai cùng đồng chung một tâm trạng nên đều tính từ giã
từ giả phái hoài nghi để làm một học đoàn riêng. Tuổi trẻ tài cao, hai
thanh niên cho là ở đời không có người trí thức nào sánh kịp, và cũng
chẳng có ai có tư cách để làm thầy mình. Chẳng bao lâu mỗi vị đều có 100
đệ tử, cả hai còn ước hẹn hễ ai đắc đạo trước thì thông báo lại đễ dẫn dắt
nhau tiến theo một con đường.
Ðạo Nghiệp Của Xá Lợi Phất Sau
Khi Theo Ðức Phật
Xá Lợi
Phất Ngộ Lý Duyên Sinh:
Một hôm tại
thành Vương Xá, Xá Lợi Phất gặp Ngài Mã Thắng tức A Xã Bệ Thệ đang đi khất
thực. Ðây là một tỳ kheo đã trải qua một thời gian dài tu khổ hạnh, khi
gặp Phật Ngài đã nghe Pháp Tứ Ðế mà ngộ đạo, trở thành một trong năm đệ tử
đầu tiên của Ðức Phật. Thấy phong độ uy nghi của Mã Thắng, Xá Lợi Phất tỏ
lòng kính phục và thân đến hỏi đạo, Mã Thắng cho Xá Lợi Phất biết ông là
đệ tử của Ðức Phật Thích Ca. Xá Lợi Phất hỏi Ngài về đạo lý của Phật Thích
ca, Ngài đem giáo lý duyên sinh để giảng giải. Theo Phật, tất cả các pháp
trong thế gian đều do nhân duyên mà có sinh, rồi cũng hoại diệt khi nhân
duyên đã hết. Giáo pháp đó được diễn tả qua bài kệ:
Chư Pháp
tùng duyên sinh
Diệt tùng nhân duyên diệt
Ngã Phật Ðại Sa môn
Thường tác như thị thuyết.
Nghĩa là:
Các Pháp do duyên sinh
Lại cũng do duyên diệt
Thầy tôi là Ðức Phật
Thường giảng dạy như vậy.
Nghe thuyết
duyên sinh, Xá Lợi Phất thấu suốt được sự thành hoại của vũ trụ duyên sinh
và rất thán phục Ðức Phật, nên theo Mã Thắng đến Trúc Lâm Tinh Xá bái yết
Ðức Phật. Ðể khai thị thêm cho Xá Lợi Phất, Phật thuyết đạo lý Vô Ngã Niết
Bàn... Theo Phật "Các hành vô thường là pháp sanh diệt, sinh diệt diệt rồi
tịch diệt là vui."
Trước Ðức
Phật Xá Lợi Phất xin được quy y và xin được đưa Mục Kiền Liên đến Tinh Xá
Trúc Lâm.
Hôm sau, cả
Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên dẫn 200 đệ tử đến thọ giáo với Phật. Giáo
đoàn của Phật không những chỉ tăng thêm số lượng mà còn tăng thêm về mặt
chất lượng. Phật rất hài lòng vì thấy giáo pháp sâu xa nhiệm mầu, từ nay
đã có Xá Lợi Phất tiếp thu. Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên là hai thủ lãnh
tư tưởng tôn giáo cao thâm trong giới học đạo bấy giờ.
Xá Lợi
Phất chỉ đạo xây dựng Tinh Xá Kỳ Viên:
Khi Phật
đang ở Phương Nam Ấn Ðộ, có trưởng giả Tu Ðạt, hiệu là Cấp Cô Ðộc, người
thành Xá Vệ, nước Kiều Tát La ở Tây Bắc Ma Kiệt Ðà, đến Tinh Xá Trúc Lâm
nghe Phật thuyết giảng pháp Bố thí, bái phục Ðức Phật, trưởng giả muốn xây
dựng một tinh xá ở phương Bắc nước Ma Kiệt Ðà, để thỉnh Phật về hoằng hóa.
Sau khi trải vàng mua đất của Thái Tử Kỳ Ðà, cạnh thành Vương Xá. Trưởng
giả xin Phật đề cử một vị thiết kế và trông coi công trình xây cất tinh
xá. Phật biết ở phương Bắc có nhiều triết nhân ngoại đạo, chỉ có Xá Lợi
Phất mới có đủ sức thuyết phục, để có thể vừa trông coi công trình, vừa
đối phó với ngoại đạo, Phật cử Xá Lợi Phất theo Tu Ðạt về phương Bắc.
Tinh xá bắt
đầu khởi công, hàng ngoại đạo tìm phương cản trở, nhằm ngăn chận đà phát
triển của Phật giáo. Họ yêu cầu Tu Ðạt bỏ ý định xây dựng tinh xá và cũng
yêu cầu ông không nên theo Phật. Vì đã thâm tín Phật Tu Ðạt vẫn xúc tiến
công trình; các nhà ngoại đạo tính hạ uy tín Xá Lợi Phất, để giúp Tu Ðạt
bỏ Phật. Tu Ðạt rất lo ngại cho Xá Lợi Phất có thể không tranh biện nổi
với ngoại đạo, ông trình bày nổi ưu tư với Ngài. Nhưng! Xá Lợi Phất cho
đây là một cơ hội tốt để đạo Phật tuyên dương chánh pháp. Ngài nhờ Tu Ðạt
đến hàng ngoại đạo ước hẹn ngày tranh luận. Vốn xuất phát từ Bà La Môn và
đã am tường các triết thuyết đương thời, ngay trong ngày tranh luận đầu
tiên Ngài đã thắng 10 Luận sư danh tiếng của ngoại đạo. Xá Lợi Phất đã tạo
nhiều thanh thế cho Phật ở phương Bắc. Vì Xá Lợi Phất đã chuyển hầu hết
các tư tưởng gia ngoại đạo về với Phật, khi Phật chưa đến giáo hóa. Từ đó
sau khi Tinh xá Kỳ Viên hoàn thành, giáo đoàn của Phật về nước Xá Vệ được
đón tiếp vô cùng nồng hậu linh đình. Công trình xây dựng Tinh xá, Xá Lợi
Phất thiết kế 16 tiểu đường, gồm có: phòng ngủ, nhà khám bệnh, nhà tắm,
nhà kho, nhà nhóm họp, giảng đường... Ðây là một trung tâm văn hóa thứ hai
của Ấn Ðộ, gọi là trung tâm Kiều Tát La, còn trung tâm văn hóa thứ nhất
được thành lập tại nước Ma Kiệt Ðà.
Thọ
thức ăn bất tịnh:
Khi về
thành Ca Tỳ La Vệ, giáo hóa cho các bậc vương tôn, công tử, Phật cho La
Hầu La xuất gia và ủy thác cho Xá Lợi Phất lo việc dạy dỗ, Xá Lợi Phất đã
truyền thọ giới Sa Di cho La Hầu La. Một hôm Ngài dẫn La Hốu La đI khất
thực, hàng đàn na tín thí dâng cúng các thức ăn ngon cho Ngài và các vị Tỳ
kheo Trưởng lão, còn hàng Sa di chỉ thọ nhận các vật có ít dinh dưỡng như
xác mè ép, rau đồng luộc... trộn với cơm hẩm. Lòng của La Hầu La rất bất
mãn và có ý nghĩ rằng tuổi trẻ sức đang phát triển, ăn uống như thế cơ thể
sẽ bị suy nhược, không có sức khỏe để tiến tu đạo nghiệp. Khi về đến Tinh
Xá, lòng La Hầu La vẫn buồn rầu và lên trình với Phật sự cố. Phật khuyên
La Hầu La không nên có niềm đố kyï, người xuất gia chỉ cầu Phật đạo chứ
đâu cần sự ăn uống, người tu hành khi thọ nhận của cúng dường một hạt mè,
một hạt cơm cũng nên tự thấy là đủ rồi. Có tam thường bất túc, mới xứng
đáng là bậc có chí xuất trần thượng sĩ, đừng quá quan tâm đến việc ăn
uống.
Tuy dạy La
Hầu La như thế, nhưng Phật cũng cho mời Xá Lợi Phất đến và dạy rằng:
·
Xá Lợi Phất! Hôm nay ông thọ thức
ăn bất tịnh, ông có biết không?
·
Nghe Ðức Phật nói, Xá Lợi Phất
kinh hãi liền cho thức ăn ói ra hết, rồi bạch Phật:
·
Bạch Ðức Thế Tôn! Từ khi xuất gia,
con luôn luôn y pháp khất thực, chưa bao giờ con trái nguyên tắc và thọ
thức ăn bất tịnh.
·
Tuy biết rõ tâm của Xá Lợi Phất,
nhưng Phật giải thích:
·
Xá Lợi Phất tuy ông khất thực
không trái phép nhưng không quên săn sóc các Tỳ kheo nhỏ tuổi và Sa di.
Khi khất thực phải lưu tâm đến họ, để họ khỏi sinh tâm đố kyï và phát tâm
tôn kính bậc Trưởng thượng. Nhân cơ hội này, Phật chế phép Lục Hòa để làm
nguyên tắc sinh hoạt cho Tăng đoàn:
1.
Thân hòa đồng trú Cùng chung với nhau một chỗ.
2.
Khẩu hòa vô tranh Không nên tranh cãi với nhau
3.
Ý hòa đồng duyệt Thông cảm và cởi mở với nhau
4.
Lợi hòa đồng quân Lợi lộc nên đem chia đều cho nhau
5.
Giới hòa đồng tu Giới luật cùng nhau giữ gìn
6.
Kiến hòa đồng giải San sẻ hiểu biết cho nhau
Nghe xong,
Xá Lợi Phất hoan hỷ tín thọ và tuân hành áp dụng.
Kẻ
phản nghịch kính sợ:
Trong số đệ
tử của Phật, Ðề Bà Ðạt Ða luôn luôn muốn hạ Ðức Phật để làm thầy, ông vốn
là con nhà thúc bá với Ðức Phật. Dù đã xuất gia, ông xúi thanh niên hại
Phật, dụ dỗ A Xà Thế thả voi say chà Phật, ngay cả ông cũng đả xô đá làm
cho Phật bị thương ở chân, và ông cũng đã tách rời giáo đoàn để làm giáo
chủ.
Một hôm Ðức
Phật và Thánh chúng đi khất thực về và đang nghỉ ngơi, Ðề Bà cầm đầu một
nhóm Tỳ kheo la lối om sòm, yêu cầu Phật nhường quyền lãnh đạo cho ông,
Ðức Phật vẫn im lặng mặc cho Ðề Bà làm náo động. Không thể chịu đựng được,
Ngài A Nan là một bào đệ của ông lên tiếng chỉ trích Ðề Bà.
A Nan dõng
dạc nói:
·
Xin Ðề Bà
hãy im lặng, Ðức Phật là bậc chí tôn anh không thể thay thế Phật được. Anh
phỉ báng Phật, anh làm mất sự hòa hợp của Tăng đoàn anh sẽ mang tội rất
nặng. Giờ này, Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên ở đây anh không sợ sao? Chắc
chắn hai vị sẽ không để anh tung hoành như thế được?
·
Thấy không
lay chuyển được Phật, Ðề Bà chuyển hướng, đem lợi lộc của vua A Xà Thế
cúng dường để dụ dỗ các Tỳ kheo ham lợi, tách khỏi đại chúng và thành lập
một giáo đoàn riêng do ông thủ lãnh. Sau một buổi đI khất thực về, bè nhóm
của Ðề Bà Ðạt Ða tụ tập phân chia phẩm vật của đàn việt một cách ồn ào.
Thấy trái đạo lý Xá Lợi Phất lên tiếng:
·
Này chư vị! Chúng ta đi xuất gia với mục đích giác ngộ, giải thoát
hay vì lợi lộc cúng dường?
Cả nhóm
đồng đáp:
·
Thưa Xá Lợi Phất! Vì mục đích tu đạo, cầu giác ngộ và giải thoát
khỏi sinh tử luân hồi.
·
Thế! Các ông hãy loại bỏ tâm tham thực, ăn năn sám hối trở về giáo
đoàn tu theo pháp lục hòa.
Nghe Ngài
khuyến hóa, cả nhóm đều bỏ rơi Ðề Bà, trở về với Ðức Phật. Từ đó uy tín
của Ngài được tăng thêm, Ðề Bà Ðạt Ða cũng kính sợ Xá Lợi Phất hơn cả
Phật.
Rộng
lượng khoan dung:
Tại Tinh Xá
Kỳ Viên, sau ba tháng hạ Xá Lợi Phất tạm biệt Ðức Phật để lên đường đi hóa
đạo. Khi Ngài ra khỏi cổng Tinh xá, một Tỳ kheo thưa với Ðức Phật rằng: -
Xá Lợi Phất vô cớ nhục mạ ông, rồi bỏ đi với lý do đi giáo hóa, thực sự Xá
Lợi Phất không đi truyền bá Phật pháp. Phật cho gọi Xá Lợi Phất trở lại và
yêu cầu cho biết dữ kiện. Xá Lợi Phất trình Phật:
·
Bạch Ðức Thế Tôn! Sau khi theo Ðức Thế Tôn học đạo đến nay tuổi gần
80, con chưa bao giờ làm tổn hại sinh mạng kẻ khác, chẳng biết dối trá
chăm lo thăng tiến đạo nghiệp, kể cả 40 năm qua, đưoợc vinh dự làm môn đệ
của Ðức Thế Tôn, dù nhiều lần được Ðức Thế Tôn khen ngợi, nhưng con chưa
bao giờ tỏ ý kiêu mạn coi thường người khác, từ đó đâu dám nhục mạ người
trong giáo đoàn.
·
Con thiết nghĩ: Ðất luôn luôn nhận lãnh hết tất cả những sự dơ uế
của thế gian, con tự nguyện làm đất luôn luôn nhẫn nhịn tất cả những điều
tráI ý, không hạ nhục bất cứ ai. Dòng nước cuốn trôi, rửa sạch tất cả
những vết dơ bẩn của trần gian, con tự nguyện rửa sạch trần cấu cho mọi
người. CáI chổi quét sạch hết tất cả rác rưởi không hề phân biệt con tự
nguyện làm cáI chổi quét sạch bụi trần của chúng sanh. Bấy lâu con chưa hề
khinh khi ai, chưa hề có ý niệm phân biệt, cố gắng không để tâm vọng đọng
thường an trú trong chánh niệm. Bởi thế nếu con còn có lỗi lầm nào, xin
các tỳ kheo từ mẫn chỉ bảo con xin thành khẩn y pháp sám hối.
Ðể thỏa mãn
cho tất cả các môn đệ, Phật cho gọi các tỳ kheo đương cáo ra đối chứng.
Trước giáo đoàn, vị tỳ kheo đã nói dối rất hổ thẹn, xin Phật và Xá Lợi
Phất rộng lượng khoan dung. Phật bảo trong đời có hai hạng người mạnh nhất
đó là người không có tội, người có tội mà biết ăn năn sám hối. Riêng Xá
Lợi Phất không những không oán giận mà còn hoan hỷ khoan dung.
Phẩm
hạnh nhường nhịn:
Một hôm Xá
Lợi Phất đi truyền giáo ở phương xa, đến trời tối mới trở về, các phòng xá
đều bị các tỳ kheo lục quần chiếm hết. Ngại lục quần làm ồn ào, Ngài lẳng
lặng ra ngoài sân ngủ dưới gốc cây. Sáng ngày biết được sự ngủ nghỉ mất
trật tự, Ðức Phật gọi nhóm lục quần đến hỏi lý do. Nhóm lục quần bạch với
Phật rằng:
·
Xá Lợi Phất không xuất thân từ hàng Bà La Môn, cũng không phải dòng
dõi Sát Ðế Lợi, do đó Xá Lợi Phất không có quyền có chỗ ngủ riêng, sàng
tòa tốt đẹp...
Ðể ngăn
chặn sự sai trái của nhóm lục quần, Ðức Phật dạy:
·
Ngày xưa trong núi tuyết có chim chóc, khỉ, voi đồng chung ở. Tuy
là bằng hữu nhưng cả ba loài không nhường nhịn nhau, con nào cũng tự cao
tự đại định hại nhau. May có một vị tiên giải thích sự phải trái, cả ba
loài mới biết kính nhường loài lớn tuổi. Các Tỳ kheo! Giáo pháp của ta
xương minh phép bình đẳng, nhưng không vì thế mà mất trật tự. Những ai có
đạo hạnh cao, pháp lạp nhiều, tuổi lớn phải được cung kính cúng dường, ưu
tiên nơi ăn chốn ở được tốt nhất, thực phẩm ngon tươi nhất.
Nghe Ðức
Phật nói đại chúng đều y giáo phụng hành. Xá Lợi Phất không vì thế mà ngã
mạn, lại cảm ơn sự ưu ái của Phật và sự trọng nể của giáo đoàn.
Phép ăn
của Tỳ kheo:
Một ngày
nọ, sau khi khất thực về Xá Lợi Phất quay mặt vào vách mà ăn, thấy vậy nữ
Phạm Chí Tịnh mục chất vấn:
·
Ông đang ăn?
·
Không, Xá Lợi Phất đáp.
·
Ông cúi miệng mà ăn?
·
Không.
·
Ông ngữa miệng mà ăn?
·
Không.
·
Vuông miệng mà ăn?
·
Không.
·
Quay miệng bốn phương mà ăn?
·
Không.
·
Không phải 4 phép ăn như trên, thế thì ông ăn bằng cách nào?
Xá Lợi Phất
giải thích:
+ Người xuất gia
đem thảo mộc đổi thức ăn mà ăn, gọi là cúi miệng mà ăn.
+ Dùng phép xem
tinh tú để có ăn, gọi là ngửa miệng mà ăn.
+ Nịnh bợ nhà
giàu để được ăn, gọi là vuông miệng mà ăn.
+ Bói toán bùa
chú để có ăn, gọi là quay miệng bốn phương mà ăn.
Ta không ăn theo
4 phép đó. Người tu hành chỉ đI khất thực mà ăn một cách thanh tịnh.
Nghe Ngài
giảng giải, nữ Phạm chí sinh tâm hoan hỷ, chứng quả Tu Ðà Hoàn.
Khen
một cái chết đẹp:
Thấm nhuần
tư tưởng bình đẳng dù đã chứng Thánh quả, đối với nữ giới, Ngài vẫn kính
trọng. Gần thành Vương Xá trong một khu rừng khi đang ngồi thiền định,
bỗng nghe tiếng Tỳ kheo ni Ưu Ba Tiên Na kêu cứu ở một khu rừng đối diện,
Xá Lợi Phất liền xả thiền, vội vàng đi tiếp cứu. Khi Ngài đến, Ưu Ba Tiên
Na lấy lại được sự bình thản và trình bày:
·
Thưa Tôn Giả! Vừa rồi trong lúc đang tọa thiền, con nghe một vật gì
láng trơn chạm vào cơ thể, con liền nghĩ có thể đó là một con rắn, tức thì
con liền bị rắn cắn, nọc đọc của rắn đã ngấm vào người con và con sẽ lìa
đời. Xin Tôn Giả thông báo cho chư ni quy tụ về đây để con tỏ lời cáo
biệt.
Bấy giờ sắc
diện của Ưu Ba Tiên Na vẫn bình thản như không có chuyện gì xảy ra. Thấy
thế Xá Lợi Phất nói với Ưu Ba Tiên Na rằng:
·
Chắc không hề gì vì sắc diện của Tỳ kheo không biến đổi.
Ưu Ba Tiên
Na thưa rằng:
·
Bạch Tôn giả! Với đạo lý của Ðức Phật, thân do 4 đại, 5 uẩn, hư
vọng hợp thành, không có chủ tể là vô thường, là không, rắn làm sao cắn
được cái "Không". Con thầm hiểu như thế nên con không cảm thấy đau đớn.
Nhờ đó mà nét mặt con không biến sắc.
Xá Lợi Phất
hết lời khen ngợi Ưu Ba Tiên Na và thông báo cho Tỳ kheo, Tỳ kheo ni ở
trong khu rừng tập họp và đưa Ưu Ba Tiên Na ra khỏi hang động. Khi nọc độc
của rắn đã ngấm khắp cơ thể, Ưu Ba Tiên Na xã bỏ báo thân vào cõi tịch
diệt Niết Bàn. trước các Tỳ kheo và Tỳ kheo ni, Xá Lợi Phất ca ngợi Ưu Ba
Tiên Na, do đạt được giới thân tuệ mạng nên có một cái chết thật đẹp, sắp
chết mà sắc diện vẫn không bị biến đổi, tâm hồn lại rất bình thản, đáng
cho người tu hành phải noi gương.
Xá Lợi Phất Viên Tịch
Lại một
hôm, khi nghe tin người lão hữu Mục Kiền Liên bị bọn lõa hình ngoại đạo ám
hại tại thành Thất La Phiệt (tức Xá Vệ), lúc đang đi thuyết giáo. Xá Lợi
Phất vô cùng buồn rầu, suốt mấy ngày liền. Bấy giờ Ðức Phật, Xá Lợi Phất
và một số Tỳ kheo ở tại thành Vương Xa¸, thấy Xá Lợi Phất vì thương bạn mà
ủ rủ, Phật phải khuyên răn. Sau đó Phật tập họp tất cả tăng chúng báo cho
tất cả biết tin Mục Kiền Liên đã vào Niết Bàn và nhân đó Phật cũng báo cho
chúng Tăng hay sau ba tháng nữa là Phật sẽ vào Niết Bàn. Cùng lúc nhận
được hai tin buồn, Mục Kiền Liên đã chết một cách bi thảm và Phật cũng sắp
ra đi, lòng Xá Lợi Phất vô cùng chua xót. Bởi thế liền ngày hôm đó, Xá Lợi
Phất xin được về quê thăm mẹ và nhập Niết Bàn trước Phật. Vì theo Xá Lợi
Phất trong quá khứ các đệ tử hàng đầu đều nhập Niết Bàn trước vị giáo chủ
đương thời. Hơn nữa, Ngài không muốn chứng kiến cảnh đau buồn khi Phật
nhập Niết Bàn.
Sau khi tạ
từ Ðức Phật và giáo đoàn, Xá Lợi Phất lên đường về quê nhà tại thôn Ca La
Tỳ Ma Ca với một Sa di tên là Quân Ðầu, lúc nầy Ngài đã 80 tuổi, mẹ của
Ngài cũng đã ngoài 100 tuổi. Vì đã 40 mươi năm xa cách, mẹ con gặp nhau
trong cảnh mừng mừng tủi tủi ... dù đã già bà vẫn xem Tôn Giả như hồi còn
thơ ấu, bà sai cháu gái là Ưu Ba Ly Bà Ða thu dọn cho Tôn Giả một căn
phòng thật khang trang. Ngay trong đêm gặp mẹ già ngoài vấn đề giảng giải
đạo lý của Ðức Phật, Xá Lợi Phất bày tỏ tâm sự: trước là về quê thăm mẹ,
sau cũng xin phép mẹ được từ giả cõi đời tại quê nhà. Tuy có đau buồn
nhưng bà Xá Lợi cũng thấy vinh dự có được một người con đạo cao đức trọng,
biết trước ngày giờ rời bỏ xác thân để sửa soạn giờ biệt ly vô cùng chu
đáo. Sau đêm tâm sự với mẹ già, Ngài cho gọi dân làng đến để bố giáo và tỏ
lời từ biệt. Trước dân làng, trước môn đồ tứ chúng và có cả vua A Xà Thế,
Ngài bày tỏ tâm tình thiết tha yêu quê hương xứ sở và đem giáo pháp của
Phật khuyên bảo mọi người.
Xá Lợi Phất
bày tỏ mục đích ra đời của Phật là: Vì một đại sự nhân duyên chỉ rõ tri
kiến Phật cho chúng sinh. Con nguời cần tiến tu Giới, Ðịnh, Tuệ để giải
thoát sinh tử luân hồi. Nhưng trước hết phải xây dựng con người, tạo lập
một quốc gia xã hội an bình tốt đẹp là chính yếu, con người nên noi gương
từ bi nhẫn nhịn của Phật để sinh hoạt. Vào đến nữa đêm, mọi vật hoàn toàn
yên lặng, Ngài lạy chào mẹ già, vua A Xà Thế và tất cả những người hiện
diện rồi nhập đại định Niết Bàn. Sau khi làm lễ Trà Tỳ, Sa di Quân đầu
mang hàI cốt Ngài trở về trình với Ðức Phật. Ðể giáo đoàn được chiêm bái
và nhân thể tán dương Xá Lợi Phất, Ðức Phật tập họp đại chúng Tỳ kheo lại
và dạy rằng:
·
Ðây là hài cốt của Xá Lợi Phất, một bậc trí tuệ hàng đầu. Xá Lợi
Phất là người đã tiếp thu trọn vẹn giáo pháp cao huyền của ta được truyền
bá đầu tiên ở phương Bắc, đó là công lao của Xá Lợi Phất. Trí tuệ của Xá
Lợi Phất thật là trí tuệ cao tuyệt, trừ Ðức Phật ra không ai bì kịp. Qua
trí tuệ đó, Xá Lợi Phất đã thành tựu đạo nghiệp. Bậc đại trí nầy đã chứng
pháp tính, ít muốn biết đủ, siêng năng dũng mãnh, tiến tu thiền định,
không cố chấp trước, đối với ngoại đạo luận bàn vô ngại, hoằng truyền
chính pháp lợi lạc mọi người, thoát ly sanh tử khổ đau, chứng nhập Niết
Bàn.
Trong hàng
Thánh chúng nay trong mười đại đệ tử của Phật, Xá Lợi Phất đứng hàng đầu,
vì đạo Phật là đạo của trí tuệ. Mục đích của Phật là khai thị cho chúng
sanh cáI tri kiến của chư Phật (Kinh Pháp Hoa-Phẩm Tựa). Mặt khác với
triết lý của đạo Phật, thuyết duyên sinh là một thuyết thâm áo nhất. Ðạo
Phật giải thích sự hiện hữu của mọi hiện tượng, sự vật khách quan, thế
giới hữu hình qua thuyết duyên sinh, sự vật sinh sinh hóa hóa, liên hệ
chằng chịt với nhau, Kinh Hoa Nghiêm gọi là trùng trùng duyên khởi. Cái
nầy có thì cái kia có, cái nầy diệt thì cái kia diệt. Có lần Tỳ kheo Mang
Ðồng Tử hỏi Ðức Phật về thế giới thường hay vô thường, hữu biên hay vô
biên, Phật cho là không nên hý luận nhưng không vì thế mà Phật không giải
thích thế giới hiện tượng. Chính thuyết duyên sinh nầy đã giải thích sự
sinh tồn của vũ trụ vạn vật. Xá Lợi Phất đã thấu rõ thuyết duyên sinh. Bởi
thế Xá Lợi Phất là bậc Trí Tuệ Ðệ Nhất đứng đầu trong hàng Thánh chúng.
Nhờ có trí
tuệ số một biện tài vô ngại, Ngài đã chinh phục được các Luận sư của Bà La
Môn ở phương Bắc Ấn Ðộ, khi Ngài đến Ma Kiệt Ðà để xây dựng Tinh Xá Kỳ
Viên. NgoàI trí tuệ, Ngài còn là nhà kiến trúc đại tài. Tôn giả đã thiết
kế và trực tiếp chỉ đạo xây dựng Tinh Xá Kỳ Viên. Ðây là trung tâm sinh
hoạt văn hóa ngang hàng với trung tâm văn hoá Kiều Tát La, thời Phật còn ở
Ấn Ðộ có hai trung tâm văn hóa lớn nhất là Ma Kiệt Ðà và Kiều Tát La. Khi
Ðức Phật còn tại thế, Xá Lợi Phất được tín nhiệm và được cử đi bố giáo đầu
tiên. Vì ngoài trí tuệ biện tài, Ngài còn am tường mọi tập tục, truyền
thống của dân tộc Ấn Ðộ, hơn nữa là ngôn ngữ đương thời của Ấn Ðộ, thời cổ
đại tư tưởng tôn giáo đã nhiều mà ngôn ngữ các địa phương không phải là
một. Bởi thế Ngài mới đại diện Phật tuyên dương giáo pháp khi Phật còn
hiện diện. Mặt khác, Xá Lợi Phất còn là vị có phẩm hạnh cao, khi bị chỉ
trích là đã thọ thức ăn bất tịnh, con người khinh mạn, bị Lục quần chiếm
chỗ ngủ nghỉ ... Ngài vẫn từ áI khoan dung không tranh chấp thù oán. Trí
tuệ đã cao mà từ ái lại bao la, Xá Lợi Phất được giáo đoàn kính nể. Ðề Bà
Ðạt Ða là một con người có nhiều tác oai tác quái, đòi thay Phật lãnh đạo
giáo đoàn, nhưng đối với Xá Lợi Phất vẫn kính sợ hơn cả Phật. Sau hết Ngài
là con người tha thiết với quê hương với thôn xóm, với mẹ già, với mọi
người dân quê. Khi 80 tuổi, Ngài quay về với quê hương để ban bố giáo pháp
cho tất cả mọi người rồi mới vào Niết Bàn.
Nhìn chung,
với những người xuất gia theo Phật để được gọi là toàn bích phải được đầy
đủ 3 đức: An Ðức, Trí Ðức và Ðoạn Ðức. Xá Lợi Phất đã thể hiện trọn vẹn,
cho nên xứng đáng là vị đứng đầu trong giáo đoàn của Phật. Nhưng không vì
đạo nghiệp giải thoát mà quên mất mẹ già, quê hương thôn xóm, dù đã 80
tuổi Ngài vẫn về quê nhà truyền bá nếp sinh hoạt vị tha vô ngã... Xá lợi
Phất xứng đáng là một biểu tượng cho tất cả mọi người noi theo.
--- o0o ---
Mục Lục
| 01
| 02
| 03
| 04
| 05
| 06
| 07|
08|
09|
10
--- o0o ---
| Mục lục Tác giả |
Tủ sách Phật Học
|
--- o0o ---
Vi tính: Nguyên Khai
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật ngày:
01-01-2003
